Аліта

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Аліта
лет. Alytus
Агульны выгляд
Агульны выгляд
Coat of arms of Alytus (Lithuania).svg Flag of Alytus.gif
Герб Аліты Сьцяг Аліты
Першыя згадкі: 1377
Горад з: 1581
Краіна: Летува
Павет: Аліцкі
Плошча: 48 км²
Насельніцтва
колькасьць: 51 561 чал. (2018)
шчыльнасьць:
Часавы пас: UTC+2
летні час: UTC+3
Паштовы індэкс: LT-62001
Геаграфічныя каардынаты: 54°23′20″ пн. ш. 24°2′50″ у. д. / 54.38889° пн. ш. 24.04722° у. д. / 54.38889; 24.04722Каардынаты: 54°23′20″ пн. ш. 24°2′50″ у. д. / 54.38889° пн. ш. 24.04722° у. д. / 54.38889; 24.04722
Аліта на мапе Летувы
Аліта
Аліта
Аліта
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы
http://www.alytus.lt

Алі́та (лет. Alytus) — места ў Летуве, на рацэ Нёмане пры ўтоку ў яго ракі Алітупы. Адміністрацыйны цэнтар Аліцкага павету. Насельніцтва на 2018 год — 51 561 чалавек. Знаходзіца за 105 км ад Вільні; чыгуначная станцыя.

Аліта — даўняе магдэбурскае мястэчка гістарычнай Троччыны, старажытны замак Вялікага Княства Літоўскага. У наш час прамысловы і культуры цэнтар паўднёвай Летувы. Тут захаваліся касьцёлы драўляны Сьвятых Анёлаў-Ахоўнікаў і мураваны Сьвятога Людвіка, помнікі архітэктуры XIX ст.

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вялікае Княства Літоўскае[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Першы пісьмовы ўпамін пра Аліту (па-нямецку: Aliten) як абарончы замак датуецца 1377 годам, калі яна знаходзіліся пад уладай Тэўтонскага ордэна. Па Грунвальдскай бітвы замак адышоў да Вялікага Княства Літоўскага.

15 чэрвеня 1581 году кароль і вялікі князь Стэфан Баторы надаў Аліце Магдэбурскае права.

Пад уладай Расейскай імпэрыі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) заходняя частка Аліты апынулася ў складзе Прусіі, а ўсходняя — у складзе Расейскай імпэрыі. У 1807 годзе згодна з Тыльзіцкай мірнай дамовай заходняя частка мястэчка таксама апынулася пад уладай Расейскай імпэрыі, у Троцкім павеце[1].

У канцы ХІХ ст. у Аліце збудавалі фартыфікацыі і прайшла чыгунка. У час Першай сусьветнай вайны Аліту занялі нямецкія войскі.

Найноўшы час[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

12 лютага 1919 году ў Аліце адбыліся баі паміж летувіскім войскам і бальшавікамі. Па польска-летувіскіх баях і падпісаньні пагадненьня паміж міжваеннай Польскай Рэспублікай і Летувой у 1919 годзе Аліта ўвайшла ў склад Летувы.

З пачаткам Другой сусьветнай вайны ў 1940 годзе Аліта апынулася ў складзе СССР. З 1941 да 1944 году яна знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.

У 1990-я гады ўлады Летувы зрабілі Аліту цэнтрам этнакультурнага рэгіёну Дзукія.

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дэмаграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • XIX стагодзьдзе: 1882 год — 477 чал. (245 муж. і 231 жан.)
  • XX стагодзьдзе: 1987 год — 71 тыс. чал.[2]
  • XXI стагодзьдзе: 2018 год — 51 561 чал.

Эканоміка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Прадпрыемствы машынабудаваньня, тэкстыльнай, камбікормавай і харчовай прамысловасьці; вытворчасьць будаўнічых матэрыялаў.

Турыстычная інфармацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Інфраструктура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Аліце дзейнічае краязнаўчы музэй.

Славутасьці[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Касьцёл Сьвятога Людвіка (1818)
  • Касьцёл Сьвятых Анёлаў-Ахоўнікаў (1830)
  • Царква гарнізонная (1891, мураўёўка; цяпер касьцёл Сьвятога Казімера)
  • Сынагога (XIX ст.)

Галерэя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Krzywicki J. Olita // Słownik geograficzny... T. VII. — Warszawa, 1886. S. 483
  2. ^ БЭ. Т. 1. — Менск, 1996. С. 261.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg Алітасховішча мультымэдыйных матэрыялаў