Аліта

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Аліта
лет. Alytus
Агульны выгляд
Агульны выгляд
Coat of arms of Alytus (Lithuania).svg Flag of Alytus.gif
Герб Аліты Сьцяг Аліты
Першыя згадкі: 1377
Горад з: 1581
Краіна: Летува
Павет: Аліцкі
Плошча: 48 км²
Насельніцтва
колькасьць: 51 561 чал. (2018)
шчыльнасьць:
Часавы пас: UTC+2
летні час: UTC+3
Паштовы індэкс: LT-62001
Геаграфічныя каардынаты: 54°23′20″ пн. ш. 24°2′50″ у. д. / 54.38889° пн. ш. 24.04722° у. д. / 54.38889; 24.04722Каардынаты: 54°23′20″ пн. ш. 24°2′50″ у. д. / 54.38889° пн. ш. 24.04722° у. д. / 54.38889; 24.04722
Аліта на мапе Летувы
Аліта
Аліта
Аліта
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы
http://www.alytus.lt

Алі́та (лет. Alytus) — места ў Летуве, на рацэ Нёмане пры ўтоку ў яго ракі Алітупы. Адміністрацыйны цэнтар Аліцкага павету. Насельніцтва на 2018 год — 51 561 чалавек. Знаходзіца за 105 км ад Вільні; чыгуначная станцыя.

Аліта — даўняе магдэбурскае мястэчка гістарычнай Троччыны, старажытны замак Вялікага Княства Літоўскага. У наш час прамысловы і культуры цэнтар паўднёвай Летувы. Тут захаваліся касьцёлы драўляны Сьвятых Анёлаў-Ахоўнікаў і мураваны Сьвятога Людвіка, помнікі архітэктуры XIX ст.

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вялікае Княства Літоўскае[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Першы пісьмовы ўпамін пра Аліту (ням. Aliten) як абарончы замак датуецца 1377 годам, калі яна знаходзіліся пад уладай Тэўтонскага ордэна. Па Грунвальдскай бітвы замак адышоў да Вялікага Княства Літоўскага.

15 чэрвеня 1581 году кароль і вялікі князь Стэфан Баторы надаў Аліце Магдэбурскае права.

Пад уладай Расейскай імпэрыі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) заходняя частка Аліты апынулася ў складзе Прусіі, а ўсходняя — у складзе Расейскай імпэрыі. У 1807 годзе згодна з Тыльзіцкай мірнай дамовай заходняя частка мястэчка таксама апынулася пад уладай Расейскай імпэрыі, у Троцкім павеце[1].

У канцы ХІХ ст. у Аліце збудавалі фартыфікацыі і прайшла чыгунка. У час Першай сусьветнай вайны Аліту занялі нямецкія войскі.

Найноўшы час[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

12 лютага 1919 году ў Аліце адбыліся баі паміж летувіскім войскам і бальшавікамі. Па польска-летувіскіх баях і падпісаньні пагадненьня паміж міжваеннай Польскай Рэспублікай і Летувой у 1919 годзе Аліта ўвайшла ў склад Летувы.

З пачаткам Другой сусьветнай вайны ў 1940 годзе Аліта апынулася ў складзе СССР. З 1941 да 1944 году яна знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.

У 1990-я гады ўлады Летувы зрабілі Аліту цэнтрам этнакультурнага рэгіёну Дзукія.

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дэмаграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • XIX стагодзьдзе: 1882 год — 477 чал. (245 муж. і 231 жан.)
  • XX стагодзьдзе: 1987 год — 71 тыс. чал.[2]
  • XXI стагодзьдзе: 2018 год — 51 561 чал.

Эканоміка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Прадпрыемствы машынабудаваньня, тэкстыльнай, камбікормавай і харчовай прамысловасьці; вытворчасьць будаўнічых матэрыялаў.

Турыстычная інфармацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Інфраструктура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Аліце дзейнічае краязнаўчы музэй.

Славутасьці[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Касьцёл Сьвятога Людвіка (1818)
  • Касьцёл Сьвятых Анёлаў-Ахоўнікаў (1830)
  • Царква гарнізонная (1891, мураўёўка; цяпер касьцёл Сьвятога Казімера)
  • Сынагога (XIX ст.)

Галерэя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Krzywicki J. Olita // Słownik geograficzny... T. VII. — Warszawa, 1886. S. 483
  2. ^ БЭ. Т. 1. — Менск, 1996. С. 261.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg Алітасховішча мультымэдыйных матэрыялаў