Смаргонскі кальвінскі збор

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Помнік абарончай і сакральнай архітэктуры
Смаргонскі кальвінскі збор
Смаргонскі кальвінскі збор, аўтэнтычны выгляд
Смаргонскі кальвінскі збор, аўтэнтычны выгляд
Краіна Беларусь
Места Смаргонь
Каардынаты 54°28′51.1″ пн. ш. 26°24′12.8″ у. д. / 54.480861° пн. ш. 26.403556° у. д. / 54.480861; 26.403556Каардынаты: 54°28′51.1″ пн. ш. 26°24′12.8″ у. д. / 54.480861° пн. ш. 26.403556° у. д. / 54.480861; 26.403556
Канфэсія каталіцтва
Эпархія Гарадзенская дыяцэзія 
Архітэктурны стыль рэнэсанс
Дата заснаваньня XVI ст.
Статус Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь
Смаргонскі кальвінскі збор на мапе Беларусі
Смаргонскі кальвінскі збор
Смаргонскі кальвінскі збор
Смаргонскі кальвінскі збор
Commons-logo.svg Смаргонскі кальвінскі збор на Вікісховішчы

Смарго́нскі кальві́нскі збор — помнік архітэктуры XVI ст. у Смаргоні. Знаходзіцца ў цэнтры места, на гістарычнай Менскай вуліцы[a]. З 1621 году дзейнічаў як касьцёл. У 2-й палове XIX ст. улады Расейскай імпэрыі гвалтоўна перарабілі касьцёл пад царкву Маскоўскага патрыярхату, што сапсавала мастацкае аблічча помніка. Твор архітэктуры рэнэсансу. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

У наш час у будынку збора месьціцца касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла.

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вялікае Княства Літоўскае[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У 1503 або 1505 годзе староста слонімскі Юры Зяновіч збудаваў у Смаргоні драўляны касьцёл Сьвятых Міхала і Аляксея. Сын Ю. Зяновіча Юры пачаў будаваць на месцы касьцёла мураваны кальвінскі збор, скончаны ў 1552 (1553?) годзе[1]. Міхал Багуслаў Зяновіч пакінуў кальвінізм і перайшоў у каталіцтва. Ягоная сястра Соф'я па сьмерці брата ў 1621 годзе перадала будынак каталікам, якія перарабілі збор пад касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы.

За часамі вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) у 1655 годзе помнік моцна пацярпеў, пазьней яго аднавілі.

Пад уладай Расейскай імпэрыі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай (1795 год) касьцёл працягваў дзейнічаць. У 1858 годзе помнік рэстаўравалі. Па здушэньні нацыянальна-вызвольнага паўстаньня (1863—1864) у 1866 годзе ўлады Расейскай імпэрыі гвалтоўна перарабілі касьцёл пад царкву Найсьвяцейшага ўрадавага сыноду (Маскоўскага патрыярхату).

У Першую сусьветную вайну помнік моцна пацярпеў.

Найноўшы час[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У 1921 годзе ўлады міжваеннай Польскай Рэспублікі перадалі будынак каталікам. У 1923—1925 гадох помнік аднавілі.

У 1947 годзе савецкія ўлады зачынілі касьцёл. У будынку разьмяшчаўся склад, крама. У 1970 годзе помнік рэстаўравалі (архітэктары В. Сахно, П. Седляроў, С. Друшчыц), па чым у ім разьмясьцілася выстаўная заля.

У 1990 годзе будынак перадалі каталікам.

Архітэктура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Выдатны помнік архітэктуры рэнэсансу ў Вялікім Княстве Літоўскім. Гэта цэнтрычная 8-гранная базыліка, якая мае крыху выцягнутыя падоўжанай восьсю прапорцыі. Да галоўнага фасаду далучаецца 2-ярусная вежа-званіца, васьмярык на чацьвярыку, завершаная шатровым дахам. У ніжнім ярусе вежы месьціцца ўваход у збор. У месцы злучэньня званіцы і асноўнага аб’ёму ўзвышаецца цыліндрычная вежачка зь вітымі ўсходамі ўсярэдзіне. Надзвычай магутныя сьцены збора праразаюцца выцягнутымі вокнамі з паўцыліндрычным завяршэньнем. Над сьценамі узвышаецца высокі рэнэсансовы атык.

Усярэдзіне будынак перакрываецца мураваным купалам, накрытым звонку шатровым дахам і прыхаваным высокім атыкам. Купал упрыгожваюць фрэскі. Пад асноўным аб’ёмам месьціцца крыпта.

Галерэя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Гістарычныя здымкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Сучасныя здымкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Заўвагі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Цяперашні афіцыйны адрас — вуліца Балыша, 1

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ ВКЛ. Энцыкл. Т. 2. — Менск, 2005. С. 602.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Histvalue sign export.svg Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь, шыфр  412Г000585