Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля (Мікалаеўшчына)

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Каталіцкі храм
Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля (Мікалаеўшчына)
Запіс аб нараджэньні і хрышчэньні дзеда Якуб Коласа з мікалеўскага касьцёлу, 1820 год
Запіс аб нараджэньні і хрышчэньні дзеда Якуб Коласа з мікалеўскага касьцёлу, 1820 год
Краіна Беларусь
Вёска Мікалаеўшчына
Канфэсія Каталіцтва
Эпархія Наваградзкі дэканат 
Тып будынка Касьцёл
Архітэктурны стыль барока
Заснавальнік Аляксандар Людвік Радзівіл
Першае згадваньне 1628 год
Дата пабудовы 1652 год
Рэліквіі і сьвятыні Абразы «Укрыжаваньне» і «Дабравешчаньне»
Стан страчаны

Касьцё́л Сьвято́га Я́на Хрысьці́целя — страчаны каталіцкі храм у колішнім мястэчку Мікалаеўшчына Стаўбцоўскага раёна Менскай вобласьці, заснавальнікам якога быў пяты Нясьвіскі ардынат Аляксандар Людвік Радзівіл.

Помнік традыцыйнага беларускага драўлянага дойлідзтва з рысамі барока XVII стагодзьдзя. Касьцёл быў зачынены ўладамі ў выніку Паўстаньня 1863—1864 гадоў і неўзабаве разабраны дзеля пабудовы царквы.

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Першы дакладна вядомы храм, пабудаваны ў мястэчку ўпершыню зьяўляецца згодна з інвэнтаром Нясьвіскай ардынацыі ў 1628 годзе. Хутчэй за ўсё, ён быў драўляным і патрабаваў аднаўлення, таму у 1652 годзе па фундацыі тагачаснага ўладальніка мястэчка, Маршалака вялікага літоўскага Аляксандра Людвіка Радзівіла будуецца новы драўляны (па некаторых зьвестках — мураваны[1]) касьцёл, асьвечаны ў гонар Яна Хрысьціцеля. Да сьвятыні былі прыпісаны шэсьць валокаў зямлі і штогадовае ахвяраваньне касьцёлу грошай[1]. У канцы XVIII стагодзьдзя храм з’яўляўся цэнтрам утворанай парафіі Наваградзкага дэканата Менскай дыяцэзіі[2]. У 1812 годзе будынак рамантаваўся[3]. У 1830 годзе касцёл адзначаны як «пахілены ад старасьці»[4]. Прыхаджан у 1863 годзе налічвалася 600 чалавек[1].

Пасьля паўстаньня 1863—1864 гадоў касьцёл быў зачынены, а вернікі пераведзены ў праваслаўе. У рапарце аб пераводзе жыхароў Мікалаеўшчыны ў праваслаўе, складзенага праваслаўным сьвятаром Пятром Трускоўскім, зьвернута ўвага на тое, што мястэчка знаходзіцца сярод каталіцкага насельніцтва, касьцёл у ім «драўляны, крэпкі, пабудаваны алтаром на ўсход, звонку прыгожы, з двума купаламі, годны да пераробкі ў праваслаўную царкву»[5], аднак у 1868 годзе стары храм быў разабраны і на яго месцы пабудавана царква, пазьней таксама зьнішчаная за савецкім часам. Вядомы лёс апошняга ксяндза Войцэха Стэцкага: ён быў высланы на Ўрал, адкуль, па дадзеных 1889 году, ён так і не вярнуўся[1].

Пазьней, у 1878 годзе, у апісаньні прыходу царквы, пабудаванай замест даўняга касьцёлу, заўважана, што «як пераведзеныя ў большасьці з каталіцтва, не зусім яшчэ засвоілі абраднасьці і патрабаваньні праваслаўнай веры»[6].

У міжваенны час, калі Мікалаеўшчына ўваходзіла ў склад Польшчы, каталіцкая парафія адраджалася, але дзейнічала толькі Мікалаеўская царква[3].

Архітэктура і інтэр’ер[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля — помнік беларускай народнай драўлянай архітэктуры з рысамі барока. Інвэнтар 1653 году ўказвае яго найдаўнейшую паліганальную структуру. У пляне зьяўляўся прастакутным двухкупальным будынкам. Найбольш ушанаваныя ў храме рэліквіі: чатыры алтара з абразамі «Укрыжаваньне» і «Дабравешчаньне» і скульптурамі сьвятога Юрыя, Якуба, Станіслава і Казімера[4].

Касьцёльныя метрыкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Захаваліся касьцёльныя метрыкі, напісаныя лацінскай мовай, на падставе якіх было высьветлена, што продкі беларускага паэта Якуба Коласа былі каталікамі[7] і была вызначана яго радаслоўная. Вядомыя прапрадзед Канстантына Міцкевіча Лявон Міцкевіч (пахаваны ва ўзросьце 41 году на мікалаеўскім парафіяльным могільніку 18 верасьня 1797 году), прадзед Мікола Міцкевіч (нарадзіўся 29 красавіка 1790 году, пражыў 51 год), а таксама вядомыя імёны бабулі Коласа па бацькоўскай лініі (Домна, прыкладна 1796 году), яе сына, Коласавага дзеда (Казімір Міцкевіч, народжаны ў 1821 годзе), яго жонкі Ганны Белай, таксама 1821 году нараджэньня. Ад іх шлюбу, які адбыўся 14 ліпеня 1840 году, нарадзіўся Міхась Міцкевіч — бацька Якуба Коласа.

Прапрадзедам з боку маці быў Ігнась Лёсік, сын якога Язэп (прадзед Коласа) нарадзіўся 2 сакавіка 1791 году. Ён двойчы браўся шлюбам: спачатку з Альжбэтай (памерла ў 1823 годзе), другі раз — з Даміцэляй Галавачанкай. Сын ад другога шлюбу Юры ажаніўся з Хрысьцінай Лёсік 8 верасьня 1857 году, аб чым сьведчыць мэтрыка мікалаеўскага касьцёлу за 1849—1862 гады. Дачка Юрыя і Хрысьціны Лёсікаў Ганна Міцкевіч — маці Якуба Коласа.

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б в г Kartka z dziejow kosciola katolickiego. Biskupstwo Minskie, с.114
  2. ^ Opisy parafii dziecezji wilenskiej z 1784 roku. T.2. Dekanat Minsk, с.110
  3. ^ а б Мікалаеўшчына — парафія Cв. Яна Хрысціцеля і св. Андрэя, апостала
  4. ^ а б Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Стаўбцоўскага р-на. — Менск: БелЭн, 2004. — 831 с.: іл. ISBN 985-11-0312-8.
  5. ^ О переходе жителей села Николаевщина в православие
  6. ^ Описаніе церквей и приходовъ Минской епархіи. Минскій уездъ. — Менск: Типо-Литографія Б.И. Соломонова, 1878. — С. 104-105. — 175 с.
  7. ^ Радавод Якуба Коласа

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]