Пінскі павет

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка
Пінскі павет
Bieraście, Pahonia. Берасьце, Пагоня (1720).jpg
Герб
Агульныя зьвесткі
Краіна Вялікае Княства Літоўскае
Адміністрацыйны цэнтар Пінск
Старосты Старосты пінскія
Насельніцтва гл. Дэмаграфія
Плошча 17 тыс. км²
Час існаваньня 1565/66—1795
Месцазнаходжаньне Пінскага павету
Пінскі павет на мапе

Пі́нскі паве́т — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Берасьцейскага ваяводзтва Вялікага Княства Літоўскага. Знаходзіўся на захадзе Палесься. Плошча 17[1] тыс. км². Сталіца — места Пінск.

Сымболіка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Павятовая харугва была блакітнага («лазуравага») колеру з выяваю «Пагоні» ў цэнтры[1][2].

Мескія гербы атрымалі Гарадная, Лагішын і Пінск.

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У XV—XVI стагодзьдзях з папярэдніка павету — Пінскага княства — вылучыліся шматлікія дробныя маёнткі мясцовых баяраў-шляхты, буйныя магнацкія і царкоўныя вотчыны[1]. У 1519 тэрыторыя, што беспасярэдне адносілася да Пінскага замка, атрымала статус асабістага ўдзелу каралевы Боны і яе сына Жыгімонта Аўгуста. На 1528, паводле попісу войска Вялікага Княства Літоўскага, на Піншчыне было 79 баяраў і баярскіх удоваў.

Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) увайшоў у Берасьцейскае ваяводзтва. Тэрыторыя павету значна пашырылася коштам Давыд-Гарадоцкага, Дубровіцкага і Тураўскага княстваў.

У 1791 року, паводле Канстытуцыі Рэчы Паспалітай, утварыўся Пінска-Зарэчны павет з цэнтрам ў вёсцы Плотніца, які ў 1792 року быў перайменаваны ў Запінскі з цэнтрам у мястэчку Столін[3][4].

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) значная частка павету разам зь Пінскам апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі. У 1795 з трэцім падзелам Рэчы Паспалітай расейская ўлада пашырылася на рэшту тэрыторыі.

Геаграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Панарама Пінску

На поўначы межаваў з Слонімскім і Наваградзкім паветамі Наваградзкім ваяводзтвам (ад Бярозы Картускай на захадзе да Петрыкава на ўсходзе), на ўсходзе — з Мазырскім паветам Менскага ваяводзтва (пры сутоку Убарці і Прыпяці), на поўдні — з Кіеўскім ваяводзтвам (ад Ратна на захадзе да Зубкавічаў, Оўруча і мяжы ваяводзтва на ўсходзе)[5], на заходзе — зь Берасьцейскім паветам Берасьцейскага ваяводзтва.

У склад Пінскага павету ўваходзіла тэрыторыя Пінскага гродавага і Лагішынскага старостваў (дзяржаўных воласьцяў) і прылеглыя прыватнаўласьніцкія маёнткі.

На тэрыторыі павету знаходзіліся месты і мястэчкі: Безьдзеж, Высоцак, Гарадная, Давыд-Гарадок, Дольск, Дарагічын (XVIII ст.), Дубровіца, Лагішын, Любяшоў, Моталь, Нобель, Пагост Загародзкі, Пагост Зарэчны, Пінск, Столін, Тураў, Хомск, Целяханы, Янаў. Магдэбурскае права мелі Гарадная (1579), Дарагічын (XVIII ст.), Лагішын (20.08.1569), Любяшоў (1693), Моталь (XVI ст.), Пінск (12.01.1581).

Дэмаграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Руіны замка Вішнявецкіх, Каралін

У сярэдзіне XVII ст. налічваў 23 тыс. дымоў, што адпавядала каля 157 тыс.[1]. Паводле сучасных падлікаў, да вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) колькасьць насельніцтва складала каля 186 тыс. чал., па вайне яно скарацілася да 92 тыс. чал.[6] (14 тыс. дымоў[1]).

На 1775 павет налічваў 16 665 дымоў[7]. У 2-й палове XVIII ст. колькасьць насельніцтва складала каля 160 тыс. чал.

Ураднікі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Асноўны артыкул: Старосты пінскія

Павятовы соймік праходзіў у Пінску, тамака ж месьціліся падкаморскі,земскі, гродзкі суды. Пінская шляхта абірала двух паслоў на Вальны сойм і двух дэпутатаў на Галоўны Трыбунал.

На Гарадзенскім сойме 12 студзеня 1793 дзеля павелічэньня колькасьці сэнатараў ад Вялікага Княства Літоўскага намінавалі кашталяна пінскага шляхам павышэньня да кашталянскай годнасьці мясцовага павятовага маршалка, якім на той момант быў князь Францішак Друцкі-Любецкі. Ён атрымаў прывілей 26.10.1793, але ўжо ў сьнежні таго ж году новая адміністрацыйна-тэрытарыяльная рэформа Рэчы Паспалітай скасавала пінскую кашталянію. У выніку, кашталян пінскі захаваў свой тытул, але ўжо ня меў сэнатарскіх паўнамоцтваў.

Архітэктура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

На тэрыторыі Піншчыны склалася самабытная заходнепалеская архітэктурная школа. У XVII ст. у тутэйшую мураваную архітэктуру прыйшла стылістыка барока, у XVIII ст. — віленскага барока і клясыцызму.

Глядзіце таксама[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б в г д Насевіч В. Пінскі павет // ВКЛ. Энцыкл. Т. 2. — Менск, 2005. С. 437.
  2. ^ Насевіч В. Пінскі павет // ЭГБ. Т. 5. — Менск, 1999. С. 501.
  3. ^ Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі / Склад. М.І. Камінскі. — Мн.: Беларуская савецкая энцыклапедыя, 1985. — 100 с. — (Энцыклапедычная бібліятэчка «Беларусь»). С. 66
  4. ^ Насевіч В. Тэрыторыя, адміністрацыйны падзел // ВКЛ. Энцыкл. Т. 1. — Менск, 2005. С. 39.
  5. ^ Jelski A. Powiat piński // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom VIII: Perepiatycha — Pożajście. — Warszawa, 1887. S. 176.
  6. ^ Сагановіч Г. Невядомая вайна: 1654—1667. — Менск, 1995.
  7. ^ Jelski A. Powiat piński // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom V: Kutowa Wola — Malczyce. — Warszawa, 1884. S. 341.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]