Віленскі павет (ВКЛ)

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
[[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Краіны Вялікае Княства Літоўскае няма ў сьпісе!|Адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка]]
Віленскі павет
Агульныя зьвесткі
Краіна Вялікае Княства Літоўскае
Статус павет Вялікага Княства Літоўскага[d]
Адміністрацыйны цэнтар Вільня
Дата скасаваньня 1795
Кашталяны Кашталяны віленскія
Насельніцтва гл. Дэмаграфія
Плошча 6,3 тыс. км²
Час існаваньня XV ст.1795
Месцазнаходжаньне Віленскага павету
Віленскі павет на мапе
Commons-logo.svg   Дадатковыя мультымэдыйныя матэрыялы

Віленскі павет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Віленскага ваяводзтва Вялікага Княства Літоўскага. Плошча 6,3 тыс. км². Сталіца — места Вільня.

Месты і мястэчкі: Астравец, Быстрыца, Варняны, Гедройцы, Гервяты, Дубінкі, Кернаў, Лаварышкі, Майшагола, Меднікі, Міхалішкі, Рудаміна, Салечнікі, Трокенікі, Шырвінты, Яшуны.

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Узьнік па Крэўскай уніі (1385) на аснове колішняга Віленскага княства[1], уваходзіў у склад Віленскага ваяводзтва.

Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (15651566) утварыўся наноў шляхам аб’яднаньня шэрагу воласьцяў, якія раней падпарадкоўваліся беспасярэдне ваяводу віленскаму: Гедройцкай, Кернаўскай, Медніцкай, Майшагольскай, Меміскай, Няменчынскай, Рудамінскай. У склад павету ўвайшлі таксама магнацкія маёнткі (Дубінкі, Мусьнікі, Упнікі, Астравец, Вялькія, Малыя Салечнікі і інш.) і ўладаньні касьцёла (Веркі, Гервяты, Маляты, Панары, Рукойны, Шашолы).

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) спыніў сваё існаваньне, ягоная тэраторыя апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі.

Дэмаграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У сярэдзіне XVII ст. налічваў 16 501[2] дым (каля 100—115 тыс. жыхароў). Па Трынаццацігадовай вайне (16541667) колькасьць дымоў скарацілася да 8,5 тыс.

У апошняй чвэрці XVIII ст. насельніцтва павету дасягала 125—160 тыс. чал. (20,7 тыс. дымоў[3])

Геаграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У склад Віленскага павету ўваходзіла тэрыторыя Быстрыцкага, Інтурскага і Керноўскага старостваў (дзяржаўных воласьцяў), 40 вялікакняскіх дзяржаваў[4], а таксама прылеглыя прыватнаўласьніцкія маёнткі.

Плошча павету складала каля 6,3 тыс. км², зь іх каля 0,5 тыс. км² знаходзіліся на тэрыторыі сучаснай Беларусі. За ўвесь час існаваньня ягоныя межы практычна не зьмяняліся — асобныя прыгранічныя маёнткі перадаваліся з павету ў павет[5].

Адметнасьцю павету была адсутнасьць буйных лятыфундыяў, пераважалі дробныя і сярэднія памерам (да 500 дымоў) маёнткі. Дамінавала шляхецкая ўласнасьць (да 74% дымоў). Дзяржаве належала каля 1 3% дымоў, касьцёлу — таксама 13%[6].

Ураднікі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Асноўны артыкул: Кашталяны віленскія

Мясцовая шляхта абірала двух паслоў на Вальны сойм і двух дэпутатаў на Галоўны Трыбунал. Першым падкаморыем быў Я. Лявон, судзьдзём земскім — Ю. Белазор, падсудкам — С. Касінскі, пісарам — А.Мацкевіч, павятовым харунжым — С. Нарбут. Павятовую шляхту ачольваў кашталян віленскі[5].

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Мікалай Камінскі. Віленскі павет // ЭГБ. Т. 2. — Менск, 1994. С. 286.
  2. ^ Насельніцтва Беларусі ў сярэдзіне ХVІІ ст. па паветах // Сагановіч Г. Невядомая вайна: 1654—1667. — Менск, 1995.
  3. ^ Powiat wileński // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom V: Kutowa Wola — Malczyce. — Warszawa, 1884. S. 337.
  4. ^ Powiat wileński // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom V: Kutowa Wola — Malczyce. — Warszawa, 1884. S. 338.
  5. ^ а б Вячаслаў Насевіч. Віленскі павет // ВКЛ. Энцыкл. Т. 2. — Менск, 2005. С. 432.
  6. ^ Вячаслаў Насевіч. Віленскі павет // ВКЛ. Энцыкл. Т. 2. — Менск, 2005. С. 433.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]