Восіп Кавалеўскі

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Восіп Кавалеўскі
Vosip Kavaleŭski. Восіп Кавалеўскі (P. Jutejka, XIX).jpg
Нарадзіўся 28 сьнежня 1800 (9 студзеня 1801)
Вялікая Бераставіца, Гарадзенскі павет, Літоўская губэрня, Расейская імпэрыя
Памёр 20 кастрычніка (1 лістапада) 1878 (77 гадоў)
Варшава, Варшаўская губерня[d], Расейская імпэрыя
Навуковая сфэра клясычная філялёгія, Mongolian studies[d] і Buddhist studies[d]
Месца працы Казанскі ўнівэрсытэт, Варшаўскі ўнівэрсытэт
Альма-матэр Віленскі ўнівэрсытэт
Навуковая ступень Q4212320?
Навуковы кіраўнік Готфрыд Эрнст Гродэк
Вучні Доржы Банзараў, Q4142898? і Q4088810?
Узнагароды і прэміі

Во́сіп Кавале́ўскі[1] (9 студзеня [ст. ст. 28 сьнежня 1800] 1801, Вялікая Бераставіца — 9 кастрычніка [ст. ст. 21 кастрычніка] 1878, места Варшава) — філёляг, выдатны усходазнаўца, адзін з заснавальнікаў манголазнаўства ў Расеі[2]. Акадэмік Пецярбурскай АН (1847), прафэсар (1834).

Біяграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Сын Міхала Кавалеўскага, беларускага ўніяцкага сьвятара. У сям’і сьвятара, акрамя Юзафа, было яшчэ два сыны — Юльян і Тэадозій. У 1808—1817 навучаўся ў Сьвіслацкай гімназіі, дзе ўдзельнічаў у таемнай арганізацыі «Таварыства аматараў навукі і айчыннай славеснасьці». Працягваў адукацыю на гістарычна-філялягічным факультэце Віленскага ўнівэрсытэту, які скончыў у 1821.

Выкладаў польскую, лацінскую і грэцкую мовы ў Віленскай гімназіі. Удзельнічаў у таемных таварыствах філяматаў і філярэтаў. 24 кастрычніка 1825 расейскія ўлады арыштавалі яго разам з Я. Чачотам, Т. Занам і А. Міцкевічам.

На высылцы, у Казанскім унівэрсытэце вывучаў усходнія мовы (арабскую, пэрсыдзкую і татарскую).

У 1827 выехаў ў Іркуцк, дзе ўдасканальваў валоданьне мангольскай мовай. Падарожнічаў па Манголіі, у 1830 быў у Пэкіне. У 1833 вярнуўся ў Казанскі ўнівэрсытэт.

У 1856—1860 быў рэктарам Казанскага ўнівэрсытэту.

У 1862 перавёўся дэканам гістарычна-філялягічнага факультэту ў Варшаўскі ўнівэрсытэт. Кавалеўскаму не ўдалося ўпісацца ў Варшаве ў польскія грамадзкія і навуковыя колы 1860-х гадоў. Ён не падтрымаў паўстаньне 1863 г. Гэта прывяло да добрых стасункаў з расейскімі ўладамі, але і да непрыязных адносінаў з боку часткі польскай інтэлігенцыі. Аднак вальналюбства часоў філяматаў не пакідала прафэсара Кавалеўскага: зь яго дзёньнікаў вынікае, што ён быў чытачом герцэнаўскай газэты «Колокол», перапісаў ён сабе і знакаміты ліст Бялінскага Гогалю і іншыя забароненыя тэксты.

Ажаніўся Восіп Кавалеўскі ў Казані. Жонка яго была расейскага паходжаньня, праваслаўнага веравызнаньня. Вядома толькі яе імя — Ганна. Двое яго старэйшых сыноў сталі даволі вядомымі асобамі. Мікалай Кавалеўскі (1840—1891) — лекар, прафэсар-фізыёлаг, стаў у 1880 годзе рэктарам Казанскага ўнівэрсытэту. Павал Кавалеўскі (1843—1903) — мастак-баталіст, акадэмік жывапісу ў Пецярбургу. Акрамя старэйшых сыноў, сярод малодшых дзяцей у крыніцах згадваецца яшчэ й дачка Марыя. Дзеці Восіпа Кавалеўскага, як і іх маці, былі праваслаўнага веравызаньня.

Сам жа Восіп Кавалеўскі пасьля скасаваньня Уніі ня стаў праваслаўным, а да канца свайго жыцьця заставаўся каталіком. Пасьля яго сьмерці жонка перадала ў 1883 годзе ўсе паперы, што засталіся, у бібліятэку Віленскага ўнівэрсытэту.

Памёр 7 лістапада 1878 году. Пахаваны 12 лістапада ў Варшаве на могілках Павонзкі.

Імем Восіпа Кавалеўскага названая адна з вуліцаў у Вялікай Бераставіцы.

Навуковая дзейнасьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Сабраў багатую калекцыю матэрыялаў і рукапісаў на мангольскай, тыбэцкай, кітайскай, маньчжурскай мовах.

У 1835 выдаў «Кароткую граматыку мангольскай кніжнай мовы», у 1836—1837 — «Мангольскую хрэстаматыю» (т. 1—2); у 1844—1849 — «Мангола-расейска-францускі слоўнік» (т. 1—3), за які атрымаў Дзямідаўскую прэмію.

Выступаў у друку з артыкуламі на філялягічныя тэмы, перакладаў на польскую мову антычную клясыку.

Крыніцы і заўвагі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Іншая форма імя: Юзаф Кавалеўскі
  2. ^ Уладзімір Міхнюк. Кавалеўскі Восіп Міхайлавіч // ЭГБ. Т. 3. — Менск, 1996. С. 518.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]