Перайсьці да зьместу

Гадзь

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Гадзь
лац. Hadź
Had
Паходжаньне
Мова(-ы) германскія
Іншыя формы
Варыянт(ы) Гата, Ед, Едзь, Яд, Ядзь
Вытворныя формы Ят
Зьвязаныя імёны Адзейка, Гаціла, Ацень, Ятаўт, Ятвід, Ядвіга, Ятвіл, Ядгаўд, Ядгін, Ядат, Гадар, Атарт, Ядаг, Гатман, Ятмонт, Атрант, Яскольд
Бенат, Бірат / Бернат, Вісад, Войсят, Волдат, Вярнат, Гінят, Герат, Драгат, Ісад, Кунат, Манят
Зьвязаныя артыкулы
якія пачынаюцца з «Гадзь»

Гадзь (Ед, Едзь, Яд, Ядзь), Гата — мужчынскае імя.

Паходжаньне

[рэдагаваць | рэдагаваць код]

Гата, Гада, Гад, Гед або Адзі (Hatho, Hado, Had, Hedo, Adi) — імя германскага паходжаньня[1]. Іменная аснова -гад- (-ад-, -ат-) паходзіць ад гоцкага *haþus[2], германскага hathu 'бой'[3][a]. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Адзейка (Ядзейка, Гадэйка), Гаціла (Гадзіла), Ацень, Ятаўт (Атаўт, Гатаўт), Ятвід, Ядвіга (Ядовіг), Ятвіл, Ядаг, Ядгаўд, Ядгін, Гадар, Атарт, Гатман, Ятмонт, Бенат, Бэрнат (Бэрнад, Бернат, Бернят), Вісад, Войсят, Волдат, Вярнат, Герат (Гер’ят), Ісад. Адзначаліся германскія імёны Adecho (Adika, Edica, Chadico), Hetilo (Hadala), Atten, Atald (Hathald), Atvid, Hadwig (Hedwig), Attavill, Adago, Hadegaud, Hettgen, Hader (Hathari), Atard, Hadoman, Etmunt (Jatmund), Bennato, Bernad (Bernat), Wisad, Vuisadus, Waldad, Warnad, Gerat (Gerath), Isada.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Hatto, Hedel, Hadwiga (Hedwig, Adwiga, Edwiga, Jadwiga)[5].

У Прусіі бытавалі імёны: Atte / Jede (1347 год), Jodute / Joduthe / Jodut (1296, 1299, 1362, 1341, 1349, 1354, 1362 і 1385 гады)[6].

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: Oутенци. На имя… Еда… Пана Станка Судивоевича люди: Еда Екимович, брат его Монивил (1469—1477 гады)[7]; люди Пунского повета… Еда Нарвидовича (19 красавіка 1516 году)[8]; Матеи Едовичъ (1528 год)[9]; у Лесницъкомъ селе осмънадцат служоб людеи… Матеи Едевич (23 траўня 1539 году)[10]; Jan Jedziewicz (17 ліпеня 1733 году)[11]; Józef Jedzewicz… Ignacy Jadowicz (21 жніўня 1780 году)[12]; Parafia miadziolska… Jadowicz, zaścianek (1784 год)[13]; Adam Hotowicz (1800 год)[14]; Michał Hatowicz (1824 год)[15][b].

Носьбіты

[рэдагаваць | рэдагаваць код]

Гадзевічы (Hadziewicz) — літоўскія шляхецкія роды зь Вільні і Трокаў[47][48].

Гадзевіч (Hadziewicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў[49].

На 1910 год існаваў фальварак Гадавічы ў Аршанскім павеце Магілёўскай губэрні[50].

На гістарычнай Аршаншчыне існуе вёска Гадавічы, на гістарычнай Ашмяншчыне — Гатавічы.

Заўвагі

[рэдагаваць | рэдагаваць код]
  1. ↑ Польска-летувіская аўтарка Юстына Вальковяк прызнае брак адэкватнага тлумачэньня іменнай асновы -ат- (-ёт-) зь летувіскай мовы[4]
  2. ↑ Таксама:
    • Гадун, Ятунь (адзначалася старажытнае германскае імя Hadoni[16], Adduni[17]): Андреи Етуневичъ (1528 год)[18], Marianna Hadun (1725 год)[19], Hodunowszczyzna (1744 год)[20];
    • Гадут, Ядот, Ядут, Адуць: Jadut Surkanten son (29 верасьня 1379 году)[21], Миколаевая Ядотовича (1528 год)[22], Pawel Jadotowicz z Stachem bratem (4 сьнежня 1554 году)[23], Jaducie (1744 год)[20], Aduciówna (1825 год)[24], на гістарычнай Ашмяншчыне існуе мястэчка Гадуцішкі;
    • Атвін, Едвін (адзначалася старажытнае германскае імя Atuin, Adwin[25]): Anna Atwinowicz (1832 год)[26], Сьцяпан Едвін (1896 —1938) — беларус з ваколіцаў Грэску, забіты савецкімі ўладамі СССР[27];
    • Ядзейт: Бертош Едейтович (1537 год)[28];
    • Яцімін, Ядзімін, Ятмін, Атмен, Атмін, Адамін, Адмін (адзначалася старажытнае германскае імя Athiman[29]): у Кнетонскои волости люди Овняне… а Етимина (1440—1492 гады)[30], в Новгородскомъ повете… земль пустовских… Ядиминовщину (14 чэрвеня 1514 году)[31], земли пустыхъ… Етминовщину (10 жніўня 1516 году)[32], Петко Етминович (1538 год)[33], Zuzanna Atminowicz (1800 год)[34], Katarzyna Adamin (1821 год)[35], Ян Адмін — каталік з ваколіцаў Люцына, паранены ў Першую сусьветную вайну[36], Антоні, Міхал і Анеля Атмяновічы (Atmienowicz) — уладальнікі гаспадаркі ў Гальчунах каля Гервятаў на 1928 год[37], Атміновіч (Atminowicz) — прозьвішча, гістарычна зафіксаванае на тэрыторыі цяперашняй Летувы[38];
    • Атарата (адзначалася старажытнае германскае імя Adarad, Hadrat[39]): Ewa Atorata (1797 год)[40];
    • Атарык (адзначаліся старажытныя германскія імёны Adoricus[41] і Oterihc[42]): Piotr Otaryk (1809 год)[43], Magdalena Ataryk (1823 год)[44], Сямён Атарык — праваслаўны з Ваўкавыскага павету, забіты ў Першую сусьветную вайну[45], Ёсіф, Іван, Соф'я і Якаў Атарыкі — беларусы з ваколіцаў Слоніму, якія пацярпелі ад ўладаў СССР[46]

Крыніцы

[рэдагаваць | рэдагаваць код]
  1. ↑ Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. S. 152, 789—790.
  2. ↑ Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 70.
  3. ↑ Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 87.
  4. ↑ Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 22—23.
  5. ↑ Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 87.
  6. ↑ Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. S. 15, 39.
  7. ↑ Ivoška D., Ryčkov A. Brėžiant Vyžuonų ribą: šiaurės rytų Lietuvos XV a. asmenvardžiai ir (ne)pamirštas) kelias // Acta Linguistica Lithuanica. XCI, 2024. P. 36—37.
  8. ↑ Lietuvos Metrika. Knyga 9 (1511—1518). — Vilnius, 2002. P. 189.
  9. ↑ Перапіс войска ВКЛ 1528 года. Метрыка ВКЛ. Кн. 523. — Менск, 2003. С. 171.
  10. ↑ Lietuvos Metrika. Knyga 20 (1536—1539). — Vilnius, 2010. P. 263.
  11. ↑ Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 4. Акты Брестского гродского суда. — Вильна, 1870. С. 479.
  12. ↑ Akta sejmiku kowieńskiego z lat 1733—1795. — Warszawa, 2019. S. 324, 329, 338.
  13. ↑ Świderski A. F. Dekanat świrski w 1784 r. w świetle opisów plebanów. — Białystok, 2004. S. 52—53.
  14. ↑ Żodziszki, Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego
  15. ↑ Żodziszki, Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego
  16. ↑ Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. S. 791.
  17. ↑ Khallieva Boiché O. Imja et Name, Aux sources de l'anthropnymie germanique, anglo-saxonne et slave. — Presses de l’université Paris-Sorbonne, 2015. P. 137.
  18. ↑ Перапіс войска ВКЛ 1528 года. Метрыка ВКЛ. Кн. 523. — Менск, 2003. С. 81.
  19. ↑ Żyrowicze (gr.-kat.), Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego
  20. 1 2 Diecezja Wileńska, 1744, Pawet, 20 лютага 2011 г.
  21. ↑ Codex diplomaticus Lithuaniae, 1253—1433. — Vratislaviae, 1845. P. 55.
  22. ↑ Перапіс войска ВКЛ 1528 года. Метрыка ВКЛ. Кн. 523. — Менск, 2003. С. 78.
  23. ↑ Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 51.
  24. ↑ Spis rodziców i dzieci urodzonych w parafii Daugieliszki w latach 1815—26
  25. ↑ Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. S. 157.
  26. ↑ Indura, Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego
  27. ↑ Едвін Сцяпан Антонавіч (1896), Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР
  28. ↑ Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 100.
  29. ↑ Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. S. 156.
  30. ↑ Lietuvos Metrika. Knyga 3 (1440—1498). — Vilnius, 1998. P. 49.
  31. ↑ Lietuvos Metrika. Knyga 9 (1511—1518). — Vilnius, 2002. P. 291.
  32. ↑ Lietuvos Metrika. Knyga 9 (1511—1518). — Vilnius, 2002. P. 349.
  33. ↑ Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 208.
  34. ↑ Widze, Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego
  35. ↑ Hoża, Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego
  36. ↑ Именной список №8 убитым, раненым и без вести пропавшим нижним чинам. — СПб., 1914. С. 126.
  37. ↑ Ryszard Sys, Właściciele gospodarstw rolnych w woj. wileńskim w latach 1928—1939, publikacje «Pisarza hipotecznego zawarte w Dzienniku Województwa Wileńskiego za lata 1928—1939»
  38. ↑ Lietuvių pavardžių žodynas. T. 1. — Vilnius, 1985. P. 133.
  39. ↑ Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. S. 157, 795.
  40. ↑ Zabłoć, Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego
  41. ↑ Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. S. 157.
  42. ↑ Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. S. 200.
  43. ↑ Zelwa, Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego
  44. ↑ Wołkowysk, Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego
  45. ↑ Именной список №344 убитым, раненым и без вести пропавшим нижним чинам. — СПб., 1914. С. 5500.
  46. ↑ Беларусь: жертвы сталинских репрессий, База данных «Польские спецпереселенцы в Вологодской обл.»
  47. ↑ Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 515.
  48. ↑ Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 280.
  49. ↑ Professor Jerzy Wisniewski, List of the XIXth century Suvalki region family names, Suwalki Genealogical Society
  50. ↑ Список населенных мест Могилевской губернии. — Могилев, 1910. С. 130.
Атрымана з «https://be-tarask.wikipedia.org/w/index.php?title=Гадзь&oldid=2681389»