Яшуны

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Яшуны
лет. Jašiūnai
Сядзіба Балінскіх
Сядзіба Балінскіх
Coat of arms of Jašiūnai.svg
Герб Яшунаў


Краіна: Летува
Павет: Віленскі
Раён: Салечніцкі
Насельніцтва: 1879 чал. (2001)
Геаграфічныя каардынаты: 54°26′20″ пн. ш. 25°18′40″ у. д. / 54.43889° пн. ш. 25.31111° у. д. / 54.43889; 25.31111Каардынаты: 54°26′20″ пн. ш. 25°18′40″ у. д. / 54.43889° пн. ш. 25.31111° у. д. / 54.43889; 25.31111
Яшуны на мапе Летувы
Яшуны
Яшуны
Яшуны
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы

Яшуны (па-летувіску: Jašiūnai) — вёска ў Летуве, на рацэ Мерачанка. Цэнтар староства Салечніцкага раёну Віленскага павету. Насельніцтва 1879 чал. (2001). Знаходзяцца за 17 на паўночны захад ад Салечнікаў, за 18 км ад Вільні.

Яшуны — даўняе мястэчка гістарычнай Віленшчыны.

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Першы пісьмовы ўспамі пра Яшуны як вялікакняскае ўладаньне датуецца 1402. Мясьціна знаходзілася на ўскраіне Рудніцкай пушчы. У пачатку XVI ст. тут збудавалі першую каталіцкую бажніцу (існавала да 1-й паловы XVII ст.).

На мяжы XVI і XVII стагодзьдзяў Яшуны перайшлі ў валоданьне Радзівілаў. За часамі Рэфармацыі тут пачаў дзейнічаць кальвінскі збор. У XVIII ст. збор разабралі, а на ягоным месцы збудавалі драўляную каталіцкую капліцу (існавала да пачатку XIX ст.).

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Яшуны апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Віленскім павеце. У 1811 маёнтак набыў Ігнаці Балінскі, па сьмерці якога ў 1819 Янушы перайшлі да ягонага сына Міхала. У 1824—1828 тут збудавалі новы палац, утварылі парк. Цягам 1820—1830-х сядзіба Балінскіх была значным культурным асяродкам на Віленшчыне. У маёнтку спыняліся Тамаш Зан, Юльюш Славацкі, Антоні Эдвард Адынец, Юзэф Мяноўскі, Андрэй Бэнэдыкт Клангевіч і інш. Па сьмерці Міхала Балінскага (1864) Яшуны перайшлі да ягонага сына Канстантына. У XIX ст. у маёнтку працавала цагельня, з 1886 — папяровая вытворчасьць.

8 кастрыніка 1920 пад Яшунамі, пры пераправе церазь Мерачанку, адбылася дзьвюхгадзінная бойка паміж Беларуска-Літоўскай дывізіяй Люцыяна Жалігоўскага і летувіскім аддзелам. Ліцьвіны страцілі некалькі чалавек забітымі і параненымі. Таго ж року Яшуны апынуліся ў складзе Сярэдняй Літвы, у 1922 — у складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Віленскім павеце Віленскага ваяводзтва. У 1929 завяршылася будова Касьцёла Сьвятога Яна Хрысьціцеля.

У 1939 Яшуны апынуліся ў складзе Летувы. У 1941 нацысты зьнішчылі ў мястэчку 575 чал., галоўным чынам габрэяў. Цягам 1950—1995 Яшуны былі цэнтрам раёну. У 2001 адбылося афіцыйнае зацьверджаньне гербу вёскі.

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • XIX стагодзьдзе: 1882 — 344 чал.; 1885 — 142 чал.[1]
  • XX стагодзьдзе: 1959 — 537 чал.; 1970 — 367 чал.; 1977 — 540 чал.; ; 1979 — 725 чал.; 1985 — 642 чал.; 1986 — 543 чал.; 1989 — 506 чал.
  • XXI стагодзьдзе: 2001 — 879 чал.

Турыстычная інфармацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля

Выдатныя мясьціны[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля (1929)
  • Могілкі Балінскіх (1830)
  • Сядзібна-паркавы комплекс Балінскіх (1824)

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Яшуны // Географическо-статистический словарь Российской империи. T. 5: Таарджалъ — Яя. — СПб, 1885. С. 1000.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg Яшунысховішча мультымэдыйных матэрыялаў