Лунна

Лунна
лац. Łunna
	Лунна; лац. Łunna
	Населены пункт
	Касьцёл Сьвятой Ганны
Краіна	Беларусь
Вобласьць	Гарадзенская
Раён	Мастоўскі
Сельсавет	Луньненскі
Геаграфія
Вышыня НУМ	115 м
Часавы пас	UTC+3;
Каардынаты	53°27′19″ пн. ш. 24°15′41″ у. д.HGЯO
Насельніцтва
Колькасьць	961 чал. (2010)
Лічбавыя ідэнтыфікатары
Тэлефонны код	+375 1515
Паштовы індэкс	231606
СААТА	4240827066
Нумарны знак	4
	Лунна на мапе Беларусі ± Лунна

Лу́нна^[1] — вёска ў Беларусі, на левым беразе Нёмана. Цэнтар сельсавету Мастоўскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Насельніцтва на 2010 год — 961 чалавек. Знаходзіцца за 26 км на захад ад Мастоў, за 8 км ад чыгуначнай станцыі Чарлёна; на шашах Р41 і Р44.

Лунна — даўняе мястэчка гістарычнай Гарадзеншчыны (частка Троччыны). Да нашага часу тут захаваліся збудаваныя ў стылі клясыцызму касьцёл Сьвятой Ганны і сядзіба Чахоўскіх, помнікі архітэктуры XVIII—XIX стагодзьдзяў.

Гісторыя

Вялікае Княства Літоўскае

Упершыню Лунна ўпамінаецца ў XVI ст. як вёска ў складзе Гарадзенскага павету Троцкага ваяводзтва.

У 1546 годзе ў Луньне ўтварылася каталіцкая парафія. У 1782 годзе ў мястэчку збудавалі мураваны касьцёл.

Пад уладай Расейскай імпэрыі

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Лунна апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, у Гарадзенскім павеце. На 1886 год у мястэчку дзеялі касьцёл, сынагога і 3 юдэйскія малітоўныя дамы, працавалі 20 крамаў, 3 шынкі і 2 харчэўні, штогод праводзіліся кірмашы. У пачатку XX ст. у Луньне існавалі царкоўнапрыходзкая школа, фэльчарскі пункт, пошта.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Лунна занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

Найноўшы час

25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Лунна абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР^[2]. Паводле Рыскай мірнай дамовы 1921 году Лунна апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе стала цэнтрам гміны Гарадзенскага павету Беластоцкага ваяводзтва. На 1921 год тут было 307 двароў.

У 1939 годзе Лунна ўвайшла ў БССР, дзе 12 студзеня 1940 году атрымала афіцыйны статус рабочага пасёлку Скідальскага раёну. У 1955 годзе статус паселішча панізілі да вёскі. На 1972 год тут было 473 двары, на 1997 год — 559, на 1997 год — 562.

У 2000-я гады Лунна атрымала афіцыйны статус «аграгарадку». У сярэдзіне жніўня 2009 году каля школы на загад мясцовага сельсавету зьнішчылі больш за 20 дрэваў з рэшткаў старажытнага парку вакол колішняга палаца Ромераў. Парк заснавалі яшчэ ў XIX стагодзьдзі. Пад вынішчэньне трапілі найбольш каштоўныя гадаваныя дрэвы^[3].

Мястэчка на старых здымках
Драўляная забудова, 1930 г.
Дворык, 1930 г.
Сядзіба Крывіцкіх у Волі, да 1939 г.
Сядзіба Крывіцкіх у Волі, да 1939 г.

Сядзіба Крывіцкіх у Волі, да 1939 г.
Сядзіба Крывіцкіх у Волі, да 1939 г.
Сынагога, 1930 г.
Інтэр’ер сынагогі, 1930 г.

Насельніцтва

Дэмаграфія

XIX стагодзьдзе: 1830 год — 267 муж., зь іх шляхты 3, духоўнага стану 1, мяшчанаў-юдэяў 211, мяшчанаў-хрысьціянаў і сялянаў 52^[4]; 1884 год — 1211 чал., у тым ліку 965 юдэяў^[5]; 1886 год — 1392 чал.
XX стагодзьдзе: 1901 год — 1375 чал.; 1921 год — 1884 чал.^[6]; 1972 год — 1475 чал.; 1997 год — 1165 чал.^[7]; 1999 год — 1137 чал.^[8]
XXI стагодзьдзе: 2010 год — 961 чал.

Інфраструктура

У вёсцы працуюць сярэдняя і музычная школы, дашкольная ўстанова, дом культуры.

Забудова

Вуліцы і пляцы

Афіцыйная назва	Гістарычная назва
Камсамольская вуліца	Падольная вуліца (частка) Паштовая вуліца (частка)^[9]
Кірава вуліца	Загаранская вуліца
Савецкая вуліца	Ваўпянская вуліца

З усёй урбананімічнай спадчыны Лунны да нашага часу гістарычную назву захавала толькі Гарадзенская вуліца. У тэлефонным даведніку 1939 году ўпамінаюцца Касьцельны пляц і Лазенны завулак^[10]. Таксама ў мястэчку існавалі Мяшчанская, Палявая і Стралецкая вуліцы.

Турыстычная інфармацыя

Славутасьці

Гаспадарчы двор
Забудова гістарычная (XIX — 1-я палова XX ст.; фрагмэнты)
Капліца-пахавальня Антонія Барташэвіча (1938)
Касьцёл Сьвятой Ганны (1782)
Сядзіба Крывіцкіх у Волі (XIX ст.)
Царква Сьвятога Яна Прадцечы (1889)

Страчаная спадчына

Сынагога (XVIII ст.)

Галерэя

Краявіды Лунны
Касьцёл Сьвятой Ганны
Касьцёл. Інтэр’ер
Касьцёл. Званіца
Касьцёл. Каплічка-надмагільле

Надмагільле Чахоўскіх
Царква Сьвятога Яна Прадцечы
Старыя камяніцы
Старыя камяніцы

Крыніцы

↑ Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гродзенская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2004. — 469 с. ISBN 985-458-098-9. (pdf) С. 283.
↑ 150 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі / Уклад. Іван Саверчанка, Зьміцер Санько. — Вільня: Наша Будучыня, 2002. — 238 с. ISBN 9986-9229-6-1.
↑ У мястэчку Лунна высеклі старажытны парк // «Наша Ніва», 24 жніўня 2009 г.
↑ Соркіна І. Мястэчкі Беларусі... — Вільня, 2010. С. 412.
↑ Słownik geograficzny... T. V. — Warszawa, 1884. S. 830.
↑ Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. Tom V: Województwo Białostockie. — Warszawa: Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, 1924.
↑ Новікава Г. Лунна // ЭГБ. — Мн.: 1997 Т. 4. С. 401.
↑ БЭ. — Мн.: 1999 Т. 9. С. 370.
↑ Карповіч Л. Слова пра вуліцу Камсамольскую ў мястэчку Луна(недаступная спасылка), Гарадзенская Вясна, 25 жніўня 2018 г.
↑ Spis Abonentów Sieci Telefonicznej Okręgu Dyrekcji Poczt i Telegrafów w Wilnie na 1939 r. — Wilno, 1939. S. 36.

Літаратура

Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 9: Кулібін — Малаіта. — 560 с. — ISBN 985-11-0155-9
Соркіна І. Мястэчкі Беларусі ў канцы ХVІІІ — першай палове ХІХ ст. — Вільня: ЕГУ, 2010. — 488 с. ISBN 978-9955-773-33-7.
Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 4: Кадэты — Ляшчэня. — 432 с. — ISBN 985-11-0041-2
Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom V: Kutowa Wola — Malczyce. — Warszawa, 1884.

Вонкавыя спасылкі

Лунна, Radzima.org

[1] Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гродзенская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2004. — 469 с. ISBN 985-458-098-9. (pdf) С. 283.

[at-2] 150 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі / Уклад. Іван Саверчанка, Зьміцер Санько. — Вільня: Наша Будучыня, 2002. — 238 с. ISBN 9986-9229-6-1.

[3] У мястэчку Лунна высеклі старажытны парк // «Наша Ніва», 24 жніўня 2009 г.

[4] Соркіна І. Мястэчкі Беларусі... — Вільня, 2010. С. 412.

[5] Słownik geograficzny... T. V. — Warszawa, 1884. S. 830.

[6] Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. Tom V: Województwo Białostockie. — Warszawa: Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, 1924.

[7] Новікава Г. Лунна // ЭГБ. — Мн.: 1997 Т. 4. С. 401.

[8] БЭ. — Мн.: 1999 Т. 9. С. 370.

[9] Карповіч Л. Слова пра вуліцу Камсамольскую ў мястэчку Луна(недаступная спасылка), Гарадзенская Вясна, 25 жніўня 2018 г.

[10] Spis Abonentów Sieci Telefonicznej Okręgu Dyrekcji Poczt i Telegrafów w Wilnie na 1939 r. — Wilno, 1939. S. 36.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]