Рэчыцкі павет

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка
Рэчыцкі павет
Miensk, Pahonia. Менск, Пагоня (1720).jpg
Герб
Агульныя зьвесткі
Краіна Вялікае Княства Літоўскае
Адміністрацыйны цэнтар Рэчыца, Бабруйск (з 1772)
Старосты Старосты рэчыцкія
Насельніцтва гл. Дэмаграфія
Плошча 30[1] тыс. км²
Час існаваньня 1565/66—1793
Месцазнаходжаньне Рэчыцкага павету
Рэчыцкі павет на мапе

Рэ́чыцкі паве́т — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Менскага ваяводзтва Вялікага Княства Літоўскага. Ахопліваў тэрыторыю Панізоўя. Плошча 30 тыс. км² (найбольшы ў ваяводзтве). Сталіца — места Рэчыца.

Сымболіка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Павятовая харугва была чырвонага колеру з выяваю Пагоні ў цэнтры[1].

Мескія гербы атрымалі Гомель і РэчыцаПагоняй).

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Утварыўся згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566). У 1667 у склад павету ўвайшло Лоеўска-Любецкае староства (8 тыс. км²)[2].

У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772) усходняя частка павету, якая разьмяшчалася да Дняпра й ніжняе Друці (месты Гомель, Рагачоў, Хальч, Чачэрск, Прапойск), апынулася ў складзе Расейскае імпэрыі. Тамака яе далучылі да Магілёўскае губэрні. Каля траціны тэрыторыі павету засталося ў складзе Вялікага Княства Літоўскага, павятовыя соймікі, а таксама адміністрацыйны цэнтар перанесьлі ў Бабруйск.

У 1793 з другім падзелам Рэчы Паспалітай рэшта тэрыторыі павету апынулася ў складзе Магілёўскай, Менскай і Чарнігаўскай губэрніяў Расейскае імпэрыі[3].

Геаграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Панарама Рэчыцы, XVII ст.

На поўначы межаваў зь Менскім паветам Менскага ваяводзтва і Амсьціслаўскім ваяводзтвам, на ўсходзе — з Амсьціслаўскім ваяводзтвам, Старадубскім паветам Смаленскага ваяводзтва і Чарнігаўскім княствам (пазьней з Маскоўскай дзяржавай), на поўдні — з Кіеўскім ваяводзтвам, на захадзе — з Мазырскім паветам і Слуцкім княствам Наваградзкага ваяводзтва[4].

У склад Рэчыцкага павету ўваходзіла тэрыторыя Бабруйскага, Гомельскага, Прапойскага, Рагачоўскага, Рэчыцкага, Чачэрскага старостваў (дзяржаўных воласьцяў) і прылеглыя прыватнаўласьніцкія маёнткі, найбольш значнымі зь якіх былі Горваль (на той момант уладаньне князёў Сангушкаў), Добасна (уладаньне Хадкевічаў), Стрэшын (уладаньне Віленскага біскупства). Ахопліваў тэрыторыю ўсходняе часткі сучаснае Гомельскае вобласьці, паўднёвае й паўднёва-заходняе Магілёўскае вобласьці, а таксама прылеглыя часткі Бранскае вобласьці Расеі й Чарнігаўскае Ўкраіны.

На тэрыторыі павету знаходзіліся месты і мястэчкі: Антонаўка, Бабічы, Бабруйск, Ветка, Гарадзец, Гомель, Горваль, Добасна, Жлобін, Журавічы, Загальле, Казімер, Казімераў, Камарын, Карма, Краснапольле, Лоеў, Насовічы, Новая Беліца, Парычы, Побалаў, Прапойск, Рагачоў, Рэчыца, Стрэшын, Уваравічы, Хальч, Хойнікі, Холмеч, Ціхінічы, Чачэрск, Чыркавічы, Шарсьцін, Яўтушкавічы.

Магдэбурскае права мелі Бабруйск, Гомель (1670), Казімер (1633), Рэчыца (2.10.1511, Чачэрск (1510).

Дэмаграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Панарама Бабруйску

У XVI—XVII стагодзьдзях колькасьць насельніцтва Рэчыцкага павету была адной з найменшых сярод паветаў Вялікага Княства Літоўскага. Панізоўе значна пацярпела ад казацкіх рэйдаў (1648—1649), што ўчынілі вялізную шкоду і спусташэньне.

У сяр. XVII ст. у павеце было 4342 дымы. Паводле сучасных падлікаў, да вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) колькасьць насельніцтва складала каля 35 тыс. чал., па вайне яно скарацілася да 12 тыс. чал.[5] (1,8 тыс. дымоў).

У мірны час колькасьць насельніцтва значна падвысілася і да другой паловы XVIII ст. склала прыкладна 200 тыс. чал.[1] Паводле люстрацыі 1775 павет налічваў 5676 дымоў[6].

Ураднікі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Асноўны артыкул: Старосты рэчыцкія

Павятовы соймік праходзіў у Рэчыцы (згодна зь іншымі зьвесткамі паводле чаргі — у Рэчыцы, Рагачове і Бабруйску[4]), тамака ж месьціліся падкаморскі, земскі і гродзкі суды. Рэчыцкая шляхта абірала двух паслоў на Вальны сойм і двух дэпутатаў на Галоўны Трыбунал. Павятовы мундзір складаўся з малінавага («кармазыновага») кунтуша, белых адваротаў і жупана.

На Гарадзенскім сойме 12 студзеня 1793 дзеля павелічэньня колькасьці сэнатараў ад Вялікага Княства Літоўскага ўтварылі рэчыцкую кашталянію. Кашталяна рэчыцкага мусілі намінаваць шляхам павышэньня да кашталянскай годнасьці мясцовага павятовага маршалка, якога на той момант у Рэчыцы не існавала, а ўжо ў сьнежні таго ж году новая адміністрацыйна-тэрытарыяльная рэформа Рэчы Паспалітай скасавала рэчыцкую кашталянію.

Архітэктура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

На тэрыторыі Панізоўя склалася даўняя традыцыя драўлянага дойлідзтва. У XVII ст. у тутэйшую мураваную архітэктуру прыйшла стылістыка барока, у XVIII ст.клясыцызму.

Галерэя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Сакральная архітэктура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Грамадзянская архітэктура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Абарончая архітэктура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б в Насевіч В. Рэчыцкі павет // ВКЛ. Энцыкл. Т. 2. — Менск, 2005. С. 534.
  2. ^ Насевіч В. Тэрыторыя, адміністрацыйны падзел // ВКЛ. Энцыкл. Т. 1. — Менск, 2005. С. 39.
  3. ^ Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Менск: БелЭн, 1999. — 592 с.: іл. ISBN 985-11-0141-9.
  4. ^ а б Jelski A. Powiat rzeczycki // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom X: Rukszenice — Sochaczew. — Warszawa, 1889. S. 134.
  5. ^ Сагановіч Г. Невядомая вайна: 1654—1667. — Менск, 1995.
  6. ^ Jelski A. Powiat rzeczycki // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom V: Kutowa Wola — Malczyce. — Warszawa, 1884. S. 340.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]