Перайсьці да зьместу

Буш

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
(Перанакіравана з «Буш (прозьвішча)»)
Буш
лац. Buš
Busch
Паходжаньне
Мова(-ы) германскія
Іншыя формы
Варыянт(ы) Бус, Бусь, Буша, Бош, Буза, Бузь, Боўш
Зьвязаныя імёны Бушка, Бушыла, Бусінь, Бушман
Зьвязаныя артыкулы
якія пачынаюцца з «Буш»

Буш (Бус, Бусь, Буза, Бузь), Буша, Бош — мужчынскае імя і прозьвішча.

Паходжаньне

[рэдагаваць | рэдагаваць код]

Боса, пазьней Буc, Буса або Буш (Boso, Boos, Busse[1], Buoso[2], Buss[3], Busch[4]) — імя германскага паходжаньня[5]. Іменная аснова -бус- (-бос-) паходзіць ад стараверхненямецкага bōsi 'варожы, злы'[6] або ад германскага buozan 'паляпшаць, прыносіць карысьць'[7]. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Бушка (Буска, Босіка), Бушыла (Бусіл, Бузель), Бусінь, Бушман. Адзначаліся германскія імёны Buske (Buschke, Bosico), Busilo (Büschel), Buosin, Bussman[a]. Апроч таго, існуе германскае прозьвішча Буш (ням. Busch, анг. Bush), якое звычайна выводзяць ад германскага слова з значэньнем 'гушчар, зарасьнік'. Ад гэтага прозьвішча з дапамогай асновы -ман- утварылася прозьвішча Бушман (Buschmann, Bushman)[8].

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Bosza (Posz, Posza), Pusołt (< Busolt)[9]. Апроч таго, у Польшчы бытавала імя Буш: Bus (1398 год), Busch (1440 і 1455 гады)[10].

У Прусіі бытавалі імёны: Buse / Busse (10 жніўня 1299 году[11] і 1419 год)[12], Busgede / Bosegede (1419 год)[12]. У 1624 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэце навучаўся Ludovicus Bußwaldt, Lieb-Mülensis Borussus[13].

Імя Буша бытавала ў Ноўгарадзе: Буша (1539 год)[14].

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: Mertin Busch eime schiffmanne (1404 год)[15]; боаринъ его Иванъ Боша (Ніканаўскі летапіс)[16]; в Сомъникахъ… Митько Бошевичъ — служба, Петрецъ Бошевичъ — служба, Микя Бошевичъ — служба (сьнежань 1534 году)[17]; Василий Бусичь (1552 год)[18]; co Narusz z Buszom trzymali (1554 год)[19]; Bosz Szymkow… Iwassko, Busz a Onikiey Przelieikiewiczy (1558 год)[20]; село Пужичи… Гапонъ Бушичъ (1566 год)[21]; Joël Busch, Lithuanus (1594 год)[22]; Krzysztof Buszewicz za ojca swego po kozacku (1621 год)[23]; na miejscu… K[on]d[ra]ta Busiewicza (1667 год)[24]; Buza… Buziewicza… Buzowa (1671—1681 гады)[25]; jm. p. Busz[26], Mikołaj Busz[27], jmp. Krzysztof Busz[28] (1690 год); na jchmcw panów… Antoniego Busza (10 лютага 1722 году)[29]; honestis Christophoro Bus (1742 год)[30]; Busowszczyzna… Buszyszki (1744 год)[31]; Stanisław Busz (4 кастрычніка 1765 году)[32]; Piotr Bouszewicz (1797 год)[33]; Andrzej Bosz (1831 год)[34][b].

Носьбіты

[рэдагаваць | рэдагаваць код]

Бушы — парафіяне Катэдральнага касьцёла ў Менску на 1851—1857 гады[45] і касьцёла ў Крывічах на 1853 год[46].

Бушы (Busza) — прыгонныя зь вёскі Вянцэвічаў (каля Сьвіру), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі[47].

Бушы гербаў Бушлер і Ясеньчык[48][49] — літоўскія шляхецкія роды[50].

Бушы гербаў Асарыя і Ясенчык — літоўскія шляхецкія роды[51].

Бус (Bus) — літоўскі шляхецкі род з ваколіцаў Кобрыню[52].

Буш (Busz) і Бушэвіч (Buszewicz) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў[53].

У актах Вялікага Княства Літоўскага ўпаміналіся сяло Бусы каля Кельмаў і маёнтак Бушышкі ў Жамойцкім старостве[54].

У XVI ст. існаваў маёнтак Бушавічы (Бушевичи) у Жамойцкім старостве[55].

На 1906 год існавалі фальварак Бушава і сяліба Бусава ў Лепельскім павеце, вёска Бушы ў Рэжыцкім павеце, а таксама вёска Бушаўка ў Себескім павеце Віцебскай губэрні[56].

На 1910 год існавала лясная вартоўня Бушава ў Гомельскім павеце Магілёўскай губэрні[57].

На гістарычнай Полаччыне існуюць вёскі Бушава і Бусава, на гістарычнай Аршаншчыне — Бушоўка. Назву Бушаўка маюць вёскі на гістарычнай Рэчыччыне.

Заўвагі

[рэдагаваць | рэдагаваць код]
  1. ↑ Таксама адзначаліся германскія імёны Boshart (Bos-hart)[6], Bosochind (Boso-chind)[7], Bosogast (Boso-gast)[7], Bosoldt (Bos-oldt)[6]
  2. ↑ Таксама:
    • Бушмін: Жданъ Бушминъ (6 ліпеня 1601 год)[35]

Крыніцы

[рэдагаваць | рэдагаваць код]
  1. ↑ Jónsson F., Jørgensen E. Nordiske pilegrimsnavne i broderskabsbogen fra Reichenau // Aarbøger for nordisk oldkyndighed og historie. Ser. 3, vol. 13, 1923. S. 18.
  2. ↑ Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 60.
  3. ↑ Knudsen G. Danmarks gamle personnavne. Bd. 1: Fornavne. — København, 1948. S. 174.
  4. ↑ Knorr W. Die Familiennamen des Fürstenthums Lübeck. — Entin, 1876. S. 8.
  5. ↑ Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. S. 329—330.
  6. 1 2 3 Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1971. S. 203.
  7. 1 2 3 Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. S. 329—330.
  8. ↑ Hanks P. Dictionary of American Family Names. Vol. 1. — Oxford University Press, 2003. P. 259.
  9. ↑ Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 23, 279.
  10. ↑ Słownik staropolskich nazw osobowych. T. 1. — Wrocław, 1965—1967. S. 287.
  11. ↑ Urkundenbuch des Bisthums Samland. — Leipzig, 1891. S. 102.
  12. 1 2 Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. S. 21.
  13. ↑ Die matrikel der Universität Königsberg i. Pr. Bd. 1: Die Immatrikulationen von 1544—1656. — Leipzig, 1910. S. 279.
  14. ↑ Новгородские писцовые книги, изданные Археографической комиссией. Т. 4. — СПб., 1886. С. 336.
  15. ↑ Codex epistolaris Vitoldi. — Cracoviae, 1882. S. 976.
  16. ↑ ПСРЛ. Т. 10. — СПб., 1885. С. 103.
  17. ↑ Lietuvos Metrika. Knyga 227 (8) (1533—1535). — Vilnius, 1999. P. 148—149.
  18. ↑ Архив Юго-Западной России. Ч. 7, т. 1. — Киев, 1886. С. 628.
  19. ↑ Karalius L. 1554 metų Balninkų dvaro valakų matavimo registras // Istorijos šaltinių tyrimai. T. 5, 2014. P. 260.
  20. ↑ Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 1. — Вильна, 1881. С. 175, 356.
  21. ↑ Документы Московского архива Министерства юстиции. Т. 1. — М., 1897. С. 430—431.
  22. ↑ Die matrikel der Universität Königsberg i. Pr. Bd. 1: Die Immatrikulationen von 1544—1656. — Leipzig, 1910. S. 124.
  23. ↑ Rejestry popisowe pospolitego ruszenia szlachty Wielkiego Księstwa Litewskiego z 1621 r. — Warszawa, 2015. S. 107.
  24. ↑ Błaszczyk G. Herbarz szlachty żmudzkiej. T. 1. — Warszawa, 2015. S. 326.
  25. ↑ Zinkevičius Z. Lietuvių antroponimika: Vilniaus lietuvių asmenvardžiai XVII a. pradžioje. — Vilnius, 1977. P. 129.
  26. ↑ Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo wileńskie 1690 r. — Warszawa, 1989. S. 120.
  27. ↑ Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo wileńskie 1690 r. — Warszawa, 1989. S. 243.
  28. ↑ Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo połockie 1667 i 1690 r. — Warszawa, 2018. S. 125.
  29. ↑ Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 27. — Витебск, 1898. С. 278.
  30. ↑ Dacewicz L. Antroponimia Białegostoku w XVII—XVIII wieku. — Białystok, 2001. S. 92.
  31. ↑ Diecezja Wileńska, 1744, Pawet, 20 лютага 2011 г.
  32. ↑ Рыбчонак С. Акт кампуту шляхты Наваградскага ваяводства ад 4 кастрычніка 1765 г. // Герольд Litherland. № 21, 2019. С. 116.
  33. ↑ Kamionka, Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego
  34. ↑ Kupiszki, Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego
  35. ↑ Тэльман Маслюкоў, Інвентар Лаўрышаўскага манастыра 1601 года
  36. ↑ Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 45.
  37. ↑ Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 1. ― Вильна, 1901. С. 142.
  38. ↑ Яўген Анішчанка, Шацк инвентарь 1749 г., Архіў гісторыка Анішчанкі, 5 чэрвеня 2018 г.
  39. ↑ Яўген Анішчанка, Попис шляхты Минского воеводства 1765 г., Архіў гісторыка Анішчанкі, 24 сьнежня 2017 г.
  40. ↑ Яўген Анішчанка, Шляхта Новогрудского воеводства. Генеральный попис 1765, Архіў гісторыка Анішчанкі, 18 красавіка 2016 г.
  41. ↑ Яўген Анішчанка, Шляхта Минского воеводства на сеймике 1787 г., Архіў гісторыка Анішчанкі, 23 сьнежня 2016 г.
  42. ↑ Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego. Spisy, tom I: Województwo wileńskie. XIV—XVIII wiek. — Warszawa, 2004. S. 525.
  43. ↑ Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: Spisy. T. 4. Ziemia smoleńska i województwo smoleńskie XIV—XVIII wiek. — Warszawa, 2003. S. 115.
  44. ↑ Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego. Spisy, tom I: Województwo wileńskie. XIV—XVIII wiek. — Warszawa, 2004. S. 247.
  45. ↑ Яўген Анішчанка, Минский кафедральный костел. Список прихожан 1851—1857, Архіў гісторыка Анішчанкі, 29 студзеня 2016 г.
  46. ↑ Яўген Анішчанка, Кривичи костел. Список прихожан 1853 г., Архіў гісторыка Анішчанкі, 24 студзеня 2016 г.
  47. ↑ Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 57.
  48. ↑ Malewski Cz. Rody szlacheckie w powiecie lidzkim na Litwie w XIX wieku. — Wilno, 2002.
  49. ↑ Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 52, 434.
  50. ↑ Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Б, Згуртаваньне беларускай шляхты
  51. ↑ Гербоўнік беларускай шляхты. Т. 2. — Менск, 2007. С. 459—460.
  52. ↑ Polska encyklopedja szlachecka. T. 4. — Warszawa, 1936. S. 311.
  53. ↑ Professor Jerzy Wisniewski, List of the XIXth century Suvalki region family names, Suwalki Genealogical Society
  54. ↑ Indeks alfabetyczny miejscowości dawnego wielkiego Księstwa Litewskiego: A—K (Abakanowicze — Kujany). Wilno, 1929. S. 53—54.
  55. ↑ Спрогис И. Я. Географический словарь древней Жомойтской земли XVI столетия. — Вильна, 1888. С. 33.
  56. ↑ Список населенных мест Витебской губернии. Витебск, 1906. С. 181, 203, 353, 383.
  57. ↑ Список населенных мест Могилевской губернии. — Могилев, 1910. С. 34.
Атрымана з «https://be-tarask.wikipedia.org/w/index.php?title=Буш&oldid=2607656»