Сьпіс помнікаў архітэктуры Вялікага Княства Літоўскага, зруйнаваных уладамі Расейскай імпэрыі

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку

Русіфікацыя Беларусі, дакладней[1] маскалізацыя[2][3][4][5] або расеізацыя[6][7][8] — мэтанакіраваная палітыка сьвядомага адрыву беларускага народу ад гістарычных традыцыяў, роднай культуры і мовы і насаджэньня расейскай мовы і культуры[9].

У 2-й палове XIX ст. улады Расейскай імпэрыі пачалі масава зьнішчаць старажытныя праваслаўныя цэрквы Вялікага Княства Літоўскага[10], а таксама перабудоўваць у стылі архітэктуры Маскоўскай дзяржавы колішнія рымска-каталіцкія, уніяцкія і нават спрадвеку праваслаўныя (Канстантынопальскі патрыярхат) сьвятыні. Падобным чынам Маскоўскі патрыярхат (Урадавы сынод Расейскай імпэрыі) імкнуўся абазначыць «кананічную» тэрыторыю[11]. Фінансавалася гэтая справа з сродкаў, сабраных з удзельнікаў нацыянальна-вызвольнага паўстаньня ў выглядзе штрафаў і кантрыбуцыяў[12][13]. Так, яшчэ ў 1863 годзе па аглядзе цэркваў Менскай губэрні падпалкоўнік генэральнага штабу архітэктар Зяленскі зацьвердзіў праекты на перабудову каля 100 будынкаў[14]. У выніку падобных рэканструкцыяў адбывалася зьнявечаньне кампазыцыяў і стылёвага разьвязку помнікаў архітэктуры, зьнішчаліся высокамастацкія фрэскі, алтары, амбоны і інш.[15]

У сьпісе прыводзяцца помнікі архітэктуры Вялікага Княства Літоўскага, поўнасьцю або часткова (у выніку перабудоваў) зруйнаваныя ўладамі Расейскай імпэрыі.

Вільня[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Назва Адрас Камэнтар Выгляд да руйнаваньня Выгляд па руйнаваньні[a] Сучасны стан
1 Брама Вялейская Вуліца Вялейская 1 верасьня 1799 году расейскі імпэратар Павал I падпісаў загад аб разбурэньні абарончых муроў Вільні, дэмантаваньне якіх завяршылася ў 1805 годзе.
Vilijos vartai.jpg
2 Брама Рудніцкая Вуліца Рудніцкая 1 верасьня 1799 году расейскі імпэратар Павал I падпісаў загад аб разбурэньні абарончых муроў Вільні, дэмантаваньне якіх завяршылася ў 1805 годзе.
Vilnia, Rudnickaja brama. Вільня, Рудніцкая брама (F. Smuglevič, 1785).jpg
3 Брама Субацкая Вуліца Субацкая 1 верасьня 1799 году расейскі імпэратар Павал I падпісаў загад аб разбурэньні абарончых муроў Вільні, дэмантаваньне якіх завяршылася ў 1805 годзе.
Vilnia, Subackaja brama. Вільня, Субацкая брама (F. Smuglevič, 1785-86).jpg
4 Брама Троцкая Вуліца Троцкая 1 верасьня 1799 году расейскі імпэратар Павал I падпісаў загад аб разбурэньні абарончых муроў Вільні, дэмантаваньне якіх завяршылася ў 1805 годзе.
Vilnia, Trockaja brama. Вільня, Троцкая брама (F. Smuglevič, 1785-86).jpg
5 Вежа Рудніцкая Вуліца Рудніцкая 1 верасьня 1799 году расейскі імпэратар Павал I падпісаў загад аб разбурэньні абарончых муроў Вільні, дэмантаваньне якіх завяршылася ў 1805 годзе.
Vilnia, Rudnickaja vieža. Вільня, Рудніцкая вежа (F. Smuglevič, 1785-86).jpg
6 Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы і кляштар трынітарыяў Трынапаль Помнік архітэктуры барока. Касьцёл пацярпеў ад перабудовы пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі.
Vilnia, Trynapal, Trynitarski. Вільня, Трынапаль, Трынітарскі (S. Fleury, 1900).jpg
Vilnia, Trynapal, Trynitarski. Вільня, Трынапаль, Трынітарскі (1916).jpg
Baltupiai, Vilnius, Lithuania - panoramio (43).jpg
7 Касьцёл Пана Езуса і кляштар трынітарыяў Антокаль, вуліца Антокальская Помнік архітэктуры барока. Касьцёл пацярпеў ад перабудовы пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі, у 1920-я гады яму вярнулі аўтэнтычнае аблічча.
Vilnia, Antokal, Trynitarski. Вільня, Антокаль, Трынітарскі (M. Januševič, 1835).jpg
Vilnia, Antokal, Trynitarski. Вільня, Антокаль, Трынітарскі (V. Zacharčyk, 1865-79).jpg
Baroque Church of Christ the Remeeder in Antakalnis, Vilnius, Lithuania.JPG
8 Касьцёл Сьвятога Казімера Старое Места, вуліца Вялікая Помнік архітэктуры барока. Касьцёл пацярпеў ад перабудовы пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі, у 1920-я гады яму вярнулі аўтэнтычнае аблічча.
Zaleski Town Hall in Vilnius (detail).jpg
Church of St Kazimieras. Vilnius.jpg
Church of St. Casimir in Vilnius (Wilno).JPG
9 Касьцёл Сьвятога Язэпа Рамесьніка Старое Места, вуліца Конская Помнік архітэктуры барока. Мураваны будынак разабралі на загад расейскіх уладаў у 1877 годзе.
St Joseph Church before demolition.jpg
St Joseph Church demolition.jpg
10 Касьцёл Сэрца Езуса і кляштар візытак Росы, вуліца Росы Помнік архітэктуры барока. Мураваны касьцёл пацярпеў ад перабудовы пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі.
Vilnia, Rosy, Vizycki. Вільня, Росы, Візыцкі (F. Smuglevič, 1786).jpg
Vilnia, Rosy, Vizycki. Вільня, Росы, Візыцкі (F. Krause, 1916).jpg
JesusHeartChurchVilnius.jpg
11 Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар францішканаў. Званіца Старое Места, вуліца Троцкая Помнік архітэктуры готыкі. Мураваную званіцу зруйнавалі ў 1872 годзе.
Vilnia, Piaski. Вільня, Пяскі (XIX).jpg
Vilnia, Piaski, Franciškanski. Вільня, Пяскі, Францішканскі (J. Čachovič, 1872).jpg
12 Палац вялікіх князёў літоўскіх (Дольны замак) Старое Места Мураваны палац разабралі ў 1801 годзе. У наш час будынак адбудавалі з захаваньнем старых падмуркаў.
Vilnia, Dolny zamak. Вільня, Дольны замак (M. Hrabnicki, 1845).jpg
Palace of the Grand Dukes of Lithuania 2019 3.jpg
13 Царква Сьвятой Тройцы Старое Места, вуліца Астрабрамская Помнік архітэктуры барока. Мураваная царква пацярпела ад маскоўскай перабудовы.
Vilnia, Vastrabramskaja, Trajeckaja. Вільня, Вастрабрамская, Траецкая (1863).jpg
Vilnia, Trajeckaja. Вільня, Траецкая (1889).jpg
Basilian church, Vilnius.jpg
14 Царква Прачыстай Багародзіцы Старое Места, вуліца Сьвятой Ганны Помнік архітэктуры барока. Мураваная царква пацярпела ад маскоўскай перабудовы.
Vilnia, Pračyścienskaja. Вільня, Прачысьценская (XIX, 1870).jpg
Dievo Motinos Ėmimo į Dangų katedra Vilnius (1877).jpg
Vilnius HMG Orthodox church.jpg
15 Царква Сьвятога Міколы Старое Места, вуліца Вялікая Помнік архітэктуры віленскага барока. Мураваная царква пацярпела ад маскоўскай перабудовы.
Ivan Trutnev - Nikolayevskaya church old view.jpg
Ivan Trutnev - Nikolayevskaya church.jpg
St. Nicholas Orthodox Church Exterior, Vilnius, Lithuania - Diliff.jpg
16 Царква Сьвятой Параскевы Пятніцы Старое Места, вуліца Вялікая Помнік архітэктуры барока. Мураваная царква пацярпела ад маскоўскай перабудовы.
Vilnia, Vialikaja, Piatnickaja. Вільня, Вялікая, Пятніцкая (1807).jpg
Vilnius. Cerkve Pilies g. 2006-08-08.jpg

Амсьціслаўшчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Камэнтар Выгляд да руйнаваньня Выгляд па руйнаваньні[a] Сучасны стан
17 Амсьціслаў Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі Анёльскай і кляштар бэрнардынаў Помнік архітэктуры барока. Мураваны будынак касьцёла перабудавалі на загад расейскіх уладаў пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі па 1870 годзе, мураваны будынак кляштару разабралі
Amścisłaŭ, Bernardynskaja. Амсьціслаў, Бэрнардынская (H. Lajbovič, 1760).jpg
Amścisłaŭ, Bernardynskaja. Амсьціслаў, Бэрнардынская (XIX) (2).jpg
Alexander Nevsky Cathedral in Mstislavl.JPG
18 Клімавічы Касьцёл і кляштар дамініканаў Мураваныя будынкі зруйнавалі па гвалтоўным закрыцьці дзеля перабудовы пад вязьніцу. Да нашага часу захаваліся падмуркі, над якімі за савецкім часам збудавалі будынак адміністрацыі Клімавіцкага раёну.
19 Пацкава Касьцёл і кляштар дамініканаў Помнік архітэктуры барока. Мураваныя будынкі зруйнавалі па гвалтоўным закрыцьці (1825 год).
Packava, Daminikanski. Пацкава, Дамініканскі (1913).jpg

Аршаншчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Камэнтар Выгляд да руйнаваньня Выгляд па руйнаваньні[a] Сучасны стан
20 Ворша Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар бэрнардынаў Помнік архітэктуры барока. Мураваны будынак касьцёла зруйнавалі па гвалтоўным закрыцьці (па 1832 годзе). У перабудаваным выглядзе захаваўся мураваны кляштарны корпус
Vorša, Bernardynski. Ворша, Бэрнардынскі (H. Lajbovič, 1760).jpg
Residential Building of Bernardinian Monastery in Orsha 03.JPG
21 Ворша Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы і кляштар трынітарыяў Помнік архітэктуры барока. Мураваны будынак касьцёла пацярпеў ад перабудовы пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі, канчаткова зруйнаваны ў 1950-я гады. Захаваўся кляштарны корпус, якому ў наш час вярнулі аўтэнтычнае аблічча.
Vorša, Mahiloŭskaja, Trynitarski. Ворша, Магілёўская, Трынітарскі (1901-18) (2).jpg
Residential Building of Trinitarian Monastery in Orsha 05.JPG
22 Ворша Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла і калегіюм езуітаў Помнік архітэктуры барока. Мураваны будынак касьцёла зруйнавалі па гвалтоўным закрыцьці (па 1832 годзе), мураваны калегіюм — зьнявечылі перабудоваю пад вязьніцу. У наш час колішняму калегіюму вярнулі аўтэнтычны выгляд.
Vorša, Rynak, Jezuicki. Ворша, Рынак, Езуіцкі (1835).jpg
Orša, Belarus (by LastofAvari) — 32.jpg
23 Ворша Царква Сьвятой Тройцы пры Куцеінскім манастыры Яўленьня Гасподняга Помнік архітэктуры барока. Мураваны будынак царквы пацярпеў ад маскоўскай перабудовы. У наш час сьвятыні вярнулі аўтэнтычнае аблічча
Vorša, Kuciejna, Bohajaŭlenski. Ворша, Куцейна, Богаяўленскі (M. Astankovič, 1905).jpg
Траецкая царква. Орша.jpg
24 Галоўчын Касьцёл і кляштар дамініканаў Мураваныя будынкі касьцёла і кляштару зруйнавалі па гвалтоўным закрыцьці (па 1832 годзе)
Hałoŭčyn, Daminikanski. Галоўчын, Дамініканскі (1839).jpg
25 Княжыцы Касьцёл Сьвятога Мікалая Помнік архітэктуры віленскага барока. Мураваны касьцёл пацярпеў ад перабудовы пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі.
Kniažycy, Daminikanski. Княжыцы, Дамініканскі (1869).jpg
Kniazhycy catholic church 1913.jpg
Kniazhycy catholic church 2010.jpg
26 Магілёў Брама Алейная Мураваны будынак зруйнавалі ў XIX ст.
Mahiloŭ, Alejnaja brama. Магілёў, Алейная брама (J. Pieška, 1800).jpg
27 Магілёў Брама Ветраная Мураваны будынак зруйнавалі ў XIX ст.
28 Магілёў Брама Дубровенская Мураваны будынак зруйнавалі ў XIX ст.
29 Магілёў Брама Каралеўская Мураваны будынак зруйнавалі ў XIX ст.
Mahiloŭ. Магілёў (V. Vaščanka, 1702).jpg
30 Магілёў Касьцёл Сьвятога Антонія і кляштар бэрнардынаў Помнік архітэктуры барока. Мураваны будынак касьцёла часткова зруйнавалі па гвалтоўным закрыцьці (па 1870 годзе), канчаткова зьнішчылі разам з будынкам кляштару ў 1950-я гады.
Mahiloŭ, Školišča, Bernardynski. Магілёў, Школішча, Бэрнардынскі (1860-69).jpg
Mahiloŭ, Školišča, Bernardynski. Магілёў, Школішча, Бэрнардынскі (1901-17).jpg
31 Магілёў Царква Сьвятога Міколы Помнік архітэктуры барока. Мураваная царква пацярпела ад маскоўскай перабудовы. У наш час сьвятыні вярнулі аўтэнтычны выгляд
Mahiloŭ, Padmikolle, Mikolskaja. Магілёў, Падмікольле, Мікольская (1901-30) (2).jpg
Царква сьв. Мікалая, Магілёў.jpg
32 Магілёў Ўзьвіжаньня Сьвятога Крыжа Помнік архітэктуры барока. Мураваная царква пацярпела ад маскоўскай перабудовы.
Mahiloŭ, Hlebabarysaŭskaja. Магілёў, Глебабарысаўская (D. Strukov, 1864-67).jpg
Mahiloŭ, Hlebabarysaŭskaja. Магілёў, Глебабарысаўская (1901-18).jpg
Крыжаўзьдзьвіжанская царква ў Магілеве.jpg
33 Смаляны Замак У XIX ст. расейскі сэнатар Сямёнаў прадаў замак на цэглу[16].
Smaljany, Bieły Koviel. Смальяны, Белы Ковель (J. Pieška, 1800).jpg
Belarus-Smalyany-Bely Kovel Castle-1.jpg
34 Чавусы Касьцёл і кляштар кармэлітаў Помнік архітэктуры барока. Мураваны касьцёл пацярпеў ад маскоўскай перабудовы па 1870 годзе, канчаткова зруйнаваны да 1945 году.
Čavusy, Rynak, Karmelicki. Чавусы, Рынак, Кармэліцкі (M. Astankovič, 1905) (2).jpg
35 Чавусы Ратуша Мураваны будынак разабралі па 1830 годзе
Čavuskaja ratuša. Чавуская ратуша (1801-50) (2).jpg
36 Шклоў Касьцёл і кляштар дамініканаў Мураваныя будынакі зруйнавалі па гвалтоўным закрыцьці кляштару (1833 год)
Škłoŭ, Staroje Miesta, Daminikanski. Шклоў, Старое Места, Дамініканскі (J. Fontana, 1769-78).jpg

Ашмяншчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Камэнтар Выгляд да руйнаваньня Выгляд па руйнаваньні[a] Сучасны стан
37 Беніца Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы і кляштар бэрнардынаў Помнік архітэктуры барока. Мураваны касьцёл пацярпеў ад маскоўскай перабудовы, мураваны кляштар разабралі ў канцы XIX ст. Bienica, Rynak, Bernardynski. Беніца, Рынак, Бэрнардынскі (H. Lajbovič, 1760).jpg
Bienica, Rynak, Bernardynski. Беніца, Рынак, Бэрнардынскі (1900).jpg
Bienica Trajecki kaścioł 550305.JPG
38 Баруны Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базылянаў Помнік архітэктуры віленскага барока. Мураваная царква пацярпела ад маскоўскай перабудовы, у 1920-я гады сьвятыні вярнулі аўтэнтычнае аблічча. Baruny, Rynak, Bazylanski. Баруны, Рынак, Базылянскі (1900).jpg
Baruny, Rynak, Bazylanski. Баруны, Рынак, Базылянскі (1917) (2).jpg
Ансамбль былога манастыра базылян.jpg
39 Вялейка Стары касьцёл Помнік архітэктуры клясыцызму. Мураваны касьцёл пацярпеў ад маскоўскай перабудовы. Па Другой сусьветнай вайне помнік зруйнавалі савецкія ўлады.
Vialejka, Asipaŭskaja, Juraŭskaja. Вялейка, Асіпаўская, Юраўская (1861).jpg
Vialejka, Juraŭskaja. Вялейка, Юраўская (1900).jpg
40 Гальшаны Замак У 1880 годзе расейскі стацкі саветнік Гарбанёў пачаў узрываць вежы і муры дзеля будаваньня корчмаў[17]. Halšany. Гальшаны (A. Adam, 1812).jpg
Halšanski zamak. Гальшанскі замак (B. Tamaševič, 1896).jpg
Halšanski zamak1.JPG
41 Геранёны Замак У сярэдзіне ХІХ ст. замак разабралі дзеля ўзьвядзеньня ў Ліпнішках розных гаспадарчых пабудоваў[18]
Gieraniony. Геранёны (K. Rusiecki, 1846) (2).jpg
Геранёнскі замак.jpg
42 Дунілавічы Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы і кляштар дамініканаў Помнік архітэктуры віленскага барока. Мураваны касьцёл пацярпеў ад перабудовы пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі ў 1866 годзе, у 1920-я гады яму вярнулі аўтэнтычны выгляд. Мураваны кляштар зруйнавалі па гвалтоўным закрыцьці (па 1850 годзе).
Duniłavičy, Rynak, Daminikanski. Дунілавічы, Рынак, Дамініканскі (1900).jpg
Касьцёл Найсьв. Тройцы.jpg
43 Крэва Замак 21 ліпеня 1917 году ў ходзе артылерыйскай атакі на нямецкія пазыцыі войскі Расейскае імпэрыі ўшчэнт разбурылі муры замка[19].
Kreŭski zamak. Крэўскі замак (N. Orda, 1877).jpg
Kreva. Крэва (J. Bułhak, 1930).jpg
Kreva. Крэва (2005).jpg
44 Іўе Кальвінскі збор («Сынодзік») Мураваны будынак зруйнавалі ў XIX — пачатку XX стагодзьдзя.
Iviejski zbor. Івейскі збор (B. Tamaševič, 1898).jpg
45 Смаргонь Касьцёл Сьвятога Міхала Помнік архітэктуры рэнэсансу. Мураваны касьцёл пацярпеў ад перабудовы пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі ў 1866 годзе, у 1920-я гады яму вярнулі аўтэнтычны выгляд.
Smarhoń. Смаргонь (K. Rusiecki, 1850) (2).jpg
Smarhonski zbor. Смаргонскі збор (1901-14).jpg
Касьцёл, Смаргонь.jpg

Берасьцейшчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Камэнтар Выгляд да руйнаваньня Выгляд па руйнаваньні[a] Сучасны стан
46 Берасьце Касьцёл Беззаганнага Зачацьця Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар бэрнардынак Помнік архітэктуры віленскага барока. Мураваныя касьцёл і кляштар часткова зруйнавалі ў зьвязку з будаваньнем расейскай фартэцыі. Да нашага часу захаваліся руіны. Існуе магчымасьць аднаўленьня як помніка архітэктуры.
Bieraście, Bernardynski. Берасьце, Бэрнардынскі (1836).jpg
Bieraście, Bernardynski. Берасьце, Бэрнардынскі (1855) (2).jpg
КЛЯШТАР БЕРНАРДЫНАК.jpg
47 Берасьце Касьцёл Езуса і Сьвятога Казімера і калегіюм езуітаў Помнік архітэктуры барока. Мураваныя будынкі касьцёла і кляштару зруйнавалі ў зьвязку з будаваньнем расейскай фартэцыі.
Bieraście, Rynak, Jezuicki. Берасьце, Рынак, Езуіцкі (1835) (2).jpg
Bieraście, Rynak, Jezuicki. Берасьце, Рынак, Езуіцкі (1930).jpg
48 Берасьце Касьцёл Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар брыгітак Помнік архітэктуры барока. Мураваныя будынкі касьцёла і кляштару зруйнавалі ў зьвязку з будаваньнем расейскай фартэцыі.
Bieraście, Pieski, Brygicki. Берасьце, Пескі, Брыгіцкі (1835) (5).jpg
Bieraście, Pieski, Brygicki. Берасьце, Пескі, Брыгіцкі (1931).jpg
49 Берасьце Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы і кляштар аўгустынаў Помнік архітэктуры барока. У 2-й палове XIX ст. мураваныя касьцёл і кляштар зьнішчылі ў зьвязку з будаваньнем расейскай фартэцыі. Паводле некаторых зьвестак, у 1856—1879 гады касьцёл перабудавалі пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі.
Bieraście, Rynak, Aŭgustynski. Берасьце, Рынак, Аўгустынскі (1830) (2).jpg
Bieraście, Rynak, Garnizonnaja. Берасьце, Рынак, Гарнізонная (1916).jpg
Мікалаеўская царква (Берасьце). Вид с площади.JPG
50 Берасьце Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля і кляштар бэрнардынаў Помнік архітэктуры барока. Мураваныя касьцёл і кляштар часткова зруйнавалі ў зьвязку з будаваньнем расейскай фартэцыі. Да нашага часу захаваліся руіны. Існуе магчымасьць аднаўленьня як помніка архітэктуры.
Bieraście, Bernardynski. Берасьце, Бэрнардынскі (1830).jpg
Bieraście, Bernardynski. Берасьце, Бэрнардынскі (1855, 1936).jpg
51 Берасьце Касьцёл Сьвятой Барбары і кляштар трынітарыяў Помнік архітэктуры барока. Мураваныя будынкі касьцёла і кляштару зруйнавалі ў зьвязку з будаваньнем расейскай фартэцыі.
Bieraście, Kobrynskaje pradmieście, Trynitarski. Берасьце, Кобрынскае прадмесьце, Трынітарскі (1831) (3).jpg
52 Берасьце Касьцёл Сьвятой Соф’і і кляштар дамініканаў Помнік архітэктуры барока. Мураваныя будынкі касьцёла і кляштару зруйнавалі ў зьвязку з будаваньнем расейскай фартэцыі.
Bieraście, Zaŭhrynieckaje pradmieście, Daminikanski. Берасьце, Заўгрынецкае прадмесьце, Дамініканскі (1830) (3).jpg
53 Берасьце Ратуша Мураваны будынак зруйнавалі ў зьвязку з будаваньнем расейскай фартэцыі.
54 Берасьце Царква Сьвятога Міколы Помнік архітэктуры барока. Мураваную царкву зруйнавалі ў зьвязку з будаваньнем расейскай фартэцыі.
Church of St Mikola Bierascie.jpg
Bieraście, Unijacki. Берасьце, Уніяцкі (M. Zaleski, 1840).jpg
55 Берасьце Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базылянаў Помнік архітэктуры барока. Мураваныя царкву і манастыр зруйнавалі ў зьвязку з будаваньнем расейскай фартэцыі.
Bieraście, Bazylanskaja. Берасьце, Базылянская (1835).jpg
Bieraście, Bazylanskaja. Берасьце, Базылянская (1929).jpg
Руины Белого Дворца.jpg
56 Белая Палац Радзівілаў Помнік архітэктуры рэнэсансу. Мураваны палац разабралі ў 1883 годзе
Bielski zamak. Бельскі замак (E. Stumann, 1863).jpg
57 Белая Касьцёл Сьвятога Антонія і кляштар рэфарматаў Помнік архітэктуры барока. Мураваны касьцёл пацярпеў ад маскоўскай перабудовы.
Biełaja, Refarmacki. Белая, Рэфармацкі (1915-18).jpg
Kościół św. Antoniego w Białej Podlaskiej - 01.JPG
58 Белая Царква Раства Багародзіцы і манастыр базылянаў Помнік архітэктуры барока. Мураваная царква пацярпела ад маскоўскай перабудовы, мураваны манастыр — зруйнавалі.
Biełaja, Bieraściejskaja, Bazylanski. Белая, Берасьцейская, Базылянскі (1915-18).jpg
Kościół parafii Narodzenia Najświętszej Maryi Panny (1747-1749r.)(fot. 1) - Biała Podlaska ul. Brzeska 33-35 woj. lubelskie ArPiCh A-131.JPG
59 Бухавічы Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі Помнік архітэктуры барока. Мураваны касьцёл пацярпеў ад перабудовы пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі.
60 Бяроза Касьцёл Сьвятога Крыжа і кляштар картузаў Помнік архітэктуры барока. Па гвалтоўным закрыцьці ў 1866 годзе гарадзенскі губэрнатар выдаў пастанову перадаць пабудовы кляштару Ўрадаваму сыноду Расейскай імпэрыі «да злому і скарыстаньня годнага матэрыялу на ўладкаваньне званіцы і царквы ў Бярозе, а мядзяны дах скарыстаць на пабудову царквы Аляксандра Неўскага ў Горадні»[20], у 1868 годзе будынак касьцёла разабралі. Захаваліся фрагмэнты касьцельнай вежы і руіны кляштару.
Biaroza Kartuskaja, Klaštarnaja. Бяроза Картуская, Кляштарная (1750) (2).jpg
Biaroza Kartuskaja, Klaštarnaja. Бяроза Картуская, Кляштарная (1906) (3).jpg
Агароджа зь вежамі.jpg
61 Бяроза Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла Помнік архітэктуры барока. У 1867 годзе з ініцыятывы Мураўёва-вешальніка царкву перабудавалі ў маскоўскім стылі[21]. У 2003 годзе царква зноў пацярпела ад маскоўскай перабудовы.
Biaroza Kartuskaja, Carkoŭnaja. Бяроза Картуская, Царкоўная (1915).jpg
Бяроза. Царква.jpg
62 Вістычы Касьцёл Сьвятой Соф'і і кляштар цыстэрыянаў Помнік архітэктуры барока. Мураваны кляштар зруйнавалі па гвалтоўным закрыцьці ў 2-й палове XIX ст., мураваны касьцёл перарабілі пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (захаваўся).
Vistyčy, Cysteryjanski. Вістычы, Цыстэрыянскі (1830-39).jpg
Vistyčy, Cysteryjanski. Вістычы, Цыстэрыянскі (2.02.1916).jpg
Vistyčy. Вістычы (2007).jpg
63 Высокае Кляштар баніфратаў Помнік архітэктуры барока. Мураваны будынак часткова зруйнавалі па гвалтоўным закрыцьці кляштару.
Vysokaje, Marjampal, Banifracki. Высокае, Мар’ямпаль, Баніфрацкі (J. Becker, 1773).jpg
Высокае. Кляштар 3.jpg
64 Гарадзец Касьцёл Зьвеставаньня Панны Марыі Помнік архітэктуры эклектыкі. Мураваны будынак перабудавалі ў маскоўскім стылі
Haradziec. Гарадзец (1866).jpg
65 Кодань Касьцёл Сьвятой Ганны Помнік архітэктуры барока. У выніку перабудовы над касьцёлам замест фігурнай бані паставілі вялізны купал-цыбуліну.
Kodań, Rynak. Кодань, Рынак (1850).jpg
Kodań, Rynak. Кодань, Рынак (1891).jpg
Kościół par. p.w. św. Anny (1 poł. XVII, 1709) Kodeń 01 JoannaPyka.JPG
66 Кобрынь Царква Сьвятога Мікалая Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі стылю барока. У выніку перабудовы ў 2-й палове XIX ст. зруйнавалі дзьве бакавыя вежы, а над царквой паставілі вялізны купал-цыбуліну.
Kobryń, Muchaviec-Babrujskaja. Кобрынь, Мухавец-Бабруйская (N. Orda, 7.04.1864).jpg
Kobryń, Mikolskaja. Кобрынь, Мікольская (1901-39).jpg
Кобрын. Драўляная царква.jpg
67 Крупчыцы Касьцёл Беззаганнага Зачацьця Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар кармэлітаў Мураваныя будынкі касьцёла і кляштару зруйнавалі па гвалтоўным закрыцьці (па 1866 годзе)
Krupčycy, Karmelicki. Крупчыцы, Кармэліцкі (I. Atkinson, 1899).jpg
68 Міжрэчча Царква Сьвятога Мікалая Помнік архітэктуры барока. Мураваная царква пацярпела ад маскоўскай перабудовы.
Mižrečča, Rynak, Mikolskaja. Міжрэчча, Рынак, Мікольская (1915).jpg
Kościół św. józefa międzyrzec dawna cerkiew.jpg
69 Тэрэспаль Царква Сьвятога Яна Багаслова Помнік архітэктуры клясыцызму. У выніку перабудовы ў 2-й палове XIX ст. над царквой паставілі вялізны купал-цыбуліну.
Terespal, Carkoŭnaja, Bahasłoŭskaja. Тэрэспаль, Царкоўная, Багаслоўская (1898).jpg
Terespal, Carkoŭnaja, Bahasłoŭskaja. Тэрэспаль, Царкоўная, Багаслоўская (1915-18).jpg
Cerkiew prawosławna p.w. św. Jana Teologa (k. XVIII) Terespol 01 JoannaPyka.JPG
70 Уладава Царква Раства Багародзіцы Помнік архітэктуры клясыцызму. Мураваная царква пацярпела ад маскоўскай перабудовы.
Uładava, Carkoŭnaja, Baharodzickaja. Уладава, Царкоўная, Багародзіцкая (1900).jpg
Uładava, Carkoŭnaja, Baharodzickaja. Уладава, Царкоўная, Багародзіцкая (1915-18) (2).jpg
A 132 38 z 02.06.1987 Cerkiew prawosławna p.w. Narodzenia Marii, mur., 1840-1842.jpg
71 Янаў Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля і кляштар дамініканаў Помнік архітэктуры клясыцызму. Мураваны касьцёл пацярпеў ад маскоўскай перабудовы.
Janaŭ, Rynak, Daminikanski. Янаў, Рынак, Дамініканскі (25.04.1916).jpg
Kościół dominikanów, ob. fil. p.w. św. Jana Chrzciciela (1790-1801, XIX) Janów Podlaski JoannaPyka.JPG

Браслаўшчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Камэнтар Выгляд да руйнаваньня Выгляд па руйнаваньні[a] Сучасны стан
72 Друя Касьцёл Сьвятога Антонія і кляштар дамініканаў Помнік архітэктуры віленскага барока. Мураваныя будынкі касьцёла і кляштару зруйнавалі па гвалтоўным закрыцьці
Druja, Daminikanskaja. Друя, Дамініканская (XIX).jpg
Druja, Daminikanskaja. Друя, Дамініканская (1909) (2).jpg
73 Шкунцікі Касьцёл Помнік архітэктуры клясыцызму. Мураваны касьцёл пацярпеў ад маскоўскай перабудовы
Škunciki. Шкунцікі (1900).jpg
Шкунцікі. Царква Святога Ільі (07).jpg

Ваўкавышчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Камэнтар Выгляд да руйнаваньня Выгляд па руйнаваньні[a] Сучасны стан
74 Вердамічы Палац Талочкаў Помнік архітэктуры клясыцызму. Мураваны будынак 15 верасьня 1915 году спалілі расейскія войскі[22].
Vierdamičy, Tałočka. Вердамічы, Талочка (K. Dziakonski, 1910).jpg
Vierdamičy, Tałočka. Вердамічы, Талочка (1915-18).jpg
75 Зэльва Тэатар Мураваны будынак пацярпеў ад перабудовы пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі. У 2000-я гады будынак зноў пацярпеў ад маскоўскай перабудовы.
Zelva, Carkoŭnaja. Зэльва, Царкоўная (1900).jpg
Orthodox church of Zelva.jpeg
76 Лапеніца Вялікая (Грынявічы) Касьцёл і кляштар францішканаў Помнік архітэктуры барока. Мураваны будынак касьцёла пацярпеў ад перабудовы пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі, мураваны кляштар зруйнавалі па гвалтоўным закрыцьці.
Łapienica Vialikaja, Franciškanski. Лапеніца Вялікая, Францішканскі (1900).jpg
Грынявічы. Касцёл (царква) былога кляштара францысканцаў (06).jpg
77 Лыскаў Царква Раства Багародзіцы Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі стылю барока. Царкву разабралі ў 1897 годзе.
Łyskaŭ, Bazylanski. Лыскаў, Базылянскі (1899).jpg

Віленшчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Камэнтар Выгляд да руйнаваньня Выгляд па руйнаваньні[a] Сучасны стан
78 Быстрыца Касьцёл Узвышэньня Сьвятога Крыжа Помнік архітэктуры віленскага барока. Мураваны будынак касьцёла пацярпеў ад перабудовы пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі, у 1920-я яму вярнулі аўтэнтычны выгляд.
Bystryca, Aŭgustynski. Быстрыца, Аўгустынскі (1871).jpg
Bystryca, Aŭgustynski. Быстрыца, Аўгустынскі (1904).jpg

Віцебшчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Камэнтар Выгляд да руйнаваньня Выгляд па руйнаваньні[a] Сучасны стан
79 Віцебск Касьцёл Апекі Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар трынітарыяў Помнік архітэктуры клясыцызму. Мураваны будынак касьцёла пацярпеў ад перабудовы пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі.
Viciebsk, Trynitarskaja. Віцебск, Трынітарская (W. Bojarski, 1873).jpg
Viciebsk, Trynitarskaja. Віцебск, Трынітарская (1941-44) (8).jpg
Vitebsk-pokrovcerkov.jpg
80 Віцебск Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Фарны) Помнік архітэктуры віленскага барока. Мураваны будынак касьцёла часткова зруйнавалі пры перабудове пад архіў, у 1950-я сьвятыню канчаткова зьнішчылі.
Viciebsk, Nižni Zamak, Fara. Віцебск, Ніжні Замак, Фара (J. Pieška, 1800).jpg
Viciebsk, Dźvina-Nižni Zamak. Віцебск, Дзьвіна-Ніжні Замак (1905).jpg
81 Віцебск Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла і кляштар дамініканаў Помнік архітэктуры барока. Мураваныя будынкі касьцёла і кляштару зруйнавалі па гвалтоўным закрыцьці (па 1832)
Viciebsk, Zamkavaja, Daminikanski. Віцебск, Замкавая, Дамініканскі (W. Bojarski, 1873).jpg
82 Віцебск Касьцёл Сьвятога Язэпа і калегіюм езуітаў Помнік архітэктуры барока. Мураваны будынак касьцёла пацярпеў ад перабудовы пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі, калегіюм — часткова зруйнавалі (вежу). Канчаткова комплекс зьнішчылі ў 1956.
Viciebsk, Jezuicki. Віцебск, Езуіцкі (1865).jpg
Viciebsk, Vialikaja, Jezuicki. Віцебск, Вялікая, Езуіцкі (1910).jpg
83 Віцебск Царква Зьвеставаньня Багародзіцы Помнік архітэктуры віленскага барока. Мураваная царква пацярпела ад маскоўскай перабудовы, пазьней узарваная савецкімі ўладамі.
Viciebsk, Nižni Zamak, Źviestavańnia. Віцебск, Ніжні Замак, Зьвеставаньня (1833).jpg
Viciebsk, Nižni Zamak, Źviestavańnia. Віцебск, Ніжні Замак, Зьвеставаньня (1890).jpg
84 Віцебск Царква Раства Хрыстова Помнік архітэктуры клясыцызму. Мураваны будынак царквы пацярпеў ад маскоўскай перабудовы, канчаткова зьнішчаны савецкімі ўладамі
Viciebsk, Zaručaŭje. Віцебск, Заручаўе (1844).jpg
Viciebsk, Zaručaŭje. Віцебск, Заручаўе (1910).jpg
85 Віцебск Царква Сьвятога Духа Помнік архітэктуры віленскага барока. Мураваны будынак царквы пацярпеў ад маскоўскай перабудовы, канчаткова зьнішчаны савецкімі ўладамі
Viciebsk, Duchaŭskaja. Віцебск, Духаўская (1870) (2).jpg
Viciebsk, Duchaŭskaja. Віцебск, Духаўская (1914).jpg
ВИТЕБСК. Дворец нынешнего генерал-губернатора..jpg
86 Віцебск Царква Сьвятога Яна Хрысьціцеля Помнік архітэктуры клясыцызму. Мураваны будынак царквы пацярпеў ад маскоўскай перабудовы, канчаткова зьнішчаны савецкімі ўладамі.
Viciebsk, Zadunaŭje, Pradciečanskaja. Віцебск, Задунаўе, Прадцечанская (1818).jpg
Viciebsk, Zadunaŭje, Pradciečanskaja. Віцебск, Задунаўе, Прадцечанская (1878).jpg
87 Віцебск Царква Сьвятых Барыса і Глеба Помнік архітэктуры барока. Мураваны будынак царквы зьнішчылі ў 2-й палове XIX ст.
Viciebsk, Pieskavacik. Віцебск, Пескавацік (A. Miniat, 1866).jpg
88 Астроўна Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы Помнік архітэктуры барока. Мураваны будынак касьцёла пацярпеў ад перабудовы пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі.
Astroŭna. Астроўна (1941-44) (2).jpg
Astroŭna. Астроўна (2007).jpg
89 Мікулін Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы Помнік архітэктуры клясыцызму. Мураваны будынак касьцёла пацярпеў ад перабудовы пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі.
90 Лёзна Царква Ўваскрасеньня Хрыстова Помнік архітэктуры барока. Мураваны будынак царквы пацярпеў ад маскоўскай перабудовы, пазьней зьнішчаны савецкімі ўладамі.
Lozna, Babinavickaja, Vaskrasienskaja. Лёзна, Бабінавіцкая, Васкрасенская (1944-49).jpg
91 Тадулін (Янавічы) Царква Прачыстай Багародзіцы Помнік архітэктуры барока. Мураваны будынак царквы пацярпеў ад маскоўскай перабудовы, пазьней зьнішчаны савецкімі ўладамі
Janavičy, Tadulin, Bazylanski. Янавічы, Тадулін, Базылянскі (1901-18).jpg

Гарадзеншчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Камэнтар Выгляд да руйнаваньня Выгляд па руйнаваньні[a] Сучасны стан
92 Горадня Касьцёл Маці Божай Ружанцовай Помнік архітэктуры барока. Мураваны будынак касьцёла зьнішчылі ў 2-й палове XIX ст., захаваўся мураваны кляштар
Horadnia, Kalučynskaja, Daminikanski. Горадня, Калючынская, Дамініканскі (N. Orda, 1861-69).jpg
Dominikanie Grodno.jpg
Савецкая, 6.jpg


93 Горадня Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі (Фара Вітаўта) Помнік архітэктуры рэнэсансу. Мураваны будынак касьцёла пацярпеў ад маскоўскай перабудовы, канчаткова зьнішчаны ў 1961
Horadnia, Fara Vitaŭta. Горадня, Фара Вітаўта (1891).jpg
Софийский собор Гродно.jpg


94 Горадня Касьцёл Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар бэрнардынак Помнік архітэктуры барока. Мураваны будынак касьцёла пацярпеў ад перабудовы пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі, канчаткова зьнішчаны савецкімі ўладамі.
Horadnia, Klaštarnaja, Bernardynski. Горадня, Кляштарная, Бэрнардынскі (N. Orda, 1861-69).jpg
Кляштар бернардзінак (Гародня).jpg


95 Горадня Касьцёл Узвышэньня Сьвятога Крыжа і кляштар кармэлітаў Помнік архітэктуры віленскага барока. Мураваны будынак касьцёла зьнішчылі ў 1903 годзе дзеля будаваньня расейскіх кашараў. Захаваўся мураваны кляштар.
Horadnia, Mastavaja, Karmelicki. Горадня, Маставая, Кармэліцкі (1900-03) (2).jpg
Гродзенскія замалёўкі 08.jpg


96 Капцёўка Царква Прачыстай Багародзіцы Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі стылю барока. Царкву зруйнавалі дзеля пабудовы мураванай мураўёўкі
Kapcioŭka, Pračyścienskaja. Капцёўка, Прачысьценская (1865).jpg


97 Масаляны Царква Раства Багародзіцы Помнік архітэктуры барока. Мураваная царква пацярпела ад маскоўскай перабудовы.
Masalany, Baharodzickaja. Масаляны, Багародзіцкая (1900).jpg
98 Ружанасток Касьцёл Ахвяраваньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар дамініканаў Помнік архітэктуры барока. Мураваны будынак касьцёла пацярпеў ад перабудовы пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі, у 1920-я гады яму часткова вярнулі аўтэнтычны выгляд.
Ružanastok, Daminikanski. Ружанасток, Дамініканскі (1908).jpg
Ružanastok, Daminikanski. Ружанасток, Дамініканскі (1901-14).jpg
Różanystok Sanctuary.jpg

Лідчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Камэнтар Выгляд да руйнаваньня Выгляд па руйнаваньні[a] Сучасны стан
99 Ліда Замак Па 1891 годзе ўлады пачалі разборку і распродаж замкавых муроў, з адхонаў замкавага пагорка сталі браць пясок. У гэты час амаль цалкам зьнішчылі рэшткі паўднёва-заходняй вежы і разабралі частку заходняй сьцяны.
Lida. Ліда (J. Pieška, 1800).jpg
Lidzki zamak. Лідзкі замак (1901-14, 1915).jpg
Вугал.JPG
100 Ліда Касьцёл Беззаганага Зачацьця Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар кармэлітаў Помнік архітэктуры барока. Мураваны будынак касьцёла зруйнавалі па гвалтоўным закрыцьці, мураваны кляштар страчаны да 1945 году.
Lida, Karmelickaja. Ліда, Кармэліцкая (1900).jpg
101 Ліда Ратуша Помнік архітэктуры барока. Мураваную ратушу зьнішчылі ў XIX ст.
102 Астрына Царква Сьвятога Спаса Помнік архітэктуры готыкі (?), зруйнаваны да канца XIX ст.[23]
103 Беліца Касьцёл Сьвятога Юрыя Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі стылю барока. Касьцёл пацярпеў ад перабудовы пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі.
Bielica. Беліца (1900).jpg
104 Васілішкі Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля Помнік архітэктуры віленскага барока. Мураваны касьцёл пацярпеў ад перабудовы пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі, у 1920-я гады яму вярнулі аўтэнтычны выгляд.
Vasiliški, Rynak, Daminikanski. Васілішкі, Рынак, Дамініканскі (1900).jpg
Church of St. John the Baptist in Vasiliški (7.08.2010).jpg
105 Дэмбрава Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы Помнік архітэктуры віленскага барока. Мураваны касьцёл пацярпеў ад перабудовы пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі, у 1920-я гады яму вярнулі аўтэнтычны выгляд.
Dembrava. Дэмбрава (1900).jpg

Мазыршчына (Усходняе Палесьсе)[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Камэнтар Выгляд да руйнаваньня Выгляд па руйнаваньні[a] Сучасны стан
106 Мазыр Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла і кляштар бэрнардынаў Помнік архітэктуры барока. Мураваны будынак касьцёла пацярпеў ад маскоўскай перабудовы
Mazyr, Zamkavaja, Bernardynski. Мазыр, Замкавая, Бэрнардынскі (1865) (2).jpg
Mazyr, Zamkavaja. Мазыр, Замкавая (1901-17) (3).jpg
Church of Saint Michael Archangel, Mazyr.jpg


107 Мазыр, Кімбараўка Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла і кляштар цыстэрыянак Помнік архітэктуры барока. Мураваны касьцёл пацярпеў ад маскоўскай перабудовы, у наш час яму вярнулі аўтэнтычны выгляд.
Mazyr, Kimbaraŭka, Cysteryjanski. Мазыр, Кімбараўка, Цыстэрыянскі (1865).jpg
Mazyr, Kimbaraŭka, Cysteryjanski. Мазыр, Кімбараўка, Цыстэрыянскі (1927).jpg


108 Юравічы Касьцёл Адведзінаў Найсьвяцейшай Панны Марыі і калегіюм езуітаў Помнік архітэктуры барока. Мураваны касьцёл пацярпеў ад маскоўскай перабудовы, у наш час яму вярнулі аўтэнтычны выгляд.
Juravičy, Jezuicki. Юравічы, Езуіцкі (K. Przykorski, 1865).jpg
Juravičy, Jezuicki. Юравічы, Езуіцкі (1926) (2).jpg
Юравіцкі кляштар езуітаў 10.jpg

Меншчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Камэнтар Выгляд да руйнаваньня Выгляд па руйнаваньні[a] Сучасны стан
109 Менск Касьцёл Сьвятога Войцеха і кляштар бэнэдыктынак Помнік архітэктуры віленскага барока. Мураваны будынак касьцёла пацярпеў ад маскоўскай перабудовы, канчаткова комплекс зруйнавалі ў 1950-я
Miensk, Zboravaja, Benedyktynski. Менск, Зборавая, Бэнэдыктынскі (1871).jpg
Miensk, Zboravaja, Benedyktynski. Менск, Зборавая, Бэнэдыктынскі (1905) (2).jpg
110 Менск Касьцёл Сьвятога Тамаша Аквінскага і кляштар дамініканаў Помнік архітэктуры барока. Мураваны касьцёл часткова зруйнавалі па гвалтоўным закрыцьці, канчаткова комплекс зьнішчылі ў 1950.
Miensk, Daminikanskaja. Менск, Дамініканская (XIX) (2).jpg
Miensk, Daminikanskaja. Менск, Дамініканская (1901-19).jpg
111 Менск Касьцёл Сьвятога Язэпа і кляштар бэрнардынаў Помнік архітэктуры віленскага барока. Мураваны касьцёл часткова зруйнавалі пры перабудове пад расейскі архіў, у наш час фасаду будынка вярнулі аўтэнтычны выгляд.
Miensk, Vialikaja Bernardynskaja. Менск, Вялікая Бэрнардынская (1916).jpg
Касьцёл Сьвятога Язэпа.jpg
112 Менск Касьцёл Сьвятога Яна і кляштар баніфратаў Помнік архітэктуры барока. Мураваны касьцёл зруйнавалі ў 1860-я[24].
113 Менск Касьцёл Сьвятой Марыі Магдалены і кляштар кармэлітаў Помнік архітэктуры барока. Мураваны касьцёл зруйнавалі ў 2-й палове XIX ст.
114 Менск Ратуша Помнік архітэктуры клясыцызму. У 1851 расейскі цар Мікалай І пастанавіў зруйнаваць будынак, што было зроблена ў 1857. У наш час ратушу адбудавалі на старым месцы.
Mienskaja ratuša. Менская ратуша (T. Kramer, 1800).jpg
Miensk - Ratuša.jpg
115 Менск Царква Сьвятога Духа Помнік архітэктуры готыкі і паўночнага рэнэсансу. Мураваная царква пацярпела ад маскоўскай перабудовы, канчаткова яе зьнішчылі ў 1936. У наш час будынак адбудавалі з захаваньнем старых падмуркаў.
Miensk, Vysoki Rynak, Bazylanski. Менск, Высокі Рынак, Базылянскі (1843) (6).jpg
Miensk, Vysoki Rynak, Bazylanski. Менск, Высокі Рынак, Базылянскі (1901-17) (8).jpg
Царква Святога Духа Мінск.jpg
116 Менск Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла Помнік архітэктуры барока. Мураваная царква пацярпела ад маскоўскай перабудовы, у наш час будынку вярнулі аўтэнтычны выгляд.
Miensk, Rakaŭskaja, Sabornaja. Менск, Ракаўская, Саборная (D. Strukov, 1864-67).jpg
Miensk, Rakaŭskaja, Sabornaja. Менск, Ракаўская, Саборная (1927).jpg
Царква Сьвятых апосталаў Пятра й Паўла, Менск 01.jpg
117 Заслаўе Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі Помнік архітэктуры віленскага барока. Мураваны касьцёл пацярпеў ад маскоўскай перабудовы, у наш час будынку вярнулі аўтэнтычны выгляд.
Zasłaŭje, Fara. Заслаўе, Фара (1900).jpg
Zaslavl-Kostel.jpg
118 Івянец Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы Помнік архітэктуры віленскага барока. Мураваны касьцёл зьнішчылі па гвалтоўным закрыцьці.
Ivianiec, Rynak, Fara. Івянец, Рынак, Фара (S. Ščerba, 1907).jpg
119 Івянец Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла Помнік архітэктуры віленскага барока. Мураваны касьцёл пацярпеў ад маскоўскай перабудовы, у наш час будынку вярнулі аўтэнтычны выгляд.
Ivianiec, Vilenskaja, Franciškanski. Івянец, Віленская, Францішканскі (1900).jpg
Ivianiec, Vilenskaja, Franciškanski. Івянец, Віленская, Францішканскі (B. Mihačoŭ, 1916).jpg
Kasciol Sv. Michala Archaniola (Ivianiec).jpg
120 Лагойск Царква Яўленьня Гасподняга і манастыр базылянаў Помнік архітэктуры барока. Мураваны будынак царквы зруйнавалі ў 1841, неўзабаве на яе месцы збудавалі мураўёўку
Łahojski zamak, Bazylanski. Лагойскі замак, Базылянскі (M. Januševič, 1850).jpg
Łahojsk, Mikałajeŭskaja. Лагойск, Мікалаеўская (1900).jpg
121 Смалявічы Царква Сьвятога Мікалая Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі стылю барока. Царкву зруйнавалі па сакавіку 1909 году, нягледзячы на просьбу прыхаджанаў захаваць помнік[25].
Smalavičy, Carkoŭnaja. Смалявічы, Царкоўная (03.1909).jpg
122 Стоўпцы Касьцёл Сьвятога Казімера і кляштар дамініканаў Помнік архітэктуры барока. Мураваны будынак касьцёла пацярпеў ад перабудовы пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі, пазьней яго зьнішчылі савецкія ўлады. Мураваны кляштар зруйнавалі па гвалтоўным закрыцьці.
Stoŭpcy, Rynak, Daminikanski. Стоўпцы, Рынак, Дамініканскі (J. Filipovič, 1751-70).jpg
Stoŭpcy, Rynak-Kaścielny. Стоўпцы, Рынак-Касьцельны (1900).jpg
123 Стоўпцы Царква Сьвятой Ганны Помнік архітэктуры клясыцызму. Мураваны будынак царквы пацярпеў ад маскоўскай перабудовы.
Stoŭpcy, Carkoŭnaja. Стоўпцы, Царкоўная (1930).jpg
Stowbtsy7.JPG

Наваградчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Камэнтар Выгляд да руйнаваньня Выгляд па руйнаваньні[a] Сучасны стан
124 Наваградак Замак У 1802 гарадзенскі губэрнатар Бэнігсан даў дазвол наваградзкаму гараднічаму Скалову разабраць рэшткі замкавых вежаў. У канцы XIX ст. на тэрыторыю Замчышча праз пралом у мурах пачалі звозіць з усяго места сьмецьце, якое пакрыла больш як 2-мэтровых плястам руіны пабудоваў. У 1906 рухнула Касьцельная вежа[26].
Navahradak - Rekanstrukcyja (Viktar Staščaniuk) 1.jpg
Navahradzki zamak, Fara. Наваградзкі замак, Фара (1901-14).jpg
Navahradzki zamak, ruiny.jpg
125 Наваградак Касьцёл Беззаганнага Зачацьця Найсьвяцейшай Панны Марыі, сьвятых Язэпа і Станіслава Косткі і калегіюм езуітаў Помнік архітэктуры барока. Мураваныя будынкі касьцёла і кляштару зруйнавалі па 1802
Касьцёл і калегіюм езуітаў у Наваградку.jpg
Navahradak, Trajeckaja, Jezuicki. Наваградак, Траецкая, Езуіцкі (1817).jpg
126 Наваградак Касьцёл і кляштар баніфратаў Помнік архітэктуры барока. Мураваныя будынкі касьцёла і кляштару зруйнавалі па 1800
127 Наваградак Касьцёл і кляштар дамініканак Помнік архітэктуры барока. Мураваны будынак касьцёла зруйнавалі да 1916 году, кляштару — па 1944 годзе.
Navahradak, Daminikanski. Наваградак, Дамініканскі (1900).jpg
128 Наваградак Касьцёл Сьвятога Антонія Падуанскага і кляштар францішканаў Помнік архітэктуры барока. Мураваны будынак касьцёла пацярпеў ад перабудовы пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі
Navahradak, Franciškanskaja. Наваградак, Францішканская (J. Bułhak, 1920).jpg
Г. Наваградак - Мікалаеўская царква DSC07920.JPG
129 Наваградак Ратуша Помнік архітэктуры барока. Мураваны будынак зруйнавалі ў 1870-я
Navahradzkaja ratuša. Наваградзкая ратуша (XIX).jpg
130 Наваградак Царква Прачыстай Багародзіцы Помнік архітэктуры барока. Мураваны будынак царквы зруйнавалі ў 1870-я.
Navahradak, Zamkavaja. Наваградак, Замкавая (K. Rusiecki, 1846).jpg
131 Наваградак Царква Сьвятых Барыса і Глеба Помнік архітэктуры готыкі і рэнэсансу. Мураваны будынак царквы пацярпеў ад маскоўскай перабудовы.
Navahradak, Bazylanskaja. Наваградак, Базылянская (V. Dmachoŭski, 1856).jpg
Navahradak, Bazylanskaja. Наваградак, Базылянская (1901-39) (2).jpg
Барыслаглебская царква ў Навагрудку 2.jpg
132 Ваўковічы Касьцёл (царква?) Мураваны будынак зруйнавалі ў 2-й палове XIX ст.
Vaŭkovičy. Ваўковічы (1900).jpg
133 Гавязна Царква Сьвятога Яна Прадцечы Помнік архітэктуры барока. Мураваная царква пацярпела ад маскоўскай перабудовы.
Church of Saint John Precursor in Haviazna-Vishniavets 01.JPG
134 Гарадзішча Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі Помнік архітэктуры барока. Мураваны касьцёл пацярпеў ад перабудовы пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі.
Haradzišča, Navahradzkaja. Гарадзішча, Наваградзкая (1916).jpg
Haradzišča. Гарадзішча (26.02.2009).jpg
135 Крывошын Касьцёл езуітаў Помнік архітэктуры барока. Мураваны касьцёл пацярпеў ад перабудовы пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі.
Kryvošyn, Rynak, Jezuicki. Крывошын, Рынак, Езуіцкі (1914).jpg
Пакроўская царква 1.jpg
136 Ляхавічы Замак У 1-й палове XIX ст. замак прадалі гандлярам, якія разабралі абмуроўку замка і замкавыя пабудовы[27].
Lachavicki zamak. Ляхавіцкі замак (1660).jpg
137 Ляхавічы Касьцёл Узвышэньня Сьвятога Крыжа Помнік архітэктуры барока. Мураваны касьцёл пацярпеў ад перабудовы пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі, канчаткова зьнішчаны савецкімі ўладамі.
Lachavičy. Ляхавічы (1928).jpg
138 Мікалаеўшчына[b] Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі стылю барока, збудаваны з фундацыі маршалка вялікага літоўскага Аляксандра Людвіка Радзівіла ў 1652 годзе. Драўляны будынак касьцёла зруйнавалі па адабраньні ў каталікоў у 1866 годзе, хоць паводле сьведчаньня мясцовага сьвятара, ён быў прыдатным да перабудовы пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі[28]. Неўзабаве на месцы касьцёла збудавалі новую драўляную царкву.
Запіс аб нараджэнні і хрышчэньні Казіміра Міцкевіча (дзеда Я.Коласа).jpg
139 Мір Брама Віленская Мураваны будынак зруйнавалі ў XIX ст.
140 Мір Брама Менская Мураваны будынак зруйнавалі ў XIX ст.
141 Мір Брама Нясьвіская Мураваны будынак зруйнавалі ў XIX ст.
142 Мір Брама Слонімская Мураваны будынак зруйнавалі ў XIX ст.
143 Мір Касьцёл Сьвятога Мікалая Помнік архітэктуры барока. Мураваны касьцёл пацярпеў ад перабудовы пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі, пазьней часткова зруйнаваны савецкімі ўладамі. У наш час сьвятыні вярнулі аўтэнтычны выгляд.
Mir, Rynak, Fara. Мір, Рынак. Фара (1882).jpg
Mir, Rynak, Fara. Мір, Рынак. Фара (1900).jpg
Kasciol s'viatoha Mikalaja, h.p. Mir.JPG
144 Мір Царква Сьвятой Тройцы Помнік архітэктуры барока. Мураваная царква пацярпела ад маскоўскай перабудовы.
Mir, Mienskaja, Bazylanski. Мір, Менская, Базылянскі (1900).jpg
Г.п. Мір - Троіцкая царква DSC07782.JPG
145 Нясьвіж Брама Віленская Мураваны будынак зруйнавалі ў XIX ст.
146 Нясьвіж Брама Клецкая Мураваны будынак зруйнавалі ў XIX ст.
147 Нясьвіж Калегіюм езуітаў Помнік архітэктуры рэнэсансу. Мураваныя будынкі зруйнавалі па 1800 дзеля пабудовы расейскіх кашараў
Niaśviž, Studenckaja, Jezuicki. Нясьвіж, Студэнцкая, Езуіцкі (1797) (3).jpg
Niaśviž, Studenckaja. Нясьвіж, Студэнцкая (1907-17) (4).jpg
Нясвіж. Будынак езуіцкага калегіума.jpg
148 Нясьвіж Касьцёл Сьвятога Крыжа і кляштар бэнэдыктынаў Помнік архітэктуры барока. Мураваныя касьцёл і кляштар зьнішчылі па гвалтоўным закрыцьці
Niaśviž, Aniolskaja hara, Benedyktynski. Нясьвіж, Анёльская гара, Бэнэдыктынскі (N. Orda, 22.07.1876).jpg
Niaśviž, Aniolskaja hara, Benedyktynski. Нясьвіж, Анёльская гара, Бэнэдыктынскі (1914) (2).jpg
149 Нясьвіж Касьцёл Сьвятога Яна і кляштар дамініканаў Помнік архітэктуры барока. Мураваны касьцёл часткова зруйнавалі па гвалтоўным закрыцьці. Канчаткова комплекс зьнішчылі ў 1950-я
Niaśviž, Daminikanskaja. Нясьвіж, Дамініканская (1801-72, 1920-30).jpg
Niaśviž, Daminikanskaja. Нясьвіж, Дамініканская (1905) (3).jpg
150 Нясьвіж Касьцёл Сьвятой Кацярыны і кляштар бэрнардынаў Помнік архітэктуры барока. Мураваны касьцёл пацярпеў ад перабудовы пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі, канчаткова яго зьнішчылі ў 1950-я. Кляштар захаваўся
Niaśviž, Bernardynskaja. Нясьвіж, Бэрнардынская (N. Orda, 1877).jpg
Niaśviž, Bernardynskaja. Нясьвіж, Бэрнардынская (1901-17) (2).jpg
Нясвіж. Корпус кляштара бернардзінцаў.jpg
151 Нясьвіж Касьцёл Сьвятой Яўхіміі і кляштар бэнэдыктынак Помнік архітэктуры барока. Мураваны касьцёл часткова зруйнавалі (вежа-званіца) у выніку перабудовы пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі. Кляштар захаваўся
Niaśviž, Benedyktynskaja. Нясьвіж, Бэнэдыктынская (N. Orda, 28.07.1876).jpg
Niaśviž, Benedyktynskaja. Нясьвіж, Бэнэдыктынская (1901-17) (2).jpg
Комплекс былога кляштара бэнэдыктынак3.jpg
152 Нясьвіж Палац Альба Мураваны будынак зьнішчылі ў XIX ст.
Niaśviž, Alba. Нясьвіж, Альба (L. Lutnicki, 1784).jpg
153 Нясьвіж Ратуша Помнік архітэктуры барока. У XIX ст. будынак часткова зруйнавалі (верхнія ярусы вежы), у наш час ратушы вярнулі аўтэнтычны выгляд
Niaśviskaja ratuša. Нясьвіская ратуша (1820-36).jpg
Niaśviskaja ratuša. Нясьвіская ратуша (1900).jpg
Town Hall in Niasviz (2008).jpg
154 Сноў Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля Помнік архітэктуры барока. Мураваны касьцёл пацярпеў ад перабудовы пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі, у 1920-я сьвятыні вярнулі аўтэнтычны выгляд
Snoŭ, Niaśviskaja. Сноў, Нясьвіская (1918).jpg
Касьцёл Яна Хрысьціцеля, в. Сноў.JPG
155 Сталовічы Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля і кляштар янітаў Помнік архітэктуры віленскага барока. У 1866 годзе будынак касьцёла пацярпеў ад перабудовы пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі. Мураваны кляштар зруйнавалі па гвалтоўным закрыцьці.
Stałavičy, Rynak, Janicki. Сталавічы, Рынак, Яніцкі (I. Atkinson, 1899).jpg
Stałavičy. Сталавічы (16.08.2009).jpg
156 Цялядавічы Касьцёл і кляштар бэнэдыктынак Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі стылю барока. У 1866 годзе касьцёл пацярпеў ад перабудовы пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі.
157 Шчорсы Царква Сьвятога Дзьмітрыя Салунскага Помнік архітэктуры барокавага клясыцызму. Мураваны будынак царквы пацярпеў ад маскоўскай перабудовы.
Ščorsy, Źmitraŭskaja. Шчорсы, Зьмітраўская (1900).jpg
В. Шчорсы - Дзьмітрыеўская царква DSC07837.JPG

Падляшша[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Камэнтар Выгляд да руйнаваньня Выгляд па руйнаваньні[a] Сучасны стан
158 Бельск Падляскі Касьцёл Маці Божай з Гары Кармэль і кляштар кармэлітаў Помнік архітэктуры барока. Мураваны касьцёл пацярпеў ад маскоўскай перабудовы.
Bielsk, Karmelicki. Бельск, Кармэліцкі (1916).jpg
Kościół p.w. Matki Boskiej z Góry Karmel w Bielsku Podlaskim 01.jpg
159 Бельск Падляскі Царква Раства Багародзіцы Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі стылю барока. Па гвалтоўным пераводзе ў юрысдыкцыю Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі над драўлянай царквой паставілі купал-цыбуліну.
Bielsk, Baharodzickaja. Бельск, Багародзіцкая (1915-18).jpg
Bielsk Podlaski - Church of St. Mary's Birth.jpg
160 Мельнік Царква Прачыстай Багародзіцы Помнік архітэктуры клясыцызму. Мураваную царкву перабудавалі ў маскоўскім стылі ў 1910 годзе.
Cerkiew greko-kat., ob. prawosławna par. p.w. Narodzenia Matki Boskiej Przeczystej, mur., 1821-1823, 1907-1910 Mielnik 01 JoannaPyka.JPG

Панізоўе (Рэчыччына)[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Камэнтар Выгляд да руйнаваньня Выгляд па руйнаваньні[a] Сучасны стан
161 Бабруйск Касьцёл і калегіюм езуітаў Помнік архітэктуры віленскага барока. Мураваны будынак касьцёла часткова зруйнавалі дзеля будаваньня расейскай фартэцыі.
Babrujsk, Rynak, Jezuicki. Бабруйск, Рынак, Езуіцкі (1800) (2).jpg
Roman-Catholic church of St. Peter and Paul (Babrujsk, modern condition)-2.JPG
162 Бабруйск Касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла (Фарны) Помнік архітэктуры барока. Мураваны будынак касьцёла зруйнавалі дзеля будаваньня расейскай фартэцыі.
Babrujsk, Fara. Бабруйск, Фара (1823).jpg
163 Вялікія Нямкі Касьцёл Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі стылю барока, зачынены і зруйнаваны па здушэньні нацыянальна-вызвольнага паўстаньня.
Vialikija Niamki. Вялікія Нямкі (1890).jpg
164 Радага Касьцёл Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі пры місіі езуітаў Помнік архітэктуры клясыцызму, зачынены і часткова зруйнаваны ў выніку маскоўскай перабудовы па здушэньні нацыянальна-вызвольнага паўстаньня.
Radaha, Jezuicki. Радага, Езуіцкі (1869).jpg

Піншчына (Заходняе Палесьсе)[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Камэнтар Выгляд да руйнаваньня Выгляд па руйнаваньні[a] Сучасны стан
165 Пінск Замак Вішнявецкіх Мураваны будынак зруйнавалі ў XIX ст.
Pinsk, Karalin. Пінск, Каралін (N. Orda, 1875).jpg
166 Пінск Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла і кляштар бэрнардынаў Помнік архітэктуры барока. Мураваны будынак пацярпеў ад перабудовы пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі.
Pinsk, Bernardynskaja. Пінск, Бэрнардынская (1918-39) (2).jpg
Царква Святой Барбары.jpg
167 Гарадзішча Касьцёл Сьвятой Ганны і кляштар бэнэдыктынаў Помнік архітэктуры барока. Мураваны будынак касьцёла часткова зруйнавалі па гвалтоўным закрыцьці, канчаткова зьнішчаны савецкімі ўладамі. Захаваўся мураваны кляштар.
Haradzišča, Benedyktynski. Гарадзішча, Бэнэдыктынскі (N. Orda, 1875).jpg
Haradzišča, Benedyktynski. Гарадзішча, Бэнэдыктынскі (1914).jpg
168 Любяшоў Касьцёл піяраў Помнік архітэктуры барока. Мураваны будынак касьцёла часткова зруйнавалі па гвалтоўным закрыцьці, канчаткова зьнішчаны савецкімі ўладамі. Захаваўся мураваны кляштар.
Lubiašoŭ, Pijarski. Любяшоў, Піярскі (1800).jpg
Lubiašoŭ, Rynak, Pijarski. Любяшоў, Рынак, Піярскі (1915-18).jpg
Внутрішній дворик (клуатр) кляштору оо. піарів у Любешові. Тут вчився Косьцюшко..jpg
169 Моладава Царква Ўшэсьця Гасподняга Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі стылю барока. У выніку перабудовы ў 2-й палове XIX ст. зруйнавалі дзьве бакавыя вежы, а над царквой паставілі купал-цыбуліну.
Moładaŭ, Ušeścienskaja. Моладаў, Ушэсьценская (N. Orda, 1864).jpg
Moładaŭ, Ušeścienskaja. Моладаў, Ушэсьценская (1917).jpg
170 Пагост Загародзкі Касьцёл Сьвятога Язэпа Мураваны будынак касьцёла пацярпеў ад перабудовы пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі.
Pahost Zaharodzki, Rynak. Пагост Загародзкі, Рынак (1900) (3).jpg
Pahost Zaharodzki, Rynak. Пагост Загародзкі, Рынак (1920-29) (2).jpg
171 Столін Касьцёл Мураваны будынак касьцёла пацярпеў ад перабудовы пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі, канчаткова зруйнаваны савецкімі ўладамі.
Stolin, Kaścielny. Столін, Касьцельны (1914).jpg
Stolin, Kaścielny. Столін, Касьцельны (K. Niedabitoŭski, 1936).jpg
172 Тураў Вежа Фартыфікацыя Тураўскага замка, збудаваная ў 2-й палове XIII ст., пазьней узнаўлялася. Мураваную вежу зруйнавалі ў 1830 годзе.

Полаччына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Камэнтар Выгляд да руйнаваньня Выгляд па руйнаваньні[a] Сучасны стан
173 Полацак Касьцёл Сьвятой Ганны і кляштар бэрнардынаў Помнік архітэктуры барока. Мураваны будынак касьцёла пацярпеў ад перабудовы пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі, пазьней узарваны савецкімі ўладамі. Захаваліся руіны касьцёла і кляштару.
Połacak, Zadźvińnie, Bernardynski. Полацак, Задзьвіньне, Бэрнардынскі (1838).jpg
Połacak, Zadźvińnie, Bernardynski. Полацак, Задзьвіньне, Бэрнардынскі (1910).jpg
ПОЛАЦК. Руіны касцёла кляштара бернардзінцаў — POLACK. Ruiny kaściola kliaštara biernardzincaŭ..jpg
174 Полацак Касьцёл Сьвятога Антонія Падуанскага і кляштар францішканаў Помнік архітэктуры барока. Мураваны будынак касьцёла зруйнавалі неўзабаве па гвалтоўным закрыцьці.
Połacak, Vialikaja, Franciškanski. Полацак, Вялікая, Францішканскі (1862).jpg
175 Полацак Манастыр базылянаў Помнік архітэктуры барока. Мураваныя будынкі зруйнавалі ў пачатку XX ст.
Połacak, Vierchni Zamak. Полацак, Верхні Замак (N. Orda, 1875-76).jpg
Połacak, Vierchni Zamak, Bazylanski. Полацак, Верхні Замак, Базылянскі (1889-91).jpg
Сафійскі сабор, Полацк.jpg
176 Полацак Ратуша Мураваны будынак зруйнавалі па 1772 годзе. У 1780 годзе на месцы ратушы збудавалі дом генэрал-губэрнатара.
Połackaja ratuša. Полацкая ратуша (XVIII).jpg
177 Полацак Царква Сьвятога Спаса Помнік архітэктуры полацкай школы дойлідзтва з элемэнтамі клясыцызму. Мураваны будынак царквы пацярпеў ад маскоўскай перабудовы.
Połacak, Spas, Spaskaja. Полацак, Спас, Спаская (1833).jpg
Połacak, Spas, Spaskaja. Полацак, Спас, Спаская (1890).jpg
SЦарква.jpg
178 Валынцы Царква Сьвятых Барыса і Глеба Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі стылю клясыцызму. Драўляны будынак пацярпеў ад перабудовы пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі.
Vałyncy, Drysa. Валынцы, Дрыса (N. Orda, 25.06.1875-76).jpg
Vałyncy, Drysa. Валынцы, Дрыса (1913).jpg
179 Глыбокае Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар кармэлітаў Помнік архітэктуры віленскага барока. Мураваны будынак касьцёла пацярпеў пры перабудове пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі. Большую частку мураванага кляштару зруйнавалі па гвалтоўным закрыцьці.
Hłybokaje, Karmelickaja. Глыбокае, Кармэліцкая (1878).jpg
Hłybokaje, Karmelickaja. Глыбокае, Кармэліцкая (1919-39) (2).jpg
Глыбоцкія замалёўкі. Царква на плошчы (01).jpg
180 Кублічы Касьцёл Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Панны Марыі Помнік архітэктуры барока. Мураваны касьцёл пацярпеў ад перабудовы пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі, зруйнаваны да 1945 году.
Kubličy. Кублічы (1903).jpg
Kubličy. Кублічы (1913).jpg
181 Невель Царква Прачыстай Багародзіцы Помнік архітэктуры барока. Мураваная царква пацярпела ад маскоўскай перабудовы, канчаткова зьнішчаная савецкімі ўладамі.
Nieviel, Rynak, Pračyścienskaja. Невель, Рынак, Прачысьценская (1942).jpg

Слонімшчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Камэнтар Выгляд да руйнаваньня Выгляд па руйнаваньні[a] Сучасны стан
182 Слонім Касьцёл Божага Цела і кляштар канонікаў лятэранскіх Помнік архітэктуры барока. Мураваны касьцёл пацярпеў ад маскоўскай перабудовы, канчаткова зруйнаваны ў 1950-я. Мураваны кляштар зруйнавалі па гвалтоўным закрыцьці.
Słonim, Panasoŭskaja, Lateranski. Слонім, Панасоўская, Лятэранскі (1884).jpg
Słonim, Rynkavaja-Panasoŭskaja, Lateranski. Слонім, Рынкавая-Панасоўская, Лятэранскі (1901-14).jpg
Краявіды Слоніма (14).jpg
183 Слонім Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы і кляштар бэрнардынаў Помнік архітэктуры барока. Мураваны касьцёл пацярпеў ад перабудовы пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі.
Słonim, Bernardynskaja. Слонім, Бэрнардынская (1915-18).jpg
Краявіды Слоніма (19).jpg
184 Слонім Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла і кляштар дамініканаў Помнік архітэктуры барока. Мураваныя будынкі зруйнавалі ў 1856.
Słonim, Rynak, Daminikanski. Слонім, Рынак, Дамініканскі (1846) (3).jpg
185 Слонім Палац Агінскіх Мураваны палац зруйнавалі ў XIX ст.
Słonim, Zamčyšča, Aginski. Слонім, Замчышча, Агінскі (1900).jpg
186 Слонім Ратуша Мураваны будынак часткова зруйнавалі ў XIX ст.
187 Слонім Тэатар Агінскіх Мураваны тэатар зруйнавалі ў XIX ст.
Słonim, Opernaja. Слонім, Опэрная (1800).jpg
188 Быцень Царква Сьвятога Язафата Помнік архітэктуры віленскага барока. У 1914 годзе на загад генэрала Аляксеева расейскія войскі ўзарвалі царкву[29], канчаткова помнік зьнішчылі за савецкім часам.
Bycień, Rynak, Bazylanski. Быцень, Рынак, Базылянскі (1912).jpg
Bycień, Rynak, Bazylanski. Быцень, Рынак, Базылянскі (1919-39) (2).jpg
189 Дзярэчын Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар дамініканаў Помнік архітэктуры барока. Мураваныя будынкі зруйнавалі па гвалтоўным закрыцьці кляштару (1866).
Dziarečyn, Rynak, Daminikanski. Дзярэчын, Рынак, Дамініканскі (N. Orda, 21.05.1877).jpg
190 Дзявяткавічы Касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла Помнік архітэктуры барока. Мураваны касьцёл пацярпеў ад перабудовы пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі.
Dziaviatkavičy. Дзявяткавічы (1867) (2).jpg
Dziaviatkavičy. Дзявяткавічы (N. Tikhvinsky, 1867).jpg
Novadzieviatkavičy. Новадзевяткавічы (3.04.2011).jpg
191 Дзявяткавічы Касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла. Званіца Помнік архітэктуры барока. Мураваная званіца пацярпела ад перабудовы касьцёла пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі.
Dziaviatkavičy. Дзявяткавічы (1867) (3).jpg
Dziaviatkavičy. Дзявяткавічы (N. Tikhvinsky, 1867) (6).jpg
Novadzieviatkavičy. Новадзевяткавічы (2011).jpg
192 Зьдзецел Палац Радзівілаў Помнік архітэктуры барока. Мураваны будынак часткова зруйнавалі па канфікацыі маёнткаў Солтанаў дзеля прыстасаваньня пад кашары.
Ździecieł, Radzivił. Зьдзецел, Радзівіл (J. Sasinski, 1871).jpg
Ździecieł, Radzivił. Зьдзецел, Радзівіл (1919-39).jpg
Radzivił Palace in Ździecieł (6.06.2010).jpg
193 Ружаны Ратуша Мураваны будынак зруйнавалі ў XIX ст.
Ružanskaja ratuša. Ружанская ратуша (J. Becker, 1762-88).jpg
194 Ружаны Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базылянаў Помнік архітэктуры барока. У XIX ст. мураваны будынак царквы пацярпеў ад маскоўскай перабудовы
Ružany, Rynak, Bazylanski. Ружаны, Рынак, Базылянскі (J. Becker, 1762-88).jpg
Ružany, Rynak, Bazylanski. Ружаны, Рынак, Базылянскі (1915-18).jpg
Ružany church of St. Peter and St. Paul 003.Jpeg

Случчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Камэнтар Выгляд да руйнаваньня Выгляд па руйнаваньні[a] Сучасны стан
195 Слуцак Брама Віленская Мураваны будынак зруйнавалі ў XIX ст.
196 Слуцак Брама Востраўская Мураваны будынак зруйнавалі ў XIX ст.
197 Слуцак Брама Капыльская Мураваны будынак зруйнавалі ў XIX ст.
198 Раманаў Царква Сьвятога Юрыя Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі стылю барока, які пацярпеў ад маскоўскай перабудовы. Канчаткова зруйнаваны за савецкім часам
Ramanaŭ, Rynak, Juraŭskaja. Раманаў, Рынак, Юраўская (D. Strukov, 1864-67).jpg
Ramanaŭ, Morač-Rynak, Juraŭskaja. Раманаў, Морач-Рынак, Юраўская (1944-49) (3).jpg
199 Цімкавічы Царква Сьвятога Міколы Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі стылю барока, які пацярпеў ад маскоўскай перабудовы. Канчаткова зруйнаваны за савецкім часам
Cimkavičy, Niaśviskaja, Mikolskaja. Цімкавічы, Нясьвіская, Мікольская (J. Najman, 1917).jpg

Троччына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Камэнтар Выгляд да руйнаваньня Выгляд па руйнаваньні[a] Сучасны стан
200 Трокі Касцёл Сьвятога Мікалая і кляштар бэрнардынаў Помнік архітэктуры барока. Па ліквідацыі кляштару ў 1865 годзе расейскія ўлады зруйнавалі вежы касьцёла, а каля 1880 году — рэшту будынка.
Troki, Bernardynskaja. Трокі, Бэрнардынская (H. Lajbovič, 1760).jpg
Troki, Bernardynskaja. Трокі, Бэрнардынская (J. Čachovič, 1865-80) (2).jpg
Traku buv bernardinu vienuolyno liekanos2011.jpg
201 Алькенікі Касцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар францішканаў Помнік архітэктуры барока. Мураваны будынак касьцёла пацярпеў ад перабудовы пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі.
Alkieniki, Franciškanski. Алькенікі, Францішканскі (1839).jpg
Alkieniki, Franciškanski. Алькенікі, Францішканскі (1904-05).jpg
Ruins of Valkininkai Monastery, 02.JPG
202 Высокі Двор Касьцёл Сьвятога Дамініка і кляштар дамініканаў Помнік архітэктуры барока. Мураваны будынак касьцёла пацярпеў ад перабудовы пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі.
Vysoki Dvor, Daminikanski. Высокі Двор, Дамініканскі (1835).jpg
Vysoki Dvor, Daminikanski. Высокі Двор, Дамініканскі (1904-05).jpg
Aukstadvaris Dominikas church.jpg
203 Мерач Ратуша Помнік архітэктуры барока. Мураваны будынак ратушы зьнішчылі дзеля пабудовы царквы-мураўёўкі Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі.
Mierackaja ratuša. Мерацкая ратуша (1852).jpg
Mierač, Uźvižanskaja. Мерач, Узьвіжанская (1901-39).jpg
Merkinė, Lithuania - panoramio (16).jpg

Глядзіце таксама[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Заўвагі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б в г д е ё ж з і к л м н о п р с т у ф або ў час руйнаваньня
  2. ^ Касьцёл належаў да Наваградзкага дэканату, хоць само мястэчка ўваходзіла ў склад Менскага павету

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Агіевіч У. Ідэалы і сімвалы беларускага шляху // Грамадскія ідэалы: Нацыянальныя традыцыі, сучасны стан, погляд у будучыню: Навук. збор. / Рэдкал.: Л. Уладыкоўская-Канаплянік (гал. рэд.) і інш. — Менск, 2000. — 224 с. — (Беларусіка = Albaruthenica; Кн. 13). С. 72.
  2. ^ Касяк І. Канстанца // «З гісторыяй на „Вы“» (артыкулы, дакументы, успаміны). Выпуск трэці. — Менск: «Мастацкая літаратура», 1994.
  3. ^ Буйвал В., Інфармацыйная камісія Кансэрватыўна-Хрысьціянскай Партыі — БНФ. Прэс-рэліз за жнівень 2005 г.
  4. ^ Савік Л. Рыцарам Айчыны прысвячаецца… // Народная Воля. № 17—18, 3 лютага 2009 г.
  5. ^ Баршчэўская Н. Суадносіны паміж мовай і нацыянальнай тоеснасьцю — 2, Беларуская рэдакцыя Польскага радыё, 13 траўня 2009 г.
  6. ^ Пацюпа Ю. Занядбаная старонка правапісу: прапановы пісаньня прыназоўніка у/ў перад словамі, што пачынаюцца з галоснай // Arche. № 6 (29), 2003 г.
  7. ^ Бекус Н. Тэрапія альтэрнатывай, або Беларусь, уяўленая інакш // Arche. № 2 (31), 2004.
  8. ^ Клімчук Ф. Старадаўняя пісьменнасць і палескія гаворкі // Беларускя лінгвістыка. Вып. 50, 2001. С. 19—24.
  9. ^ Лыч Л. Русіфікацыя // Беларусь: энцыкл. даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш. — Мінск: БелЭн, 1995. С. 630.
  10. ^ Страчаная спадчына. — Менск, 2003. С. 54.
  11. ^ Архітэктар Папруга: Хочуць цыбуліны на царкве — няхай будуюць новы храм // Наша Ніва, 1 ліпеня 2010 г.
  12. ^ Кулагін А. Эклектыка. — Менск, 2000. С. 18.
  13. ^ Чарановіч С. Ляхавіцкі касцёл Узвышэння Святога Крыжа // Наша Вера. № 3 (21), 2002 г.
  14. ^ Кулагін А. Эклектыка. — Менск, 2000. С. 40—41.
  15. ^ Кулагін А. Эклектыка. — Менск, 2000. С. 65.
  16. ^ Страчаная спадчына. — Менск, 2003. С. 23.
  17. ^ Страчаная спадчына. — Менск, 2003. С. 24.
  18. ^ Ткачоў М. Геранёнскі замак // ВКЛ. Энцыкл. Т. 1. — Менск, 2005. С. 527.
  19. ^ Цуба М. Аперацыя пад Крэвам як адна з буйнейшых ваенных бітваў на беларускіх землях падчас Першай сусветнай вайны // Веснік Палескага дзяржаўнага універсітэта. Серыя грамадскіх і гуманітарных навук. №1. 2012. С. 24—31.
  20. ^ Страчаная спадчына. — Менск, 2003. С. 136.
  21. ^ Описания церквей и приходов. Гродненский православно-церковный календарь. Том 1. — Воронеж, 1899. С. 92.
  22. ^ Aftanazy R. Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej. Cz. 1 [Wielkie Księstwo Litewskie, Inflanty, Kurlandia]. T. 2, Województwa brzesko-litewskie, nowogródzkie. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1992. S. 398.
  23. ^ Трусаў І. Гродзенскія ваколіцы // «Биржа информации» № 31 (76), 5 жніўня 1999.
  24. ^ Дзянісаў У. Менскі кляштар баніфратаў // ВКЛ. Энцыкл. Т. 2. — Менск, 2005. С. 291
  25. ^ Флікоп-Світа Г. Алтары з уніяцкіх часоў у царкве Св. Мікалая ў Смалявічах у пачатку ХХ ст. // Пытанні мастацтвазнаўства, этналогіі і фалькларыстыкі. Вып. 20 / Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі; навук. рэд. А. Лакотка. — Менск: Права і эканоміка, 2016. С. 555.
  26. ^ Страчаная спадчына. — Менск, 2003. С. 13—14.
  27. ^ Страчаная спадчына. — Менск, 2003. С. 22.
  28. ^ Янушкевіч Я. Зямля волатаў // Наша вера. №3, 2002 г.
  29. ^ Старая Бытенская церковь, Большой Русский Альбом

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]