Орля (Гарадзенская вобласьць)

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Орля
трансьліт. Orlia
Краіна: Беларусь
Вобласьць: Гарадзенская
Раён: Шчучынскі
Сельсавет: Орлеўскі
Насельніцтва: 552 чал.
Часавы пас: UTC+3
Тэлефонны код: +375 1514
Нумарны знак: 4
Геаграфічныя каардынаты: 53°30′30″ пн. ш. 24°58′55″ у. д. / 53.50833° пн. ш. 24.98194° у. д. / 53.50833; 24.98194Каардынаты: 53°30′30″ пн. ш. 24°58′55″ у. д. / 53.50833° пн. ш. 24.98194° у. д. / 53.50833; 24.98194
Орля на мапе Беларусі ±
Орля
Орля
Орля
Орля
Орля
Орля
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы

Орля — вёска ў Беларусі, на правым беразе Нёмана. Цэнтар сельсавету Шчучынскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Насельніцтва 511 чал. (2001). Знаходзіцца за 25 км на паўночны ўсход ад Шчучыну, за 17 км ад чыгуначнай станцыі Ражанка; на аўтамабільнай дарозе Жалудок — Курыловічы.

Орля — даўняе мястэчка гістарычнай Лідчыны (частка Віленшчыны).

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вялікае Княства Літоўскае[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Першы пісьмовы ўпамін пра Орлю (пад назвай Арлея) як маёнтак, уладаньне Ю. Сташэўскага зьмяшчаецца ў Літоўскай мэтрыцы і датуецца 1666. У гэты час тут было 70 пляцаў, Рынак (забудова — 19 двароў у 4 лініі), 4 вуліцы (Мастоўская, Віленская, ад Рынку да ракі Нёман, ад ракі Нёман), кальвінскі збор, школа, карчма (2 пляцы). Пазьней Орля перайшла да П. Берасьцейскага. Ад часоў свайго заснаваньня паселішча ўваходзіла ў склад маёнтку Ліпічна Лідзкага павету Віленскага ваяводзтва.

Плян мястэчка

У Вялікую Паўночную вайну (17001721) каля Орлі ў лютым — сакавіку 1706 швэды пад камандай генэрала М. Стэнбака збудавалі мост празь Нёман каб пераправіць свае палкі. 8 сакавіка 1706 у часе інспэкцыйнай паездкі на будоўлю моста ледзь не загінуў кароль Швэцыі Карл XII. Ён спрабаваў перайсьці празь Нёман веснавым лёдам і праваліўся ў ваду, быў выратаваны сваімі афіцэрамі. У 1783 у мястэчку збудавалі царкву.

Пад уладай Расейскай імпэрыі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Царква Покрыва Багародзіцы

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Орля апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе стала цэнтрам воласьці Лідзкага павету Віленскай губэрні. На 1829 у мястэчку было 45 будынкаў (31 хрысьціянскі і 14 юдэйскіх), на 1863 — 58 жылых дамоў, на 1886 — 83 двары, драўляная царква, юдэйскія малітоўны дом, прыстань. У 1905 існавалі лекарскі ўчастак, народная вучэльня. На 1909 — 29 двароў, валасная ўправа, царква, сынагога, школа, 2 крамы, 2 корчмы, шынок.

Найноўшы час[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

25 сакавіка 1918 згодна з Трэцяй Устаўной граматай Орля абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 у адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР[1]. Паводле Рыскай мірнай дамовы (1921) Орля апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Лідзкім павеце Наваградзкага ваяводзтва. У гэты час у мястэчку было 99 дамоў. На 1933 — 127 двароў, царква, сынагога, пошта, клюб, школа.

У 1939 Орля ўвайшла ў БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 стала цэнтрам сельсавету Жалудоцкага раёну (з 17 красавіка 1962 у Шчучынскім раёне). Статус паселішча панізілі да вёскі. На 1940 у Орлі было 129 двароў, няпоўная сярэдняя школа, хата-чытальня, пошта, тэлефон, лякарня; на 1998 — 219 двароў, на 2000 — 217, на 1 студзеня 2001 — 215.

У 2000-я Орля атрымала афіцыйны статус аграгарадку.

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дэмаграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Інфраструктура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Орлі працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, лякарня, дом культуры, бібліятэка, пошта.

Забудова[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вуліцы і пляцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Афіцыйная назва Гістарычная назва
Кастрычніцкая вуліца Мастоўская вуліца
Савецкая вуліца Віленская вуліца
? Рынак пляц

Турыстычная інфармацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Выдатныя мясьціны[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

За 2,5 км на паўднёвы захад ад Орлі знаходзіцца селішча XIIXIII стагодзьдзяў

  • Могілкі юдэйскія
  • Царква Покрыва Багародзіцы (1866)

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ 150 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі / Уклад. Іван Саверчанка, Зьміцер Санько. — Вільня: Наша Будучыня, 2002. — 238 с. ISBN 9986-9229-6-1.
  2. ^ Соркіна І. Мястэчкі Лідскага ўезда ў XIX — пачатку ХХ ст. // Ліда і Лідчына: да 685-годдзя з дня заснавання горада: матэрыялы рэспуб. навук.-практ. канф., (Ліда, 3 кастр. 2008 г.) / рэдкал.: Худык А. П. (гал. рэд.). — Ліда, 2008.
  3. ^ Соркіна І. Мястэчкі Беларусі... — Вільня, 2010. С. 380.
  4. ^ Krzywicki J. Orla // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom VII: Netrebka — Perepiat. — Warszawa, 1886. S. 582.
  5. ^ Мальцаў У. Орля // ЭГБ. Т. 5. — Менск, 1999. С. 357.
  6. ^ БЭ. Т. 11. — Менск, 2000. С. 449.
  7. ^ Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Шчучынскага р-на. — Менск, 2001.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg Орля (Гарадзенская вобласьць)сховішча мультымэдыйных матэрыялаў