Сьпіс помнікаў гісторыі і архітэктуры Беларусі, зруйнаваных уладамі СССР

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку

Русіфікацыя Беларусі, дакладней[1] маскалізацыя[2][3][4][5][a] або расеіза́цыя[8][9][10] — мэтанакіраваная палітыка сьвядомага адрыву беларускага народу ад гістарычных традыцыяў, роднай культуры і мовы і насаджэньня расейскай мовы і культуры[11].

Радыкальныя ідэі бальшавікоў пра сацыяльнае пераўтварэньне і ўрбаністычны прагрэс прывялі да руйнаваньня цэлых архітэктурных ансамбляў. Паводле савецкіх генэральных плянаў зьнішчаліся гістарычныя трасы вуліцаў, узводзілася тыповая шматпавярховая забудова без уліку гістарычных кампазыцыйных дамінантаў, відавых пэрспэктываў і сылюэту. Прагматызм і вульгарная ідэалягізацыя прывялі да ўтварэньня татальна абязьлічанага мескага асяродзьдзя[12]. Напрыклад, у сярэдзіне 1970-х гадоў савецкія ўлады зруйнавалі ансамбль гістарычнай забудовы вуліцы Нямігі ў Менску, па чым яны збудавалі там шматпавярховы жылы дом паводле праекту Сьцяпана Мусінскага, ураджэнца Валагодзкай вобласьці Расеі, які пераехаў у Беларусь у 1960 годзе[13]. А ў 1985 годзе на месцы зьнішчана савецкімі ўладамі кляштару дамініканаў пачалося ўзьвядзеньне гмаха Палаца Рэспублікі паводле праекту аўтарскага калектыву пад кіраўніцтвам Міхаіла Пірагова, ураджэнца Краснаярскага краю Расеі, які пераехаў у Беларусь у 1975 годзе[14]. Гэтыя новыя будынкі ў Менску, як і іншыя савецкія гмахі ў гістарычных цэнтрах беларускіх местаў, парушылі цэласнасьць ансамбляў і сталі замінаць успрыманьню гістарычна-архітэктурных каштоўнасьцяў[15][16].

У 1930-я гады ў СССР пад заклікам змаганьня супраць рэлігіі пачалося масавае зьнішчэньне сакральных будынкаў усіх канфэсіяў, многія зь якіх былі ўнікальнымі помнікамі гісторыі і архітэктуры. У выніку гэтага акту вандалізму савецкія ўлады зьнішчылі архітэктурных ансамблі старажытных манастыроў ў Віцебску, Воршы, Полацку, Амсьціславе і інш. У Магілёве з мэтай «сацыялістычнай рэканструкцыі» места за адну ноч узарвалі 9 помнікаў сакральнай архітэктуры. У паваенны час зьнішчэньне помнікаў архітэктуры працягвалася пад прыкрыцьцём генэральных плянаў аднаўленьня і рэканструцыі местаў. Найбольшыя страты сярод архітэктурнай спадчыны беларусы панесьлі ў 1960—1970-я гады. Пры гэтым, паводле гісторыка архітэктуры Аляксандра Лакоткі, адсутнічаюць выпадкі, каб мясцовыя жыхары палілі або расьцягвалі на бярвеньне зачыненыя і занядбаныя савецкімі ўладамі помнікі сакральнай архітэктуры[17].

Мастак Мікола Купава паказвае на тое, што ў часы савецкага панаваньня бальшавікі часьцей руйнавалі ня цэрквы-мураўёўкі, а старажытныя беларускія сьвятыні[18]. Напрыклад, у Воршы адзіная збудаваная расейскімі ўладамі царква-мураўёўка засталася некранутай, пры гэтым савецкія ўлады зьнішчылі чатыры царквы і два касьцёлы, якія зьяўляліся помнікамі архітэктуры барока часоў Вялікага Княства Літоўскага; у Шклове таксама захавалася толькі царква-мураўёўка, а пад руйнаваньне трапілі каштоўныя помнікі сакральнай архітэктуры магілёўскага барока і клясыцызму; у Магілёве захаваліся дзьве царквы-мураўёўкі, пры гэтым места страціла тры царквы і два касьцёлы, помнікі архітэктуры барока, а таксама тры царквы і касьцёл, помнікі архітэктуры клясыцызму. Падобная выпадкі таксама назіралася ў Лагойску, Койданаве, Дзісьне, Горадні і інш.

Амсьціслаўшчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Час пабудовы Час руйнаваньня Камэнтар Выява
1 Амсьціслаў Сынагога XVIII ст. па 1917 г. Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі стылю барока
Amścisłaŭskaja synagoga, Kazimieraŭskaja Słabada. Амсьціслаўская сынагога, Казімераўская Слабада (1912) (2).jpg
2 Амсьціслаў Царква Сьвятой Тройцы 1834 г. 1958 г. Помнік архітэктуры клясыцызму. Па апошняй вайне выгляд мураванай царквы зьнявечылі да непазнавальнасьці. У наш час будынак рэканструявалі пад царкву без аднаўленьня аўтэнтычнага выгляду
Amścisłaŭ, Paradnaja. Амсьціслаў, Парадная (1912).jpg
Фото путешествия по Беларуси 322.jpg
3 Амсьціслаў Манастыр Тупічэўскі. Царква Прачыстай Багародзіцы 1891—1895 гг. па 1945 г. Помнік архітэктуры нэабізантыйскага стылю
Amścisłaŭ, Tupičeŭščyna. Амсьціслаў, Тупічэўшчына (1905).jpg
4 Канічы Касьцёл Анёлаў-Ахоўнікаў 1912 г. па 1945 г. Па апошняй вайне муры касьцёла спрабавалі разарваць трактарамі на будаўнічыя матэрыялы. Але намеры зьдзейсьніліся толькі часткова — абваліліся толькі дзьве калёны ля ўваходу. У наш час знаходзіцца ў паўзруйнаваным стане
5 Крычаў Касьцёл Беззаганнага Зачацьця Найсьвяцейшай Панны Марыі 1855—1860 гг. па 1937 г. Помнік архітэктуры нэаготыкі. Да нашага часу ў перабудаваным выглядзе захавалася плябанія
Kryčaŭ, Rynak. Крычаў, Рынак (1901-18).jpg
6 Маляцічы Касьцёл Сьвятога Станіслава XVIII ст. 1934 г. Помнік архітэктуры барока
Malacičy, Śviatoha Stanisłava. Маляцічы, Сьвятога Станіслава (1900).jpg
7 Радамля Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі 1835 г. 1930-я гг. Помнік архітэктуры клясыцызму
Radamla. Радамля (1913) (2).jpg

Аршаншчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Час пабудовы Час руйнаваньня Камэнтар Выява
8 Ворша Кляштар трынітарыяў. Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы XVII ст. 1950-я гг. Помнік архітэктуры барока, які пацярпеў ад перабудовы пад царкву Маскоўскага патрыярахату. Захаваўся будынак кляштару
Vorša, Mahiloŭskaja. Ворша, Магілёўская (1901-18) (2).jpg
9 Ворша Кляштар францішканаў. Касьцёл Сьвятога Антонія 1680 г. 1970-я гг. Помнік архітэктуры раньняга барока. Захаваліся падмуркі і будынак кляштару
Vorša, Daminikanskaja-Franciškanski. Ворша, Дамініканская-Францішканскі (1945-49).jpg
10 Ворша Манастыр базылянаў. Царква Покрыва Багародзіцы 1774 г. 1969 г. Самабытны помнік архітэктуры віленскага барока з аўтэнтычным сьветлавым барабанам. Захаваліся падмуркі і будынак манастыра
Vorša, Pakroŭski, Bazylanski. Ворша, Пакроўскі, Базылянскі (A. Astankovič, 1905).jpg
11 Ворша Манастыр Куцеінскі Прачыстай Багародзіцы 1631 г. 1930-я гг. Помнік архітэктуры барока
Vorša, Kuciejna. Ворша, Куцейна (1901-18) (2).jpg
12 Ворша Царква Раства Багародзіцы 1631 г. 1959 г. Помнік архітэктуры барока. У наш час царкву адбудавалі ў зьмененым выглядзе: замест купалоў-банькаў паставілі маскоўскія цыбуліны
Vorša, Zaaršyńnie, Baharodzickaja. Ворша, Зааршыньне, Багародзіцкая (1901-18).jpg
Church in Vorša.JPG
13 Ворша Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла XVIII ст. 1970-я гг. Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры
Vorša, Słabadzkaja, Pietrapaŭłaŭskaja. Ворша, Слабадзкая, Петрапаўлаўская (1941).jpg
14 Абольцы Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі 1809 г. 1960 г.[19] Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі стылю клясыцызму
Abolcy, Uniebaŭziaćcia. Абольцы, Унебаўзяцьця (K. Skurevič, 1914).jpg
15 Барысаў Кальварыйская капліца XVIII ст. 1950-я гг. Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі стылю барока, зьнішчаны ў 1950-я гады[20].
Barysaŭ, Kalvaryja. Барысаў, Кальварыя (1944-49).jpg
Barysaŭ, Kalvaryja, Kaplica. Барысаў, Кальварыя, Капліца (1944-49) (2).jpg
16 Барысаў Касьцёл Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі 1806—1823 гг. па 1945 г. Помнік архітэктуры клясыцызму, які пацярпеў ад перабудовы пад кінатэатар (зруйнавалі вежу-званіцу, зьнішчылі мастацкае аздабленьне інтэр'еру). У 1988—1990 гадох будынак вярнулі вернікам і аднавілі[21].
Barysaŭ, Mienskaja, Naradžeńnia. Барысаў, Менская, Нараджэньня (M. Astankovič, 1905).jpg
Барысаў. Касцёл Дзевы Марыі (02).jpg
17 Бобр Царква XIX ст. 1930-я гг. Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі стылю клясыцызму
Bobr, Mahiloŭskaja. Бобр, Магілёўская (1901-17).jpg
18 Быхаў Касьцёл Беззаганнага Зачацьця Найсьвяцейшай Панны Марыі XVIII ст. 1930—1960-я гг. Помнік архітэктуры клясыцызму
Bychaŭ, Kaścielnaja. Быхаў, Касьцельная (1905).jpg
19 Бялынічы Кляштар кармэлітаў. Касьцёл Маці Божай Шкаплернай 1742—1763 гг. 1960-я гг. Помнік архітэктуры барока. У выніку разбудовы і перабудовы пад царкву ў 1860-я набыў дзьве бакавыя вежы і барабан
Białyničy, Rynak. Бялынічы, Рынак (1901-10).jpg
20 Глухі Царква Сьвятога Мікалая 1752 г. 1962 г.[22] Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі стылю барока
Hłuchi, Mikolskaja. Глухі, Мікольская (XIX).jpg
21 Дуброўна Кляштар бэрнардынаў. Касьцёл XVII ст. па 1917 г. Помнік архітэктуры барока. Захаваўся будынак кляштару
Dubroŭna, Bernardynski. Дуброўна, Бэрнардынскі (H. Lajbovič, 1760).jpg
22 Дуброўна Палац Любамірскіх XVIII ст. па 1945 г. Помнік архітэктуры барока
Dubroŭna, Lubamirski. Дуброўна, Любамірскі (1920-39).jpg
23 Кішчына Слабада Капліца 1811 1952 г., 1982 г. Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры. У 1952 годзе з будынка зьнялі вежу, а ў 1982 годзе помнік цалкам перабудавалі пад вэтэрынарную аптэку (зьмянілі дах, разабралі вернюю частку зруба, перарубілі вокны)[23].
24 Магілёў Касьцёл Сьвятога Казімера (Фарны) 1604 г. 1950-я гг. Помнік архітэктуры барока і клясыцызму, зьнявечаны да непазнавальнасьці
Mahiloŭ, Farny. Магілёў, Фарны (1913) (2).jpg
Church of Saint Casimir, Mahiloŭ (2009).jpg
25 Магілёў Кляштар бэрнардынаў. Касьцёл Сьвятога Антонія 1720-я гг. 1950-я гг. Помнік архітэктуры барока, часткова зруйнаваны расейскімі ўладамі. Захаваліся падмуркі
Mahiloŭ, Školišča. Магілёў, Школішча (1860-69).jpg
Mahiloŭ, Školišča. Магілёў, Школішча (1901-17).jpg
26 Магілёў Калегіюм езуітаў. Касьцёл Сьвятога Францішка Ксавэрыя і Анёлаў-Ахоўнікаў 1699—1725 гг. 1950-я гг. Помнік архітэктуры барока. Захаваліся падмуркі і фрагмэнт будынка кляштару
Mahiloŭ, Teatralny-Škłoŭskaja. Магілёў, Тэатральны-Шклоўская (1901-17).jpg
27 Магілёў Манастыр Сьвятога Спаса. Царква Сьвятога Спаса 1740—1762 гг. па 1945 г. Помнік архітэктуры віленскага барока з адметным пяцікупальлем
Mahiloŭ, Spaski. Магілёў, Спаскі (1901-17) (2).jpg
28 Магілёў Манастыр Божага Яўленьня 1633—1636 гг. 1952 г.[24] Помнік архітэктуры барока
Mahiloŭ, Škłoŭskaja, Bohajaŭlenski. Магілёў, Шклоўская, Богаяўленскі (1909).jpg
29 Магілёў Ратуша 1679—1681 гг. 1957 г. Помнік архітэктуры барока. У наш час будынак аднавілі
Mahiloŭskaja ratuša. Магілёўская ратуша (1871).jpg
City Hall, Mahiloŭ.jpg
30 Магілёў Царква Покрыва Багародзіцы 1680 г. па 1945 г. Помнік архітэктуры барока, перабудаваны расейскімі ўладамі ў стылі клясыцызм
Mahiloŭ, Školišča, Pakroŭskaja. Магілёў, Школішча, Пакроўская (1901-17) (2).jpg
31 Магілёў Царква Прачыстай Багародзіцы 1673 г. па 1945 г. Помнік архітэктуры барока
Mahiloŭ, Pračyścienskaja. Магілёў, Прачысьценская (1901-18).jpg
32 Магілёў Царква Сьвятога Ёсіфа 1780—1798 гг. 1937 г. Помнік архітэктуры клясыцызму
Mahiloŭ, Saborny. Магілёў, Саборны (1901-18).jpg
33 Магілёў Царква Сьвятой Тройцы XVIII ст. па 1917 г. Помнік архітэктуры клясыцызму
Mahiloŭ, Dniaproŭski most-Traječča. Магілёў, Дняпроўскі мост-Траечча (1915) (3).jpg
34 Магілёў Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла XVIII ст. па 1945 г. Помнік архітэктуры клясыцызму
Mahiloŭ, Łupałava, Pietrapaŭłaŭskaja. Магілёў, Лупалава, Петрапаўлаўская (1912).jpg
35 Старасельле Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы XVIII ст. 1939 г. Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі стылю барока
Dabromysiel, Mikolskaja. Дабромысель, Мікольская (1901-14).jpg
36 Фашчаўка Касьцёл Спасланьня Сьвятога Духа 1765 г. 1970-я гг. Помнік архітэктуры віленскага барока
Faščaŭka, Jezuicki. Фашчаўка, Езуіцкі (N. Orda, 1877).jpg
37 Чавусы Кляштар кармэлітаў. Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі 1653 г. 1930-я гг. Помнік архітэктуры барока, які пацярпеў ад перабудовы пад царкву Маскоўскага патрыярхату
Čavusy, Rynak. Чавусы, Рынак (1905) (2).jpg
38 Чавусы Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі 1913 г. 1950—1960-я гг. Помнік архітэктуры нэаготыкі
Čavusy, Maci Božaj. Чавусы, Маці Божай (1913).jpg
39 Чарэя Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла 1828—1839 гг. 1943 г. Помнік архітэктуры клясыцызму, узарваны савецкімі партызанамі аддзелу Садчыкава
Čareja, Rynak. Чарэя, Рынак (1913).jpg
40 Шклоў Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла XIX ст. па 1945 г. Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі стылю клясыцызму
Škłoŭ, Vialikaje Zarečča. Шклоў, Вялікае Зарэчча (A. Viner, 1939) (3).jpg
41 Шклоў Царква Ўваскрасеньня Хрыстова XVII ст. 1960-я гг. Помнік архітэктуры магілёўскага барока
Škłoŭ, Zamkavaja, Vaskrasienskaja. Шклоў, Замкавая, Васкрасенская (1940-49).jpg

Ашмяншчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Час пабудовы Час руйнаваньня Камэнтар Выява
42 Аборак (Палачаны) Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі 1773 па 1939 г. Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры, зруйнаваны за савецкім часам[25]
Pałačany, Aborak. Палачаны, Аборак (1900).jpg
43 Беніца Калёна ў гонар Канстытуцыі 3 траўня 1791 XVIII ст. па 1939 г. Помнік архітэктуры барока
Bienica, Kalona. Беніца, Калёна (1916).jpg
44 Весялуха Касьцёл Сьвятога Юрыя пач. XIX ст. 1950-я гг. Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры. Будынак разабралі на клюб у суседняй вёсцы Слабодка. Захаваліся рэшткі падмуркаў[26].
Viesiałucha. Весялуха (1930).jpg
45 Вялейка Стары касьцёл 1863 г. 1950-я гг. Помнік архітэктуры клясыцызму. Мураваны касьцёл пацярпеў ад маскоўскай перабудовы. Па Другой сусьветнай вайне помнік зруйнавалі
Vialejka, Asipaŭskaja. Вялейка, Асіпаўская (1900).jpg
46 Жосна Старая Капліца XVII ст. 1950-я гг. Помнік архітэктуры рэнэсансу. У 1950-я гады сьвятыню ўзарвалі, часткова захавалася сьцяна галоўнага фасаду[27]
47 Іўе Памятная капліца XVIII ст. па 1945 г. Помнік архітэктуры барока. Стаяла на Віленскім гасьцінцы
Iŭje, Vilenski, Kaplica. Іўе, Віленскі, Капліца (1930-39).jpg
48 Куранец Касьцёл Беззаганнага Зачацьця Найсьвяцейшай Панны Марыі 1810 г. па 1945 г. Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры. Па Другой сусьветнай вайне касьцёл разабралі, на яго месцы збудавалі калгасную кантору[28]
Kuraniec, Miadzielskaja, Maci Božaj. Куранец, Мядзельская, Маці Божай (1900).jpg
49 Спас Сьцешыцы Касьцёл Перамяненьня Пана 1786 г. 1957 г. Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры. Касьцёл зьнішчылі ў 1957 годзе[29].
Spas. Спас (1936).jpg
50 Сэрвач Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі 1852 г. 1950-я гг. Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры. Касьцёл разабралі ў 1950-я гады[30]
Vialikaja Servač. Вялікая Сэрвач (1900).jpg
51 Хажова Касьцёл Сьвятога Антонія 1733 г. 1956 г. Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры. Па Другой сусьветнай вайне ў касьцёле зрабілі склад, а ў 1956 годзе — разабралі[31]

Берасьцейшчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Час пабудовы Час руйнаваньня Камэнтар Выява
52 Берасьце Калегіюм езуітаў. Касьцёл Езуса і Сьвятога Казімера 1653—1659 гг. 1840 г., 1945—1946 гг. Помнік архітэктуры барока, часткова зруйнаваны расейскімі ўладамі пры будаваньні Берасьцейскай фартэцыі. Па апошняй вайне будынкі разабралі дзеля патрэбаў вайсковага гарнізону. Захаваліся падмуркі
Bieraście, Rynak, Jezuicki. Берасьце, Рынак, Езуіцкі (1835) (2).jpg
Bieraście, Rynak-Kavalskaja, Jezuicki. Берасьце, Рынак-Кавальская, Езуіцкі (1930).jpg
53 Берасьце Кляштар брыгітак. Касьцёл Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Панны Марыі 1751 г. 1840 г., па 1945 г. Помнік архітэктуры барока, часткова зруйнаваны расейскімі ўладамі пры будаваньні Берасьцейскай фартэцыі
Bieraście, Pieski. Берасьце, Пескі (1831).jpg
Bieraście, Pieski. Берасьце, Пескі (1931).jpg
54 Берасьце Манастыр базылянаў. Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла 1773 г. 1840 г., 1950-я гг. Помнік архітэктуры віленскага барока, часткова зруйнаваны расейскімі ўладамі пры будаваньні Берасьцейскай фартэцыі. Захаваліся руіны (г.зв. «Белы палац»)
Bieraście, Bazylanskaja. Берасьце, Базылянская (1835).jpg
Bieraście, Bazylanskaja. Берасьце, Базылянская (1929).jpg
Руины Белого Дворца.jpg
55 Берасьце Кляштар бэрнардынаў. Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля 1665 г. 1840 г., 1950-я гг. Помнік архітэктуры барока, часткова зруйнаваны расейскімі ўладамі пры будаваньні Берасьцейскай фартэцыі. Захаваліся руіны
Bieraście, Bernardynski. Берасьце, Бэрнардынскі (1830).jpg
56 Антопаль Палац Бравэранаў XVIII ст. 1960-я гг.[32] Помнік архітэктуры клясыцызму
Antopal, Bravern. Антопаль, Бравэрн (N. Orda, 1861-77).jpg
57 Аранчыцы Палац Ляжэнскіх XIX ст. 1943—1944 гг. Помнік архітэктуры клясыцызму. У канцы Другой сусьветнай вайны палац спалілі савецкія партызаны[33].
Arančycy, Laženski. Аранчыцы, Ляжэнскі (1915).jpg
58 Божы Дар Палац Мітрашэўскіх пач. XIX ст. 1951 г.[34] Помнік архітэктуры клясыцызму
Božy Dar, Mitrašeŭski. Божы Дар, Мітрашэўскі (1919-39).jpg
59 Велікарыта Палац Траякуравых-Ляшчынскіх XIX ст. 1943 г. Помнік архітэктуры клясыцызму. У 1943 годзе савецкія партызаны закатавалі ўладальніцу палацу, якая матэрыяльна дапамагала мясцоваму насельніцтву і партызанам, а будынак спалілі[35].
Vielikaryta, Trajakuraŭ-Laščynski. Велікарыта, Траякураў-Ляшчынскі (1901-39).jpg
60 Доўгае Палац Крашэўскіх XIX ст. па 1945 г. Помнік архітэктуры клясыцызму[36].
Doŭhaje, Krašeŭski. Доўгае, Крашэўскі (1930-39).jpg
61 Крынкі Царква Сьвятога Мікалая 1767 г. 1963 г.[37] Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі стылю барока
Krynki, Mikolskaja. Крынкі, Мікольская (1920-49).jpg
62 Ліцьвінкі Палац Шадурскіх 2-я пал. XIX ст. па 1945 г.[38] Помнік архітэктуры клясыцызму
Lićvinki, Šadurski. Ліцьвінкі, Шадурскі (1937).jpg
63 Лясковічы Палац Бічаў 2-я пал. XIX ст. па 1945 г.[39] Помнік архітэктуры эклектыкі
Laskovičy, Bič. Лясковічы, Біч (1936).jpg
64 Малыя Зводы Палац Гутоўскіх 1875 г. 1980-я гг.[40] Помнік архітэктуры эклектыкі
Małyja Zvody, Hutoŭski. Малыя Зводы, Гутоўскі (11.02.1917).jpg
65 Пружаны Царква Раства Багародзіцы (касьцёл) 1857—1882 гг. 1950-я гг. Помнік архітэктуры клясыцызму
Pružany, Zamkavaja, Pračyścienskaja. Пружаны, Замкавая, Прачысьценская (1919-39).jpg
66 Стары Куплін Палац Крашэўскіх XIX ст. па 1945 г.[41] Помнік архітэктуры клясыцызму
Kuplin Stary, Krašeŭski. Куплін Стары, Крашэўскі (1901-14).jpg
67 Таракань (Імянін) Манастыр Яўленьня Гасподняга. Царква Яўленьня Гасподняга 1710 г. па 1945 г. Помнік архітэктуры віленскага барока
Tarakań, Bazylanski. Таракань, Базылянскі (1901-39).jpg
68 Чарнаўчыцы Капліца Сьвятой Соф'і XVIII ст. 1960-я гг.[42] Помнік архітэктуры барока
Čarnaŭčycy, Kamianieckaja, Kaplica. Чарнаўчыцы, Камянецкая, Капліца (1901-39).jpg
69 Шастакова Палац Траўгутаў XVIII ст. па 1945 г.[43] Помнік архітэктуры барока
Šastakova, Traŭgut. Шастакова, Траўгут (1925).jpg

Браслаўшчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Час пабудовы Час руйнаваньня Камэнтар Выява
70 Друя Кляштар дамініканаў. Брама-званіца 1767 г. па 1945 г. Помнік архітэктуры віленскага барока
Druja, Daminikanski, Brama. Друя, Дамініканскі, Брама (J. Bułhak, 1919-39).jpg

Ваўкавышчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Час пабудовы Час руйнаваньня Камэнтар Выява
71 Адамкаў Палац Быхаўцаў XIX ст. па 1945 г.[44] Помнік архітэктуры клясыцызму
Adamkaŭ, Bychaviec. Адамкаў, Быхавец (1901-15).jpg
72 Сьвіслач Абэліск у гонар Сьвіслацкага кірмашу XVIII ст. 1939 г.[45] Помнік архітэктуры клясыцызму
Śvisłač, Rynak, Tyškievič. Сьвіслач, Рынак, Тышкевіч (1919-39).jpg

Віцебшчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Час пабудовы Час руйнаваньня Камэнтар Выява
73 Віцебск Калегіюм езуітаў. Касьцёл Сьвятога Язэпа 1737—1768 гг. 1872 г., 1956 г. Помнік архітэктуры барока, які пацярпеў ад перабудовы пад царкву Маскоўскага патрыярхату
Viciebsk, Vialikaja-Zadunaŭskaja. Віцебск, Вялікая-Задунаўская (1865) (2).jpg
Viciebsk, Vialikaja-Zadunaŭskaja. Віцебск, Вялікая-Задунаўская (1910).jpg
74 Віцебск Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Фарны) 1749 г. 1860-я гг., 1957 г. Помнік архітэктуры віленскага барока, часткова зруйнаваны расейскімі ўладамі
Viciebsk, Nižni Zamak, Fara. Віцебск, Ніжні Замак, Фара (J. Pieška, 1800).jpg
75 Віцебск Кляштар бэрнардынаў. Касьцёл Сьвятога Антонія 1737—1768 гг. 1950-я гг. Помнік архітэктуры віленскага барока
Viciebsk, Rynak-Vialikaja. Віцебск, Рынак-Вялікая (1910) (1).jpg
76 Віцебск Кляштар піяраў. Касьцёл Маці Божай Шкаплернай 1753 г. па 1918 г. Помнік архітэктуры барока
Viciebsk, Pijarskaja. Віцебск, Піярская (1901-18).jpg
77 Віцебск Манастыр базылянаў. Царква Прачыстай Багародзіцы 1743—1777 гг. 1936 г. Помнік архітэктуры віленскага барока, перабудаваны ў стылі клясыцызм расейскімі ўладамі. У наш час царкву аднавілі ў перабудаваным выглядзе
Viciebsk, Pračyścienskaja. Віцебск, Прачысьценская (J. Pieška, 1800).jpg
Усьпенскі сабор.jpg
78 Віцебск Манастыр Сьвятой Тройцы. Царква Сьвятой Тройцы 1690 г. 1920-я гг. Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі стылю барока
Viciebsk, Markaŭščyna-Trajeckaja. Віцебск, Маркаўшчына-Траецкая (I. Trutnev, 1866).jpg
79 Віцебск Манастыр Сьвятой Тройцы. Царква Сьвятога Мікалая 1730 г. 1920-я гг. Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі стылю барока
Viciebsk, Markaŭščyna-Mikolskaja. Віцебск, Маркаўшчына-Мікольская (1911).jpg
80 Віцебск Манастыр Сьвятой Тройцы. Царква Сьвятой Параскевы Пятніцы 1730 г. 1920-я гг. Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі стылю барока
Viciebsk, Šydłoŭščyna. Віцебск, Шыдлоўшчына (1911).jpg
81 Віцебск Сынагога Харальная 1830—1840-я гг. 1950-я гг. Помнік архітэктуры клясыцызму
Viciebsk, Zaručaŭskaja synagoga. Віцебск, Заручаўская сынагога (1904).jpg
82 Віцебск Царква Божага Яўленьня 1805 г. па 1945 г. Помнік архітэктуры барокавага клясыцызму
Viciebsk, Zadźvińnie, Nabiarežnaja, Bohajaŭlenskaja. Віцебск, Задзьвіньне, Набярэжная, Богаяўленская (1901-18).jpg
83 Віцебск Царква Зьвеставаньня Багародзіцы XII ст. 1961 г. Помнік віцебскай школы дойлідзтва. Спазнала некалькі перабудоваў, у тым ліку ў стылі віленскага барока. Страціла рысы гэтага стылю ў выніку маскоўскай перабудовы. У наш час сьвятыню аднавілі ў гіпатэтычна рэканструяваным першасным выглядзе
Viciebsk, Nižni Zamak, Źviestavańnia. Віцебск, Ніжні Замак, Зьвеставаньня (1833).jpg
Viciebsk, Źviestavańnia. Віцебск, Зьвеставаньня (1883).jpg
84 Віцебск Царква Раства Хрыстова 1810 г. па 1945 г. Помнік архітэктуры клясыцызму, які пацярпеў ад маскоўскай перабудовы
Viciebsk, Zaručaŭje. Віцебск, Заручаўе (1844).jpg
85 Віцебск Царква Сьвятога Духа XVII ст., XVIII ст. 1962 г. Помнік архітэктуры віленскага барока, які пацярпеў ад маскоўскай перабудовы.
Viciebsk, Duchaŭskaja. Віцебск, Духаўская (J. Pieška, 1800).jpg
Viciebsk, Duchaŭskaja. Віцебск, Духаўская (1914).jpg
86 Віцебск Царква Сьвятога Мікалая (Завіцьбенская) XVIII ст. па 1945 г. Помнік архітэктуры барока
Viciebsk, Mikolskaja, Zavićbienskaja. Віцебск, Мікольская, Завіцьбенская (1920-29).jpg
87 Віцебск Царква Сьвятога Спаса 1819 г. па 1945 г. Помнік архітэктуры віленскага барока
Viciebsk, Spaskaja. Віцебск, Спаская (1920-29).jpg
88 Віцебск Царква Сьвятога Яна Хрысьціцеля 1816 г. па 1945 г. Помнік архітэктуры клясыцызму, які пацярпеў ад маскоўскай перабудовы
Viciebsk, Zadunaŭje. Віцебск, Задунаўе (1818).jpg
Viciebsk, Zadunaŭje. Віцебск, Задунаўе (1878).jpg
89 Віцебск Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла 1737—1768 гг. па 1945 г. Помнік архітэктуры віленскага барока
Viciebsk, Ruś, Pietrapaŭłaŭskaja. Віцебск, Русь, Петрапаўлаўская (1900) (3).jpg
90 Віцебск Царква Ўваскрасеньня Хрыстова (Заручаўская) 1771—1777 гг. па 1945 г. Помнік архітэктуры віленскага барока
Viciebsk, Zaručaŭskaja. Віцебск, Заручаўская (1901-18).jpg
91 Віцебск Царква Ўваскрасеньня Хрыстова (Рынкавая) 1772 г. 1936 г. Помнік архітэктуры віленскага барока, перабудаваны ў стылі клясыцызм расейскімі ўладамі. У наш час царкву аднавілі ў першасных архітэктурных формах зь зьмяненьнем матэрыялу і колеру пакрыцьця купалоў
Viciebsk, Rynkavaja. Віцебск, Рынкавая (J. Pieška, 1800).jpg
Viciebsk, Rynkavaja. Віцебск, Рынкавая (S. Prokudin-Gorsky, 1912).jpg
Свято-Воскресенская церковь в Витебске 2.JPG
92 Віцебск Царква Ўзьвіжаньня Сьвятога Крыжа 1806—1816 гг. па 1945 г. Помнік архітэктуры барока
Viciebsk, Smalenskaja, Uźvižanskaja. Віцебск, Смаленская, Узьвіжанская (1920-29) (2).jpg
93 Дабрамысьлі Касьцёл 1754 г. 1941 г. Помнік архітэктуры барока, які пацярпеў ад маскоўскай перабудовы
Dabramyśli, Rynak. Дабрамысьлі, Рынак (A. Kabiščar-Jakierson, 1925).jpg
94 Лёзна Царква Ўваскрасеньня Хрыстова 1786 г. 1961 г. Помнік архітэктуры барока, які пацярпеў ад маскоўскай перабудовы
Lozna, Babinavickaja, Vaskrasienskaja. Лёзна, Бабінавіцкая, Васкрасенская (1944-49).jpg
95 Сенна Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы 1772 г. 17.09.1962 г. Помнік архітэктуры віленскага барока
Sienna, Rynak, Franciškanski. Сенна, Рынак, Францішканскі (1913).jpg
96 Тадулін (Янавічы) Манастыр Прачыстай Багародзіцы. Царква Прачыстай Багародзіцы XVIII ст. па 1945 г. Помнік архітэктуры віленскага барока. Пацярпела ад маскоўскай перабудовы
Janavičy, Tadulin. Янавічы, Тадулін (1901-17).jpg

Гарадзеншчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Час пабудовы Час руйнаваньня Камэнтар Выява
97 Горадня Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі (Фара Вітаўта) 1584—1587 г. 29.11.1961 г. Помнік архітэктуры готыкі і рэнэсансу. Дзеля зьнішчэньня сьвятыні ў Горадню запрасілі падрыўную каманду зь Ленінграду, якая атрымала грашовую прэмію, баян і падзяку ўладаў[46]. Захаваліся падмуркі
Horadnia, Fara Vitaŭta. Горадня, Фара Вітаўта (H. Žyŭna, 1935).jpg
98 Горадня Кляштар бэрнардынак. Касьцёл Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі XVII ст. па 1945 г. Помнік архітэктуры барока
Horadnia, Klaštarnaja, Bernardynski. Горадня, Кляштарная, Бэрнардынскі (N. Orda, 1861-69).jpg
99 Горадня Палац Радзівілаў XVIII ст. 1946 г. Помнік архітэктуры барока
Horadnia, Stary Rynak, Radzivił. Горадня, Стары Рынак, Радзівіл (03.1926).jpg
100 Горадня Ратуша XVIII ст. 1946 г. Помнік архітэктуры клясыцызму
Haradzienskaja ratuša. Гарадзенская ратуша (1901-14).jpg
101 Красьнікі Касьцёл Сьвятых Міхала Арханёла і Марыі Магдалены 1824 г. 1970-я гг.[47] Помнік архітэктуры клясыцызму
Kraśniki. Красьнікі (N. Orda, 24.06.1868).jpg
102 Сапоцкін Царква Прачыстай Багародзіцы 1780 г. 1970-я гг. Помнік архітэктуры клясыцызму
Sapockin. Сапоцкін (1930-39).jpg

Лідчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Час пабудовы Час руйнаваньня Камэнтар Выява
103 Гайцюнішкі Капліца-пахавальня Нонхартаў 1633 г. па 1945 г. Помнік архітэктуры рэнэсансу, часткова зруйнаваны
Hajciuniški. Гайцюнішкі (J. Bułhak, 1934).jpg
104 Лебяда Палац Гурскіх XVIII ст. па 1945 г. Помнік архітэктуры барока
Lebiada, Hurski. Лебяда, Гурскі (1901-39) (2).jpg

Мазыршчына (Усходняе Палесьсе)[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Час пабудовы Час руйнаваньня Камэнтар Выява
105 Мазыр Кляштар цыстэрыянаў. Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі 1711 г. па 1917 г. Помнік архітэктуры барока, зьнявечаны пры перабудове пад мэблевую фабрыку
Mazyr, Kimbaraŭka, Cysteryjanski. Мазыр, Кімбараўка, Цыстэрыянскі (Szulman, 1916) (3).jpg
106 Нароўля Палацава-паркавы комплекс Горватаў. Капліца-пахавальня XIX ст. 1930-я гг. Помнік архітэктуры нэаготыкі
Naroŭla, Horvat, Kaplica. Нароўля, Горват, Капліца (1914).jpg
107 Петрыкаў Царква Ўваскрасеньня Хрыстова 1846 г. па 1917 г. Помнік архітэктуры клясыцызму
Pietrykaŭ, Rynak, Sabornaja. Петрыкаў, Рынак, Саборная (1944-49).jpg

Меншчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Час пабудовы Час руйнаваньня Камэнтар Выява
108 Менск Замчышча XI ст. 1950-я гг. Помнік археалёгіі. Па апошняй вайне гару скапалі і вывезьлі за межы места
Miensk, Śvisłač-Zamčyšča. Менск, Сьвіслач-Замчышча (S. Niakrasaŭ, 1903).jpg
109 Менск Калегіюм езуітаў. Касьцёл Імя Найсьвяцейшай Панны Марыі 1700—1710 гг. 1951 г. Помнік архітэктуры барока, часткова зруйнаваны пры перабудове пад спартовы комплекс. У наш час сьвятыні вярнулі аўтэнтычны выгляд
Miensk, Vysoki Rynak, Katedra. Менск, Высокі Рынак, Катэдра (1902).jpg
110 Менск Калегіюм езуітаў. Вежа і кляштарныя будынкі 1700—1710 гг. 1951 г., 1968 г. Помнік архітэктуры барока. Да нашага часу ў перабудаваным выглядзе захаваўся будынак налева ад касьцёла
Miensk, Vysoki Rynak-Kojdanaŭskaja, Jezuicki. Менск, Высокі Рынак-Койданаўская, Езуіцкі (K. Biske, 1918).jpg
111 Менск Капліца Юбілейная 1826 г. па 1947 г. Помнік архітэктуры клясыцызму
Miensk, Jubilejny. Менск, Юбілейны (M. Astankovič, 1903) (2).jpg
112 Менск Кляштар бэнэдыктынак. Касьцёл Сьвятога Войцеха 1647—1649 гг. па 1945 г. Набыў асобныя рысы віленскага барока ў выніку перабудовы паводле праекту Т. Раманоўскага. Пацярпеў ад маскоўскай перабудовы. Да нашага часу захаваліся падмуркі
Miensk, Zboravaja, Benedyktynski. Менск, Зборавая, Бэнэдыктынскі (1871).jpg
Miensk, Zboravaja, Benedyktynski. Менск, Зборавая, Бэнэдыктынскі (1905) (2).jpg
113 Менск Кляштар дамініканаў. Касьцёл Сьвятога Тамаша Аквінскага XVII ст. 1950 г. Помнік архітэктуры барока, часткова зруйнаваны расейскімі ўладамі. Да нашага часу захаваліся падмуркі
Miensk, Daminikanskaja. Менск, Дамініканская (XIX) (2).jpg
Miensk, Daminikanski. Менск, Дамініканскі (1901-19).jpg
114 Менск Няміга XVII—XIX стагодзьдзі 1970-я гг. Рэшту гістарычнай Нямігі — падмуркі будынкаў, што знаходзілася на левым баку вуліцы — зьнішчылі ў 2005—2009 пры будаваньні паркінгу і двух гандлёвых цэнтраў
Miensk, Niamiha. Менск, Няміга (1923).jpg
115 Менск Сынагога Халодная XVI ст. 1965—1966 гг. Помнік архітэктуры готыкі і рэнэсансу
Miensk, Chałodnaja synagoga. Менск, Халодная сынагога (S. Niakrasaŭ, 1903).jpg
116 Менск Сынагога Харальная 1906 г. 1950-я г. Помнік архітэктуры маўрытанскага стылю. Па апошняй вайне фасад будынка перабудавалі да непазнавальнасьці
Miensk, Łošyckaja, Charalnaja synagoga. Менск, Лошыцкая, Харальная сынагога (1918).jpg
117 Менск Тэатар мескі 1781 г. 1984 г. У 2004—2007 гадох на месцы зьнішчанага тэатру збудавалі новы будынак, які ў агульных рысах паўтарае існы да Другой Сусьветнай вайны гатэль Эўропа, што месьціўся направа ад тэатру
Miensk, Radzivił. Менск, Радзівіл (1800).jpg
118 Менск Царква Сьвятога Духа XVII ст. 1936 г. Помнік архітэктуры барока, які пацярпеў ад маскоўскай перабудовы. У наш час царкву аднавілі ў першасным выглядзе
Miensk, Vysoki Rynak, Bazylanski. Менск, Высокі Рынак, Базылянскі (1843) (6).jpg
Miensk, Vysoki Rynak, Bazylanski. Менск, Высокі Рынак, Базылянскі (1901-17) (8).jpg
Царква Святога Духа Мінск.jpg
119 Менск Царква Маці Божай Казанскай 1912—1914 гг. 1936 г. Помнік архітэктуры нэабізантыйскага стылю
Miensk, Karaleŭski, Čyhunačnaja. Менск, Каралеўскі, Чыгуначная (1918).jpg
120 Анопаль Касьцёл Сьвятога Ружанца Найсьвяцейшай Панны Марыі 1908 г. 1930-я гг. Помнік архітэктуры эклектыкі (?). Мураваны будынак у 1930-я гады разабралі на калгасныя гаспадарчыя пабудовы[48].
121 Борздынь Капліца-пахавальня Вішнявецкіх 1884 г. 1930-я гг. Помнік архітэктуры эклектыкі, часткова зруйнаваны за савецкім часам[49].
122 Воўкавічы Касьцёл Сэрца Езуса і Найсьвяцейшай Панны Марыі 1904 г. 1950-я гг. Помнік архітэктуры нэараманскага стылю. У Другую сусьветную вайну будынак атрымаў пашкоджаньні, у 1950-я гады руіны помніка ўзарвалі. Захаваўся пагорак з рэшткамі падмуркаў[50].
Voŭkavičy, Serca Jezusa. Воўкавічы, Сэрца Езуса (9.11.1904).jpg
123 Гайна Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі 1781 г. па 1945 г. Помнік архітэктуры віленскага барока
Hajna. Гайна (1900).jpg
124 Ігумен Касьцёл Узьвіжаньня Сьвятога Крыжа 1799—1800 гг. 1930-я гг. Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі стыляў барока і клясыцызму. Сьвятыню зьнішчылі ў 1930-я гады. У 2000-я гады на гэтым месцы збудавалі царкву Беларускага экзархату Маскоўскага патрыярхату[51].
Ihumien, Kaścielnaja. Ігумен, Касьцельная (1914).jpg
125 Каралішчавічы Касьцёл Апекі Маці Божай 1786 г. 1930-я гг. Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры, які ў 1930-я гады пацярпеў ад перабудовы пад клюб (зьнішчылі званіцу, браму з агароджай, мастацкае аздабленьне інтэр'еру).
Karališčavičy. Каралішчавічы (1901-17).jpg
Karališčavičy. Каралішчавічы (1914) (3).jpg
Catholic church in Karaliscavici.jpg
126 Койданаў Замак. Кальвінскі збор 1613—1621 гг. 1930—1950-я гг. Помнік архітэктуры рэнэсансу
Kojdanaŭski zamak. Койданаўскі замак (1900) .jpg
127 Койданаў Касьцёл Сьвятой Ганны XVIII ст. па 1917 г. Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі стылю барока, зьнявечаны ў выніку перабудоваў
Kojdanaŭ, Plabanskaja, Śviatoj Hanny. Койданаў, Плябанская, Сьвятой Ганны (1914).jpg
128 Лагойск Касьцёл Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і Сьвятога Казімера 1787—1793 гг. 1950-я гг. Помнік архітэктуры клясыцызму
Łahojsk, Kaścielnaja. Лагойск, Касьцельная (J. Tyškievič, 1873).jpg
129 Маладэчна Кляштар трынітарыяў. Касьцёл Сьвятога Казімера XVIII ст., 1823 г. па 1945 г. Помнік архітэктуры барока (кляштар) і клясыцызму (касьцёл). Касьцёл разабралі дзеля пабудовы ліцейнага цэху станкабудаўнічага заводу. Часткова захаваліся сьцены бакавых фасадаў касьцёла і будынак кляштару[52]
Maładečna, Zamkavaja, Trynitarski. Маладэчна, Замкавая, Трынітарскі (1930).jpg
130 Налібакі Касьцёл Сьвятога Барталамэя XVII ст. 1943 г. Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі стылю барока, спалены савецкімі партызанамі
Nalibaki, Śviatoha Bartałamieja. Налібакі, Сьвятога Барталамея (B. Tamaševič, 1900).jpg
131 Плябань Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі 1800—1858 гг. па 1939 г. Помнік архітэктуры клясыцызму, часткова зруйнаваны за савецкім часам[53]. У 1996 годзе будынак перадалі Беларускаму экзархату Маскоўскага патрыярхату, які праводзіць рэканструкцыю помніка.
Plabań, Maci Božaj. Плябань, Маці Божай (1925-30).jpg
Plabań. Плябань (1900).jpg
Плябань. Касцёл (царква) (06).jpg
132 Ракаў Манастыр базылянаў XVIII ст. 1960-я гг. Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры
Rakaŭ, Ukryžy, Bazylanski. Ракаў, Укрыжы, Базылянскі (1944-49).jpg
133 Рубяжэвічы Касьцёл Сьвятога Антонія Падуанскага 1799 г. 1972 г. Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры
Rubiaževičy, Śviatoha Antonija. Рубяжэвічы, Сьвятога Антонія (1900).jpg
134 Стоўпцы Кляштар дамініканаў. Касьцёл Сьвятога Казімера 1640 г. па 1945 г. Помнік архітэктуры барока, які пацярпеў ад перабудовы пад царкву Маскоўскага патрыярхату
Stoŭpcy, Mienskaja, Daminikanski. Стоўпцы, Менская, Дамініканскі (J. Bułhak, 1933-39) (2).jpg
135 Студзянец Капліца XIX ст. (?) па 1945 г. Помнік архітэктуры клясыцызму (?), часткова зруйнаваны па Другой сусьветнай вайне[54]
136 Сьвіслач Касьцёл XVIII ст. канец 1920-х гг. Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры
Śvisłač. Сьвіслач (1901).jpg
137 Сьмілавічы Кляштар місіянэраў. Касьцёл Сьвятога Вінцэнта 1767—1791 гг. па 1945 г. Помнік архітэктуры віленскага барока
Miłavičy, Misijanerski. Сьмілавічы, Місіянэрскі (N. Orda, 26.06.1864-76).jpg

Наваградчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Час пабудовы Час руйнаваньня Камэнтар Выява
138 Наваградак Сынагога Вялікая XVII ст. 1964 г. Помнік архітэктуры барока
Navahradak, Synagogalny. Наваградак, Сынагогальны (J. Bułhak, 1930).jpg
139 Асташын Кальвінскі збор XVII ст. 1950-я гг. Помнік архітэктуры барока
Astašynski zbor. Асташынскі збор (J. Bułhak, 1905-11).jpg
140 Бурдукоўшчына Палац Абуховічаў XVIII ст. па 1945 г.[55] Помнік архітэктуры клясыцызму
Burdukoŭščyna, Abuchovič. Бурдукоўшчына, Абуховіч (1901-14).jpg
141 Вольна Палац Сьлізьняў XVII—XIX стагодзьдзі па 1945 г.[56] Помнік архітэктуры нэаготыкі
Volna, Ślizień. Вольна, Сьлізень (M. Šyłaŭ, 1916).jpg
142 Клецак Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы 1550-я гг. 1950-я гг. Помнік архітэктуры барока. Захавалася частка заходняй сьцяны
Klecak, Fara. Клецак, Фара (1930).jpg
Klecak, Fara (20.03.2009).jpg
143 Клецак Сынагога Вялікая XVIII ст. па 1945 г. Помнік архітэктуры барока
Kleckaja synagoga. Клецкая сынагога (1930).jpg
144 Ляхавічы Касьцёл Узвышэньня Сьвятога Крыжа XVII ст. 1960-я гг. Помнік архітэктуры барока, які пацярпеў ад перабудовы пад царкву Маскоўскага патрыярхату
Lachavičy, Uzvyšeńnia Śviatoha Kryža. Ляхавічы, Узвышэньня Сьвятога Крыжа (1928).jpg
145 Нясьвіж Капліца Сьвятога Ізыдора 1626 г. па 1945 г. Помнік архітэктуры барока
Niaśviž, Novaje Miesta, Izydorskaja. Нясьвіж, Новае Места, Ізыдорская (1901-39).jpg
146 Нясьвіж Кляштар бэрнардынаў. Касьцёл Сьвятой Кацярыны 1802—1822 гг. 1870 г., 1960-я гг.[24] Помнік архітэктуры барока, які пацярпеў ад перабудовы пад царкву Маскоўскага патрыярхату
Niaśviž, Bernardynskaja. Нясьвіж, Бэрнардынская (N. Orda, 1877).jpg
Niaśviž, Bernardynskaja. Нясьвіж, Бэрнардынская (1901-17) (2).jpg
147 Нясьвіж Кляштар дамініканаў. Касьцёл Сьвятога Яна XVII ст. 1860-я гг., 1950-я гг. Помнік архітэктуры барока, часткова зруйнаваны расейскімі ўладамі
Niaśviž, Daminikanskaja. Нясьвіж, Дамініканская (1801-72, 1920-30).jpg
Niaśviž, Daminikanskaja. Нясьвіж, Дамініканская (1905) (3).jpg
148 Нясьвіж Сынагога Вялікая XVII ст. па 1945 г. Помнік архітэктуры барока
Niaśviž, Školišča. Нясьвіж, Школішча (1919-39) (2).jpg
149 Шчорсы Палац Храптовічаў 1770—1776 гг. 1950-я гг. Помнік архітэктуры клясыцызму
Ščorsy, Chraptovič. Шчорсы, Храптовіч (1905).jpg
150 Ясянец Палац Верашчакаў XVIII ст. па 1945 г.[57] Помнік архітэктуры клясыцызму
Jasianiec, Vieraščaka. Ясянец, Верашчака (1901-14).jpg

Панізоўе (Рэчыччына)[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Час пабудовы Час руйнаваньня Камэнтар Выява
151 Бабруйск Касьцёл Беззаганнага Зачацьця Найсьвяцейшай Панны Марыі 1906 г. 1968 г. Помнік архітэктуры нэаготыкі. Па апошняй вайне фасад будынка часткова зруйнавалі
Babrujsk, Biezzahannaha Začaćcia. Бабруйск, Беззаганнага Зачацьця (1901-19).jpg
Babrujsk-Maryja catholic church-1.JPG
152 Гомель Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі 1822 г. 1938 г. Помнік архітэктуры клясыцызму
Homiel, Rynak-Kaścielny. Гомель, Рынак-Касьцельны (1908).jpg
153 Гомель Сынагога Вялікая 1828—1833 гг. 1930-я Помнік архітэктуры клясыцызму
Homielskaja synagoga. Гомельская сынагога (1901-17).jpg
154 Гомель Царква Сьвятога Спаса 1901 г. 1960-я гг. Помнік архітэктуры нэабізантыйскага стылю
Homiel, Zamkavaja, Spaskaja. Гомель, Замкавая, Спаская (1901-17).jpg
155 Гомель Царква Сьвятой Тройцы 1824—1833 гг. 1960-я гг. Помнік архітэктуры клясыцызму
Homiel, Prabojnaja, Trajeckaja. Гомель, Прабойная, Траецкая (1911).jpg
156 Грушнае Царква Покрыва Багародзіцы 1764 г. 1936 г. Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі стылю барока
Hrušnaje, Pakroŭskaja. Грушнае, Пакроўская (1920-35).jpg
157 Парычы Царква Сьвятога Духа 1819 г. да 1941 г. Помнік архітэктуры клясыцызму
Paryčy, Duchaŭskaja. Парычы, Духаўская (XIX).jpg
158 Радага Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі пры місіі езуітаў 1788—1820 г. 1930-я гг. Помнік архітэктуры клясыцызму
Radaha, Jezuicki. Радага, Езуіцкі (1869).jpg
159 Хвойнікі Капліца-пахавальня Прозараў XIX ст. па 1917 г. Помнік архітэктуры нэаготыкі
Chvojniki, Prozar, Kaplica. Хвойнікі, Прозар, Капліца (I. Sierbaŭ, 1912).jpg
160 Хвойнікі Касьцёл 1863 г. па 1917 г. Помнік архітэктуры нэаготыкі
Chvojniki, Rynak, Kaścieł. Хвойнікі, Рынак, Касьцёл (I. Sierbaŭ, 1912).jpg
161 Чачэрск Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы 1784 г. 1950-я гг.[24] Помнік архітэктуры клясыцызму
Čačersk, Zamkavaja-Trajecki. Чачэрск, Замкавая-Траецкі.jpg
162 Чачэрск Царква Раства Багародзіцы 1780 г. па 1945 г. Помнік архітэктуры клясыцызму
Čačersk, Zamkavaja-Baharodzickaja. Чачэрск, Замкавая-Багародзіцкая.jpg
163 Чачэрск Царква Ўшэсьця Гасподняга 1780-я гг. па 1945 г. Помнік архітэктуры клясыцызму
164 Чонкі Манастыр Сьвятога Макарыя 1775 г. па 1917 г. Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры
Homiel, Čonki. Гомель, Чонкі (1909).jpg

Піншчына (Заходняе Палесьсе)[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Час пабудовы Час руйнаваньня Камэнтар Выява
165 Пінск Замак Вішнявецкіх XVI ст. па 1960-х гг. Помнік архітэктуры рэнэсансу. Па 1960-х гадох савецкія ўлады дашчэнту зьнішчылі рэшткі муроў замка[58].
Pinsk, Karalin. Пінск, Каралін (N. Orda, 1875).jpg
166 Пінск Калегіюм езуітаў. Касьцёл Сьвятога Станіслава 1635—1648 гг. 1956 г.[59] Набыў асобныя рысы віленскага барока ў выніку перабудовы паводле праекту Я. Тупальта
Pinsk, Katedra. Пінск, Катэдра (1930-39) (2).jpg
167 Пінск Кляштар дамініканаў. Касьцёл Сьвятога Дамініка 1787 г. 1947 г. Помнік архітэктуры барока. У наш час на месцы касьцёла збудавалі новую царкву Маскоўскага патрыярхату
Pinsk, Daminikanski. Пінск, Дамініканскі (1919-39).jpg
168 Пінск Курган Міндоўга XIII ст. 1955 г. Помнік гісторыі і археалёгіі, зьнішчаны савецкімі ўладамі[60]
Pinsk, Mindoŭh. Пінск, Міндоўг (1901-14).jpg
169 Пінск Сынагога Вялікая 1616 г. 1960-я гг. Помнік архітэктуры барока
Pinskaja synagoga. Пінская сынагога (1917).jpg
170 Белы Двор Палац Скірмунтаў XIX ст. па 1945 г.[61] Помнік архітэктуры клясыцымзу
Bieły Dvor, Skirmunt. Белы Двор, Скірмунт (1919-39).jpg
171 Бердуны Палац Кліяноўскіх XIX ст. па 1945 г.[62] Помнік архітэктуры клясыцымзу
Bierduny, Klijanoŭski. Бердуны, Кліяноўскі (1919-21) (2).jpg
172 Вострыца Палацава-паркавы ансамбль Фалькоўскіх каля 1820 г. па 1939 г.[63] Помнік архітэктуры клясыцымзу
Vostryca, Falkoŭski. Вострыца, Фалькоўскі (1919-39).jpg
173 Гарадзішча Кляштар бэнэдыктынаў. Касьцёл Сьвятой Ганны 1774 г. па 1944 г. Помнік архітэктуры барока
Haradzišča, Benedyktynski. Гарадзішча, Бэнэдыктынскі (N. Orda, 1875).jpg
174 Дастоева Царква Сьвятога Ільлі Прарока XVIII ст. па 1970 г.[64] Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі стылю барока
Dastojeva, Illinskaja. Дастоева, Ільлінская (Z. Gloger, 1905).jpg
175 Дзераўная Царква Сьвятога Ільлі Прарока XVIII ст. па 1939 г., 1967 г.[65] Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі стылю барока
Dzieraŭnaja, Ćvintar, Illinskaja. Дзераўная, Цьвінтар, Ільлінская (1901-39).jpg
176 Дубенец Палац Шчытоў-Неміровічаў XVIII ст. па 1945 г.[66] Помнік архітэктуры клясыцызму
Dubieniec, Ščyt-Niemirovič. Дубенец, Шчыт-Неміровіч (1901-14).jpg
177 Завышша Палац Пуслоўскіх кан. XIX ст. па 1945 г. Помнік архітэктуры эклектыкі. Пацярпеў у Другую сусьветную вайну, па якой руіны палац разабралі на цэглу дзеля пабудовы піянэрскага летніка[67].
Zavyšša, Pusłoŭski. Завышша, Пуслоўскі (K. Niedabitoŭski, 1937) (4).jpg
178 Каўбы Палацава-паркавы ансамбль Алявінскіх XIX ст. па 1945 г.[68] Помнік архітэктуры клясыцызму
Kaŭby, Alavinski. Каўбы, Алявінскі (1939).jpg
179 Лунін Касьцёл 1794 г. па 1945 г. Помнік архітэктуры барока
Łunin. Лунін (1935-39).jpg
180 Магільна Палац Канткоўскіх 1932—1933 гг. па 1945 г.[69] Помнік архітэктуры мадэрну
Mahilna, Pałubinski. Магільна, Палубінскі (1937).jpg
181 Магільна Палац Канткоўскіх да 1938 г. па 1945 г.[69] Помнік архітэктуры нэаклясыцызму
Mahilna, Pałubinski. Магільна, Палубінскі (1938) (4).jpg
182 Моладава Палацава-паркавы ансамбль Скірмунтаў XVIII ст. па 1945 г.[70] Помнік архітэктуры клясыцызму
Moładaŭ, Skirmunt. Моладаў, Скірмунт (N. Orda, 11.06.1864) (2).jpg
183 Равіны Палац Юрэвічаў XVIII ст. па 1945 г.[71] Помнік архітэктуры клясыцызму
Raviny, Jurevič. Равіны, Юрэвіч (N. Orda, 19.10.1865).jpg
184 Саха Палацава-паркавы ансамбль Ажэшкаў XVIII ст. па 1945 г.[71] Помнік архітэктуры клясыцызму
Sacha, Ažeška. Саха, Ажэшка (1937) (2).jpg
185 Столін Касьцёл Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі XIX ст. па 1945 г.[72] Помнік архітэктуры клясыцызму, які пацярпеў ад перабудовы пад царкву Маскоўскага патрыярхату
Stolin, Kaścielny. Столін, Касьцельны (1914).jpg
Stolin, Kaścielny. Столін, Касьцельны (K. Niedabitoŭski, 1936).jpg
186 Хомск Царква Покрыва Багародзіцы XIX ст. па 1954 г.[73] Помнік архітэктуры клясыцызму
Chomsk, Bazylanski. Хомск, Базылянскі (1901-39).jpg
187 Юзафін Палац Скірмунтаў XIX ст. сяр. 1980-х гг.[74] Помнік архітэктуры клясыцызму
Juzafin, Skirmunt. Юзафін, Скірмунт (1901-39).jpg

Полаччына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Час пабудовы Час руйнаваньня Камэнтар Выява
188 Полацак Калегіюм езуітаў. Касьцёл Сьвятога Стэфана 1745 г. 1964 г.[24] Помнік архітэктуры віленскага барока
Połacak, Rynak. Полацак, Rynak (3.06.1910) (2).jpg
189 Полацак Касьцёл Магілы Гасподняй і Францішка Ксавэрыя 1786 г. па 1918 г. Помнік архітэктуры барока
Połacak, Ksaveryja. Полацак, Ксавэрыя (W. Kobell, 18.08.1812).jpg
190 Полацак Кляштар бэрнардынаў. Касьцёл Сьвятой Ганны 1758 г. па 1945 г. Помнік архітэктуры барока, які пацярпеў ад перабудовы пад царкву Маскоўскага патрыярхату. Захаваліся руіны
Połacak, Zadźvińnie. Полацак, Задзьвіньне (1838).jpg
191 Полацак Кляштар дамініканаў. Касьцёл Маці Божай Ружанцовай 1774—1804 гг. па 1945 г. Помнік архітэктуры барока з элемэнтамі клясыцызму
Połacak, Rynak-Spaskaja. Полацак, Рынак-Спаская (N. Orda, 1875-76).jpg
192 Полацак Манастыр Сьвятых Барыса і Глеба. Царква Сьвятой Параскевы Пятніцы XII ст. 1920-я гг. Помнік полацкай школы дойлідзтва
Połacak, Bielčyca-Piatnickaja. Полацак, Бельчыца-Пятніцкая (1889-91).jpg
193 Полацак Манастыр Сьвятых Барыса і Глеба. Царква Сьвятых Барыса і Глеба XII ст. 1920-я гг. Помнік полацкай школы дойлідзтва з элемэнтамі готыкі
Połacak, Bielčyca. Полацак, Бельчыца (1890).jpg
194 Асьвея Кляштар місіянэраў. Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы 1782 г. 1937 г. Помнік архітэктуры віленскага барока
Aśvieja, Misijanerski. Асьвея, Місіянэрскі (1913).jpg
195 Беразьвечча Манастыр базылянаў. Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла 1756—1763 гг. па 1945 г. Помнік архітэктуры віленскага барока
Петрапаўлаўская царква у Беразвеччы.jpg
196 Валынцы (Забелы) Кляштар дамініканаў. Касьцёл Сьвятога Юрыя 1749—1766 гг. па 1945 г. Помнік архітэктуры віленскага барока
Vałyncy. Валынцы (1918).jpg
197 Губін Кляштар францішканаў. Касьцёл Сьвятога Антонія 1714 г. 1962 г.[75] Помнік архітэктуры віленскага барока. У наш час існуе магчымасьць аднаўленьня касьцёла як помніка архітэктуры
Hubin, Franciškanski. Губін, Францішканскі (1913).jpg
Рэшткі велічнага касцёла ў Губіне. Агульны выгляд.jpg
198 Дзісна Кляштар францішканаў. Касьцёл Беззаганнага Зачацьця Найсвяцейшай Панны Марыі 1773 г. 1958 г. Помнік архітэктуры віленскага барока. У наш час вядзецца аднаўленьне касьцёла
Dzisna, Kaścielnaja, Franciškanski. Дзісна, Касьцельная, Францішканскі (Š. Epštejn, 1918-39).jpg
Dzisna, kaścioł (12.08.2009).jpg
199 Залесьсе Сядзіба Моляў XIX ст. 1980-я гг. Помнік архітэктуры эклектыкі. У 1944 годзе сядзібу спалілі савецкія партызаны, канчаткова помнік зруйнавалі ў 1980-я гады згодна з пастановай саўгаснага кіраўніцтва.
Zaleśsie, Molle. Залесьсе, Моль (1910).jpg
200 Заскаркі Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы 1792 г. па 1945 г. Помнік архітэктуры віленскага барока
Zaskarki. Заскаркі (1913).jpg
201 Кублічы Касьцёл Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Паньне Марыі XVIII ст. 1948 г. Помнік архітэктуры барока, які пацярпеў ад перабудовы пад царкву Маскоўскага патрыярхату
Kubličy. Кублічы (1903).jpg
202 Лепель Царква Сьвятога Спаса 1839 г. па 1917 г. Помнік архітэктуры клясыцызму
Lepiel, Rynak, Sabornaja. Лепель, Рынак, Саборная (1901-17).jpg
203 Струньне Царква Ўзвышэньня Сьвятога Крыжа 1808 г. 1936 г. Помнік архітэктуры клясыцызму
Połacak, Struńnie, Uźvižanskaja. Полацак, Струньне, Узьвіжанская (1889-91).jpg
204 Ушачы Кляштар дамініканаў. Касьцёл Сьвятога Гераніма 1796 г. па 1945 г. Помнік архітэктуры барокавага клясыцызму
Ušačy, Rynak, Daminikanski. Ушачы, Рынак, Дамініканскі (1903).jpg
205 Чашнікі Кляштар дамініканаў. Касьцёл Сьвятога Лукі 1674 г. 1960-я гг. Помнік архітэктуры барока
Čašniki. Чашнікі (1913).jpg

Слонімшчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Час пабудовы Час руйнаваньня Камэнтар Выява
206 Слонім Кляштар бэрнардынак. Брама 1790 г. па 1945 г. Помнік архітэктуры віленскага барока, зьнішчаны савецкімі ўладамі. У наш час браму адбудавалі ў зьмененым выглядзе
Słonim, Rynkavaja. Слонім, Рынкавая (1941).jpg
Kasciol Biezzahannaha Zacaccia NPM (Slonim).jpg
207 Слонім Кляштар канонікаў лятэранскіх. Касьцёл Божага Цела 1790 г. 1950-я гг. Помнік архітэктуры барока, які пацярпеў ад перабудовы пад царкву Маскоўскага патрыярхату. У наш час будынак аднавілі ў перабудаваным выглядзе
208 Быцень Манастыр Прачыстай Багародзіцы. Царква Сьвятога Язафата XVIII ст. па 1945 г. Помнік архітэктуры віленскага барока
Bycień, Rynak. Быцень, Рынак (1912).jpg
Bycień, Rynak. Быцень, Рынак (1919-39).jpg
209 Грудопаль Палац Юндзілаў XVIII ст. 1970-я гг.[76] Помнік архітэктуры клясыцызму
Adamova, Jundził. Адамова, Юндзіл (T. Boretti, 1894) (6).jpg
210 Івацэвічы Касьцёл Узвышэньня Сьвятога Крыжа 1750-я гг. па 1945 г. Помнік архітэктуры барока. Часткова зруйнаваны, знаходзіцца на тэрыторыі выпраўленчай калёніі і выкарыстоўваецца ў гаспадарчых мэтах[77]
Ivacevičy, Jurydyka. Івацэвічы, Юрыдыка (1916).jpg
211 Лазаўцы Палац Давідоўскіх XVIII ст. па 1945 г.[78] Помнік архітэктуры клясыцызму
Łazaŭcy, Davidoŭski. Лазаўцы, Давідоўскі (B. Daniejka, 1912).jpg
212 Югалін Палац Юндзілаў пач. XIX ст. па 1945 г.[79] Помнік архітэктуры клясыцызму
Juhalin, Jundził. Югалін, Юндзіл (1939).jpg

Случчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца Назва Час пабудовы Час руйнаваньня Камэнтар Выява
213 Слуцак Кальвінскі збор 1851 г. па 1945 г. Помнік архітэктуры нэаготыкі. Да нашага часу захаваўся будынак кальвінскай гімназіі
Słucak, Senatarskaja. Слуцак, Сэнатарская (N. Orda, 1864-76).jpg
214 Слуцак Кляштар бэрнардынаў. Касьцёл Сьвятога Антонія 1793—1820 гг. па 1945 г. Помнік архітэктуры барока. Да нашага часу ў зьнявечаным выглядзе захаваўся будынак кляштару
Słucak, Uścinaŭskaja. Слуцак, Усьцінаўская (1901-17) (2).jpg
215 Слуцак Манастыр Сьвятой Тройцы. Царква Сьвятой Тройцы XVII ст. 1930—1950-я гг. Помнік архітэктуры барока. Да нашага часу захаваўся будынак манастыра
Słucak, Trajčany. Слуцак, Трайчаны (N. Orda, 1864-76).jpg
216 Слуцак Сынагога Халодная 1880 г. па 1944 г. Помнік архітэктуры нэабарока
Якаў Кругер. Халодная сінагога ў Слуцку.JPG
217 Слуцак Царква Сьвятога Мікалая 1889 г. 1934 г. Помнік архітэктуры нэабізантыйскага стылю
Słucki zamak, Sabornaja. Слуцкі замак, Саборная (1901-17).jpg
218 Слуцак Царква Сьвятой Барбары 1868 г. 1960-я гг. Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры
Słucak, Padzamčyšča. Слуцак, Падзамчышча (1944-49).jpg
219 Глуск Кляштар бэрнардынаў. Касьцёл Сьвятой Ганны 1677 г. 1930-я гг. Помнік архітэктуры барока
Hłusk, Bernardynski. Глуск, Бэрнардынскі (1833) (2).jpg
220 Капыль Касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла 1859 г. 1960-я гг. Помнік архітэктуры нэаготыкі. Захаваўся ў значна перабудаваным выглядзе, цяпер у будынку рэстаран
Kapyl, Słuckaja. Капыль, Слуцкая (1914).jpg
221 Новы Двор Палац Шчытоў-Неміровічаў XIX ст. па 1945 г.[80] Помнік архітэктуры эклектыкі
Novy Dvor, Ščyt-Niemirovič. Новы Двор, Шчыт-Неміровіч (1901-39).jpg
222 Раманаў Царква Сьвятога Мікалая XVIII ст. па 1918 г. Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі стылю барока
Ramanaŭski zamak. Раманаўскі замак (D. Strukov, 1864-67).jpg
223 Раманаў Царква Сьвятога Юрыя 1638 г. 2-й пал. XIX ст., 1968 г. Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры, які пацярпеў ад маскоўскай перабудовы
Ramanaŭ, Rynak, Juraŭskaja. Раманаў, Рынак, Юраўская (D. Strukov, 1864-67).jpg
Ramanaŭ, Morač-Rynak, Juraŭskaja. Раманаў, Морач-Рынак, Юраўская (1944-49) (3).jpg
224 Цімкавічы Царква Сьвятога Мікалая XVIII ст. па 1918 г. Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры, які пацярпеў ад маскоўскай перабудовы
Cimkavičy, Niaśviskaja, Mikolskaja. Цімкавічы, Нясьвіская, Мікольская (J. Najman, 1917).jpg

Глядзіце таксама[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Заўвагі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Паводле слоўнікаў Сьцяпана Некрашэвіча[6] і Яна Станкевіча[7]абмаскаленьне

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Агіевіч У. Ідэалы і сімвалы беларускага шляху // Грамадскія ідэалы: Нацыянальныя традыцыі, сучасны стан, погляд у будучыню: Навук. збор. / Рэдкал.: Л. Уладыкоўская-Канаплянік (гал. рэд.) і інш. — Менск, 2000. — 224 с. — (Беларусіка = Albaruthenica; Кн. 13). С. 72.
  2. ^ Касяк І. Канстанца // «З гісторыяй на „Вы“» (артыкулы, дакументы, успаміны). Выпуск трэці. — Менск: «Мастацкая літаратура», 1994.
  3. ^ Валеры Буйвал, Інфармацыйная камісія Кансэрватыўна-Хрысьціянскай Партыі — БНФ. Прэс-рэліз за жнівень 2005 г.
  4. ^ Савік Л. Рыцарам Айчыны прысвячаецца… // Народная Воля. № 17—18, 3 лютага 2009. С. 6.
  5. ^ Баршчэўская Н. Суадносіны паміж мовай і нацыянальнай тоеснасьцю — 2, Беларуская рэдакцыя Польскага радыё, 13 траўня 2009 г.
  6. ^ Расійска-беларускі слоўнік / Укладальнікі: М. Байкоў, С. Некрашэвіч. — Менск: Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1928.
  7. ^ Станкевіч Я. Беларуска-расійскі (Вялікалітоўска-расійскі) слоўнік. — Нью-Ёрк, 1989. С. 677.
  8. ^ Пацюпа Ю. Занядбаная старонка правапісу: прапановы пісаньня прыназоўніка у/ў перад словамі, што пачынаюцца з галоснай // Arche. № 6 (29), 2003.
  9. ^ Бекус Н. Тэрапія альтэрнатывай, або Беларусь, уяўленая інакш // Arche. № 2 (31), 2004.
  10. ^ Клімчук Ф. Старадаўняя пісьменнасць і палескія гаворкі // Беларуская лінгвістыка. Вып. 50., 2001. С. 19—24.
  11. ^ Лыч Л. Русіфікацыя // Беларусь: энцыкл. даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш. — Мінск: БелЭн, 1995. С. 630.
  12. ^ Страчаная спадчына. — Менск, 2003. С. 6.
  13. ^ БЭ. Т. 11. — Менск, 2000. С. 38.
  14. ^ Архітэктура Беларусі. Энцыкл. — Менск, 1993. С. 601.
  15. ^ Беницевич Н. Дворец Республики, дом «У Троицкого» и здание МВД признаны дисгармоничными, TUT.BY, 29.01.2013 г.
  16. ^ Чантурыя Ю. Гарады і час: Мінск // Страчаная спадчына. — Менск, 2003. С. 294.
  17. ^ Касперович Л. Местные бабушки плакали: "Оставьте нам церковь". Деревянные храмы Беларуси, которые нужно увидеть, TUT.BY, 12 сакавіка 2018 г.
  18. ^ Купава М. Аршанская бажніца Апекі Маці Божай // Наша Вера. № 3 (9), 1999 г.
  19. ^ Ковалевский С. Надгробия валялись в овраге. Сельчане в Толочинском районе восстанавливают старое кладбище, TUT.BY, 27 студзеня 2018 г.
  20. ^ Каталіцкія святыні / А. Яроменка. Ч. 1. — Менск, 2003. С. 135.
  21. ^ Каталіцкія святыні / А. Яроменка. Ч. 1. — Менск, 2003. С. 134—135.
  22. ^ Кузьмичева Н. В д. Глухи Быховского района восстанавливают историю храма // Маяк Прыдняпроўя, 11 студзеня 2017 г.
  23. ^ Каталіцкія святыні / А. Яроменка. Ч. 1. — Менск, 2003. С. 139.
  24. ^ а б в г Садоўскі Ўл. Снести нельзя восстановить. Как выглядели разрушенные достопримечательности Беларуси после войны, TUT.BY, 23 кастрычніка 2017 г.
  25. ^ Каталіцкія святыні / А. Яроменка. Ч. 1. — Менск, 2003. С. 120.
  26. ^ Каталіцкія святыні / А. Яроменка. Ч. 1. — Менск, 2003. С. 28.
  27. ^ Каталіцкія святыні / А. Яроменка. Ч. 1. — Менск, 2003. С. 59.
  28. ^ Каталіцкія святыні / А. Яроменка. Ч. 1. — Менск, 2003. С. 87.
  29. ^ Каталіцкія святыні / А. Яроменка. Ч. 1. — Менск, 2003. С. 92.
  30. ^ Каталіцкія святыні / А. Яроменка. Ч. 1. — Менск, 2003. С. 93.
  31. ^ Каталіцкія святыні / А. Яроменка. Ч. 1. — Менск, 2003. С. 120.
  32. ^ Несцярчук Л. Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны X — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы). — Менск: БЕЛТА, 2002. С. 103.
  33. ^ Несцярчук Л. Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны X — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы). — Менск: БЕЛТА, 2002. С. 274.
  34. ^ Несцярчук Л. Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны X — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы). — Менск: БЕЛТА, 2002. С. 189.
  35. ^ Несцярчук Л. Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны X — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы). — Менск: БЕЛТА, 2002. С. 239.
  36. ^ Несцярчук Л. Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны X — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы). — Менск: БЕЛТА, 2002. С. 281.
  37. ^ Молебен на месте разрушенной церкви, Навіны Камянеччыны, 12 чэрвеня 2011 г.
  38. ^ Несцярчук Л. Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны X — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы). — Менск: БЕЛТА, 2002. С. 198.
  39. ^ Несцярчук Л. Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны X — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы). — Менск: БЕЛТА, 2002. С. 86.
  40. ^ Несцярчук Л. Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны X — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы). — Менск: БЕЛТА, 2002. С. 50.
  41. ^ Несцярчук Л. Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны X — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы). — Менск: БЕЛТА, 2002. С. 301.
  42. ^ Несцярчук Л. Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны X — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы). — Менск: БЕЛТА, 2002. С. 56.
  43. ^ Несцярчук Л. Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны X — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы). — Менск: БЕЛТА, 2002. С. 184.
  44. ^ Несцярчук Л. Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны X — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы). — Менск: БЕЛТА, 2002. С. 273.
  45. ^ Утраченное наследие, Свислочский районный исполнительный комитет
  46. ^ Купава М. Аршанская бажніца Апекі Маці Божай // «Наша Вера» № 3 (9), 1999.
  47. ^ Несцярчук Л. Напалеон Орда. Шлях да Бацькаўшчыны: кніга-альбом. — Менск: Мастацкая літаратура, 2009. С. 229.
  48. ^ Каталіцкія святыні / А. Яроменка. Ч. 1. — Менск, 2003. С. 168.
  49. ^ Каталіцкія святыні / А. Яроменка. Ч. 1. — Менск, 2003. С. 170.
  50. ^ Каталіцкія святыні / А. Яроменка. Ч. 1. — Менск, 2003. С. 172.
  51. ^ Каталіцкія святыні / А. Яроменка. Ч. 1. — Менск, 2003. С. 234.
  52. ^ Каталіцкія святыні / А. Яроменка. Ч. 1. — Менск, 2003. С. 117.
  53. ^ Каталіцкія святыні / А. Яроменка. Ч. 1. — Менск, 2003. С. 121.
  54. ^ Каталіцкія святыні / А. Яроменка. Ч. 1. — Менск, 2003. С. 166.
  55. ^ Несцярчук Л. Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны X — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы). — Менск: БЕЛТА, 2002. С. 62.
  56. ^ Несцярчук Л. Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны X — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы). — Менск: БЕЛТА, 2002. С. 63.
  57. ^ Несцярчук Л. Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны X — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы). — Менск: БЕЛТА, 2002. С. 80.
  58. ^ Несцярчук Л. Напалеон Орда. Шлях да Бацькаўшчыны: кніга-альбом. — Менск: Мастацкая літаратура, 2009. С. 163.
  59. ^ Адамовіч С. Комплекс Пінскага езуіцкага кляштара // Наша Вера. №3(9), 1999 г.
  60. ^ Арлоў У. Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае. — KALLIGRAM, 2012. С. 37.
  61. ^ Несцярчук Л. Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны X — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы). — Менск: БЕЛТА, 2002. С. 249.
  62. ^ Несцярчук Л. Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны X — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы). — Менск: БЕЛТА, 2002. С. 251.
  63. ^ Несцярчук Л. Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны X — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы). — Менск: БЕЛТА, 2002. С. 147.
  64. ^ Несцярчук Л. Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны X — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы). — Менск: БЕЛТА, 2002. С. 137.
  65. ^ Разрушенные и закрытые в годы советской власти, возрожденные и приукрашенные в настоящее время храмы Дрогичинского благочиния, 5 лютага 2018 г.
  66. ^ Несцярчук Л. Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны X — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы). — Менск: БЕЛТА, 2002. С. 305.
  67. ^ Несцярчук Л. Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны X — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы). — Менск: БЕЛТА, 2002. С. 138.
  68. ^ Несцярчук Л. Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны X — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы). — Менск: БЕЛТА, 2002. С. 259.
  69. ^ а б Несцярчук Л. Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны X — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы). — Менск: БЕЛТА, 2002. С. 140.
  70. ^ У Моладаве Янаўскага раёну кансэрвуюць капліцу Скірмунтаў, пра занядбаны стан якой пісала Свабода, Радыё Свабода, 18 красавіка 2018 г.
  71. ^ а б Несцярчук Л. Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны X — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы). — Менск: БЕЛТА, 2002. С. 114.
  72. ^ Несцярчук Л. Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны X — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы). — Менск: БЕЛТА, 2002. С. 313.
  73. ^ Абрамчук Г. Святыни нашей земли. Возрожденные храмы Дрогичинщины // Драгічынскі веснік, 2 сьнежня 2017 г.
  74. ^ Несцярчук Л. Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны X — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы). — Менск: БЕЛТА, 2002. С. 720.
  75. ^ 21. Соболь Анатолий. ГУБИНСКИЙ КОСТЁЛ ПРОТИВ СОВЕТСКОЙ АРМИИ (36), LEPEL.BY, 5 ліпеня 2015 г.
  76. ^ Несцярчук Л. Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны X — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы). — Менск: БЕЛТА, 2002. С. 152.
  77. ^ Касьцёл Узьвіжаньня Сьвятога Крыжа, Globus.tut.by
  78. ^ Несцярчук Л. Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны X — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы). — Менск: БЕЛТА, 2002. С. 71.
  79. ^ Несцярчук Л. Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны X — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы). — Менск: БЕЛТА, 2002. С. 162.
  80. ^ Несцярчук Л. Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны X — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы). — Менск: БЕЛТА, 2002. С. 212.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]