Гарадзенскі павет

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Гарадзенскі павет
Troki, Pahonia. Трокі, Пагоня (1720).jpg
Агульныя зьвесткі
Краіна Вялікае Княства Літоўскае
Статус павет Вялікага Княства Літоўскага
Адміністрацыйны цэнтар Горадня
Дата ўтварэньня XIV стагодзьдзе
Дата скасаваньня 1795
Старосты Старосты гарадзенскія
Насельніцтва гл. Дэмаграфія
Плошча 11,7 тыс. км²
Час існаваньня кан. XIV ст. — 1795
Месцазнаходжаньне Гарадзенскага павету
Гарадзенскі павет на мапе
Commons-logo.svg   Дадатковыя мультымэдыйныя матэрыялы

Гарадзе́нскі паве́т — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Троцкага ваяводзтва Вялікага Княства Літоўскага. Плошча 11,7 тыс. км²[1]. Сталіца — места Горадня.

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Утварыўся ў канцы XIV ст. на аснове Гарадзенскага княства[1]. У 1413 годзе ўвайшоў у склад Троцкага ваяводзтва.

У 1528 шляхецкае рушаньне Гарадзенскага павету налічвала 320 коньнікаў. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) да Гарадзенскага далучылі частку Мерацкага павету зь Бержнікамі, Вяйсеямі і Лейпунамі. У канцы XVI ст. Мастоўская і Ражанкоўская воласьці адыйшлі да Лідзкага павету[2].

У 1793, паводле пастановы Гарадзенскага сойму, утварылася Гарадзенскае ваяводзтва, у склад якога ўвайшлі Гарадзенскі і Мерацкі паветы. У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) спыніў сваё існаваньне разам з Гарадзенскім ваяводзтвам.

Геаграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Панарама Горадні, 1575

На поўначы межаваў з Прусіяй і Троцкім паветам Троцкага ваяводзтва, на ўсходзе — зь Лідзкім паветам Віленскага ваяводзтва і Слонімскім паветам Наваградзкага ваяводзтва, на поўдні — з Ваўкавыскім паветам Наваградзкага ваяводзтва, на ўсходзе — з Падляскім ваяводзтвам.

У склад Гарадзенскага павету ўваходзіла тэрыторыя Гарадзенскага гродавава, Васількоўскага, Прывальскага, Прыросльскага і Філіпоўскага старостваў і прылеглыя прыватнаўласьніцкія маёнткі.

На тэрыторыі павету знаходзіліся месты і мястэчкі Адэльск, Азёры, Алекшыцы, Бераставіца Вялікая, Васількаў, Вяйсеі, Галынка, Горадня, Дубна, Заблудаў, Індура, Каменка, Крынкі, Лейпуны, Лішкаў, Лунна, Масты, Прывалка, Саколка, Сапоцкін, Сейны, Скідзель, Супрасьля. Магдэбурскае права мелі Бераставіца Вялікая (1754), Васількаў (8.12.1566), Горадня (1391), Крынкі (1569), Прывалка (27.02.1792), Саколка (10.01.1609).

Дэмаграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Павятовая харугва, 1619

У сярэдзіне XVII ст. у Гарадзенскім павеце налічвалася 25 тыс. дымоў (што адпавядала колькасьці насельніцтва каля 170 тыс. чалавек[3]. Паводле сучасных падлікаў, да вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) колькасьць насельніцтва складала каля 174 тыс. чал., па вайне яно скарацілася да 115 тыс. чал.[4] (17,7 тыс. дымоў).

На 1775 павет налічваў 29 327 дымоў[5], што адпавядала колькасьці насельніцтва каля 240—250 тыс. чал.[3]

Ураднікі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Асноўны артыкул: Старосты слонімскія

Павятовы соймік праходзіў у Горадні, тамака ж месьціліся падкаморскі, земскі і гродзкі суды, склікалася паспалітае рушаньне. Гарадзенская шляхта абірала двух паслоў на Вальны сойм і двух дэпутатаў на Галоўны Трыбунал.

На Гарадзенскім сойме 12 студзеня 1793 дзеля павелічэньня колькасьці сэнатараў ад Вялікага Княства Літоўскага намінавалі кашталяна гарадзенскага шляхам павышэньня да кашталянскай годнасьці мясцовага павятовага маршалка, якім на той момант быў Казімер Вольмэр. Ён атрымаў прывілей 26.10.1793, а ўжо ў сьнежні таго ж году ў выніку новай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы Рэчы Паспалітай утварылася Гарадзенскае ваяводзтва з адпаведным кашталянам.

Архітэктура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Сакральная архітэктура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

На тэрыторыі Гарадзеншчыны склалася даўняя традыцыя драўлянага і мураванага дойлідзтва. У XVII ст. у тутэйшую мураваную архітэктуру прыйшла стылістыка барока, у XVIII ст. — віленскага барока і клясыцызму.

Грамадзянская архітэктура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Глядзіце таксама[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б Насевіч В. Гарадзенскі павет // ВКЛ. Энцыкл. Т. 1. — Менск, 2005. С. 505.
  2. ^ Камінскі М., Шаблюк В. Гродзенскі павет // ЭГБ. Т. 3. — Менск, 1996. С. 138.
  3. ^ а б Насевіч В. Гарадзенскі павет // ВКЛ. Энцыкл. Т. 1. — Менск, 2005. С. 506.
  4. ^ Сагановіч Г. Невядомая вайна: 1654—1667. — Менск, 1995.
  5. ^ Jelski A. Powiat grodzieński // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom V: Kutowa Wola — Malczyce. — Warszawa, 1884. S. 339.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]