Араны

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Араны
лет. Varėna
У цэнтры места
У цэнтры места
Varena COA.gif
Герб Аранаў
Першыя згадкі: 1413
Краіна: Летува
Павет: Аліцкі
Раён: Аранскі
Плошча: 11,7 км²
Насельніцтва (2010)
колькасьць: 10 106 чал.
шчыльнасьць: 863,76 чал./км²
Часавы пас: UTC+2
летні час: UTC+3
Паштовы індэкс: LT-65001
Геаграфічныя каардынаты: 54°12′40″ пн. ш. 24°34′20″ у. д. / 54.21111° пн. ш. 24.57222° у. д. / 54.21111; 24.57222Каардынаты: 54°12′40″ пн. ш. 24°34′20″ у. д. / 54.21111° пн. ш. 24.57222° у. д. / 54.21111; 24.57222
Араны на мапе Летувы
Араны
Араны
Араны
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы
Афіцыйны сайт

Ара́ны (лет. Varėna) — места ў Летуве, пры ўтоку ракі Араны ў Мерачанку. Адміністрацыйны цэнтар Аранскага раёну Аліцкага павету. Насельніцтва на 2010 год — 10 106 чалавек. Знаходзяцца за 81 км ад Вільні; чыгуначная станцыя на лініі ВільняГорадня.

Араны — даўняе мястэчка гістарычнай Троччыны.

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вялікае Княства Літоўскае[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Першы пісьмовы ўпамін пра Араны датуецца 1413 годам, калі яны ўваходзілі ў склад Троцкага павету Троцкага ваяводзтва. Тут знаходзіўся двор вялікі князёў.

У XVI стагодзьдзі Араны атрымалі статус мястэчка і сталі цэнтрам нягродавага староства, якое доўгі час знаходзілася ў трыманьні Бжастоўскіх. У канцы XVIII стагодзьдзя ў Аранах працавала майстэрня з вырабу гульнявых картаў[1].

Пад уладай Расейскай імпэрыі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Алькенікі апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Троцкім павеце Віленскай губэрні.

У 1862 годзе за 4 км ад мястэчка Аранаў, на месцы сучаснага места збудавалі аднайменную станцыю Пецярбурска-Варшаўскай чыгункі. Каля 1886 году ў мястэчку было 120 будынкаў.

Найноўшы час[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Араны абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі[2]. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яны ўвайшлі ў склад Беларускай ССР[3]. У 1920 годзе Араны апынуліся ў складзе Сярэдняй Літвы, у 1922 годзе — у складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе сталі цэнтрам гміны Віленска-Троцкага павету Віленскага ваяводзтва.

З пачаткам Другой сусьветнай вайны ў верасьні 1939 году савецкія войскі занялі Араны, а ўлады СССР перадалі мястэчка Летуве. У чэрвені 1941 — 1944 гадох мястэчка знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Райху. У 1946 годзе Араны атрымалі статус места, з 1950 году — цэнтар раёну. У 1969 годзе Араны атрымалі мескі герб, але з 1970 году яго забаранілі савецкія ўлады (адноўлены ў 1994 годзе). У 1980 годзе вёску Старыя Араны (колішняе мястэчка) улучылі ў склад места. У 1990-я гады ўлады Летувы далучылі Араны да афіцыйнага этнаграфічнага рэгіёну Дзукія.

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дэмаграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • XIX стагодзьдзе: ~1886 год — 903 чал. (446 муж. і 457 жан.), зь іх 657 каталікоў, 11 праваслаўных, 231 юдэй і 4 мусульманіны[4]
  • XX стагодзьдзе: 1969 год — 4 тыс. чал.[5]; 1990 год — 12,6 тыс. чал.[6]
  • XXI стагодзьдзе: 2001 год — 10 845 чал.; 2010 год — 10 106 чал.

Турыстычная інфармацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Славутасьці[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла (1933)
  • Магіла польскіх жаўнераў, якія загінулі ў 1920 г.
  • Могілкі каталіцкія
  • Чыгуначная станцыя

Галерэя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Асобы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ ВКЛ. Энцыкл. Т. 3. — Менск, 2010. С. 36.
  2. ^ Вялікі гістарычны атлас Беларусі. У 4 т. Т. 4. — Мінск, 2018. С. 19.
  3. ^ 150 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі / Уклад. Іван Саверчанка, Зьміцер Санько. — Вільня: Наша Будучыня, 2002. — 238 с. ISBN 9986-9229-6-1.
  4. ^ Krzywicki J. Orany // Słownik geograficzny... T. VII. — Warszawa, 1886. S. 571.
  5. ^ Большая советская энциклопедия, 3-е изд.: в 30 т. / Гл. ред. А.М. Прохоров. — М.: Сов. энциклопедия, 1969—1978.
  6. ^ Большой энциклопедический словарь / Гл. ред. В. П. Шишков. — М.: НИ «Большая Российская энциклопедия», 1998. — 640 с.: ил. ISBN 5-85270-262-5.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg Аранысховішча мультымэдыйных матэрыялаў