Траецкая царква (Вільня)

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Траецкая царква. Апсыды і нарожная вежа.

Царква Сьвятой Тройцы ў Вільні — помнік сакральнай абарончай готыкі Вялікага Княства Літоўскага з рысамі барока і руска-бізантыйскага стылю.

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • 1347 — паўстала першая драўляная царква ў дубраве, на месцы казьні Віленскіх мучанікаў сьвятых Антона, Яна і Яўстаха.
  • 1514—1516 — Канстанцінам Астроскім збудаваны мураваны храм абарончага тыпу.
  • 2-я пал. ХVI — Траецкая царква адышла ўніятам і разам з манастыром стала галоўным цэнтрам пашырэньня Уніі і асяродкам, дзе ствараўся Ордэн базылянаў.
  • 1919 — перададзеная каталікам.
  • 1940 — зачыненая.
  • 1991 — Траецкая царква вернутая грэка-каталікам.

Архітэктура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Траецкая царква, разам з Прачысьценскай і Мікольскай ў Вільні былі збудаваныя вялікім гетманам Канстанцінам Астроскім у падзяку за славутую перамогу пад Воршай 8 верасьня 1514 году.

Трохапсыдны праваслаўны гатычны храм абарончага тыпу быў зьменены пазьнейшымі перабудовамі, аднак у цэлым захаваў сваю першапачатковую структуру, і некаторыя важныя для праваслаўнай готыкі ВКЛ элемэнты: тры паўцыркулярныя апсыды і дзьве абарончыя вежачкі злучаныя арнамэнтальным поясам у выглядзе аркатурнага фрыза, падобна на храм у Сынковічах.

У канцы XVI або ў пачатку XVII стагодзьдзя ўнутраныя сьцены царквы былі атынкаваныя і расьпісаныя.

Траецкая царква разам з манастыром базылянаў пацярпелі ў 1706 годзе падчас моцнага пажару, які вынішчыў значную частку Вільні. У адноўленай царкве акрамя галоўнага алтара было ўладкавана шэсьць новых — алтар Сьвятога Крыжа, сьв. Васіля Вялікага, Божай Маці, сьв. Язафата (Кунцэвіча), сьв. Мікалая і сьв. Анупрэя. Перад галоўным алтаром быў зроблены здымны іканастас. Пасьля пажараў 1706 і 1728 гадоў аднаўляўся купал храму.

У капліцы па правы бок ад уваходу ў багатым мармуровым саркафагу быў пахаваны фундатар храму Ян Скумін Тышкевіч з сваёю жонкай Барбарай, народжанай Нарушэвіч, пра што сьведчыць надпіс на пліце ў сьцяне.

Ян Тышкевіч быў руплівым распаўсюднікам Уніі і абаронцам Ордэну базылянаў, апекаваўся манастыром Сьвятой Тройцы ў Вільне і яшчэ пры жыцьці падрыхтаваў у Траецкай царкве склеп для свайго пахаваньня ды пабудаваў над ім капліцу Дабравешчаньня Найсьвяцейшай Багародзіцы.

Будынак Траецкага базылянскага манастыра і храму перабудоўваліся пасьля пажараў 1748 і 1760 гадоў. У 1761 была праведзена барочная рэканструкцыя сьвятыні пад кіраўніцтвам Ёгана Крыстафа Глаўбіца. Пасьля гэтага архітэктурны выгляд храму страціў гатычныя рысы і набыў барочныя; па кутах заходняга і ўсходняга фасадаў былі ўзьведзеныя вежачкі (захаваліся толькі 2 зь іх ля ўсходняга фасаду).

Паводле праекту Мікалая Чагіна ў 1869 годзе былі надбудаваныя вежачкі галоўнага заходняга фасаду, узьведзены новы ўсходні франтон царквы, збудаваны драўляны купал з размаляванымі вокнамі (быў разабраны ў пачатку XX стагодзьдзя); будынак набыў рысы архітэктуры гістарызму.

На пілёнах, якія падтрымлівалі купал, былі разьвешаны выявы сьвятых. Драўляны іканастас Траецкай царквы быў просты, пафарбаваныьм алейнай фарбай і месцамі аздоблены пазалотаю. Абраз Збаўцы ў царскай браме быў зьмешчаны ў масіўную срэбраную шату. У царкве былі абразы, напісаныя славутым беларускім мастаком Янам Хруцкім, які быў сынам уніяцкага сьвятара, а таксама іконы сьв. Анупрэя, сьвятых апосталаў Пятра і Паўла ды іншыя, выкананыя ня менш вядомым мастаком Францішкам Смуглевічам. Абразы былі вывезеныя з царквы ў 1915 годзе, з набліжэньнем нямецкіх войскаў да Вільні, углыб Расеі.

Зьлева ад галоўнага ўваходу ў заходняга фасаду, у нішы, што ў сьцяне храму, намаляваныя сьвятыя Віленскія мучанікі Антон, Ян і Яўстах. Пад гэтай нішай зьмешчана мэталёвая мэмарыяльная табліца. Побач з уваходам у царкву ёсьць мэмарыяльная шыльда ў памяць сьв. Язафата (Кунцэвіча).