Гайд

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Gaid
Паходжаньне
Мова(-ы) германскія
Іншыя формы
Варыянт(ы) Гайдзь, Гайць
Зьвязаныя імёны Гайдэль, Гейдзен, Гейдар, Гейтарт, Гайдэман
Зьвязаныя артыкулы
якія пачынаюцца з «Гайд»

Ґайд (Ґайдзь, Ґайць) — мужчынскае імя.

Паходжаньне[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Асноўны артыкул: Імёны ліцьвінаў

Гайд або Гайда, пазьней Гайда або Гейда, Гайт або Гейт, Кайт або Кейт (Gaidus, Gaido, Geide, Geith, Keith) — імя германскага паходжаньня[1][a]. Вытворныя германскія імёны — Gaike, Gaitse[3]. Іменная аснова -гайд- (-гайт-, -гейт-) паходзіць ад германскага gaid 'рагаціна, дзіда'[4]. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Гайдэль (Гейтыла), Гейдзен (Гайцен), Гейдар, Гейтарт, Гайдэман. Адзначаліся германскія імёны Gaidel (Geitel), Gaidene (Gaidinus), Gaidheri (Geiter), Gaiterda, Geidemann.

Адпаведнасьць імя Гейд германскаму імю Gaido сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў[5].

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Kejd[6], Gejtan (Gejton)[7].

У Прусіі бытавала імя Geidel / Geydil[b] (1407 год)[9]. У 1617 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэце навучаўся Johannes Geyke… Morungenses Borussi[10].

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: Iwaskonis Goyczovicz Nowogrodensis [tenutariorum] [sigilla] (20 студзеня 1433 году)[11]; просилъ в Рудомине панъ Иванъ Кгоицев[12], Докгирдовнамъ корол дал: пани Юшковой Кгоицевича Анънушъце, а Петковои Олюшъце — Лынътупи а Свираны, а Трокиники[13], Юшку Кгоицевичу село Гощово, што за Кгардомъ было[14] (1440—1492 гады); Я, Коици Ярославич Строчевича (10 ліпеня 1492 году)[15]; наместникь витебский, naн Иван Кгойцевичъ (23 жніўня 1528 году)[16]; Якубъ Кгаикъ самъ. Братъ его Мартинъ самъ (1528 год)[17]; светковъ… Гришко Кгойдевичъ (20 студзеня 1540 году)[18]; Piothr a Stasz Goidziewiczy, Biel a Jurzi Goydziewici, Romassko Goidziewic synem Jociem, Andrzei Goidziewic (1558 год)[19]; Марко Кгайда (1649 год)[20]; Krzysztof Gaydowicz (2 сакавіка 1758 году)[21][c].

Носьбіты[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Кейды (Kiejda) — прыгонныя з Мардасаў і Крайванцаў, якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі[28].

Гайдэн (Gaiden) — былая вёска каля Інстэрбургу ў Прусіі[29].

На гістарычнай Ашмяншчыне існуе вёска Гайдзі, у гістарычнай ПрусііГайдаў.

Заўвагі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ У рэчышчы палітыкі летувізацыі расейскі лінгвіст-балтыст Уладзімер Тапароў падаваў рэканструяванае гіпатэтычнае *gait у слоўніку балтыйскай прускай мовы, вытворным ад якога называў літоўскі тапонім Гайценішкі[2]
  2. ^ Адзначалася германскае імя Geidel[8]
  3. ^ Таксама:
    • Гейтаўт (адзначалася старажытнае германскае імя Gaidald[22]): Gejtowt (XV—XVI ст. паводле выпісу XIX ст.)[23], Петръ Кгеитовътовичъ (1528 год)[24];
    • Гейдвід: Gieydwidzie (1744 год)[25];
    • Гайдзівойша: в Моишкгольскомъ повете… земль нашихъ пустыхъ… а Кгоидивоишки (5 сьнежня 1508 году)[26];
    • Гейдрым: sioło Wetusze… Abraham Gieydrym (1675—1677 гады)[27]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. S. 565.
  2. ^ Топоров В. П. Прусский язык. Словарь. Т. 2. — М., 1979. С. 133.
  3. ^ Graaf J. J. Nederlandsche doopnamen naar oorsprong en gebruik. — Bussum, 1915. S. XXVIII.
  4. ^ Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 97.
  5. ^ Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 102.
  6. ^ Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 123.
  7. ^ Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 65.
  8. ^ Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1982. S. 196.
  9. ^ Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. S. 31.
  10. ^ Die matrikel der Universität Königsberg i. Pr. Bd. 1: Die Immatrikulationen von 1544—1656. — Leipzig, 1910. S. 227.
  11. ^ Akta unji Polski z Litwą, 1385—1791. — Kraków, 1932. S. 94.
  12. ^ Lietuvos Metrika. Knyga 3 (1440—1498). — Vilnius, 1998. P. 22.
  13. ^ Lietuvos Metrika. Knyga 3 (1440—1498). — Vilnius, 1998. P. 28.
  14. ^ Lietuvos Metrika. Knyga 3 (1440—1498). — Vilnius, 1998. P. 58.
  15. ^ Заставный лист Коици Ярославича Строчевича на имения Липа и Дядьковичи (1492), Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae
  16. ^ Lietuvos Metrika. Knyga 224 (4) (1522—1530). — Vilnius, 1997. P. 257.
  17. ^ Перапіс войска Вялікага княства Літоўскага 1528 года. Метрыка Вялікага княства Літоўскага. Кн. 523. — Менск, 2003. С. 135.
  18. ^ Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 17. Акты Гродненского земского суда. — Вильна, 1890. С. 69.
  19. ^ Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 1. — Вильна, 1881. С. 6.
  20. ^ Реєстр Війська Запорозького 1649 року. — К., 1995. С. 191.
  21. ^ Акты издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 35. — Вильна, 1910. С. 47.
  22. ^ Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. S. 566.
  23. ^ Būga K. Apie lietuvių asmens vardus. — Vilnius, 1911. P. 38.
  24. ^ Перапіс войска Вялікага княства Літоўскага 1528 года. Метрыка Вялікага княства Літоўскага. Кн. 523. — Менск, 2003. С. 159.
  25. ^ Diecezja Wileńska, 1744, Pawet, 20 лютага 2011 г.
  26. ^ Акты, отно­ся­щи­е­ся к исто­рии Запад­ной Рос­сии. Вып. 2. 18‑я и 32 кни­ги запи­сей Литовской мет­ри­ки: Мет­ри­ка коро­ле­вы Боны. — Москва, 2018. С. 173.
  27. ^ Žemaičių vyskupijos vizitacija 1675—1677 m. // Fontes Historiae Lituaniae. Vol. X, 2011. P. 93.
  28. ^ Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 354.
  29. ^ Палмайтис Л. Предложение по научной русификации исконных наименований перешедшей в состав России северной части бывшей Восточной Пруссии. — Европейский институт рассеянных этнических меньшинств, 2003. С. 49.