Ігнат Ходзька

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Ігнат Ходзька
Ignacy Chodzko (25382359) (cropped).jpg
Асабістыя зьвесткі
Нарадзіўся 29 верасьня 1794
Заблошчына
Памёр 1 жніўня 1861 (66 гадоў)
Дзявенты, Сьвянцянскі павет, Віленская губэрня, Расейская імпэрыя
Пахаваны Войстам
Жонка Людвіка зь Мацкевічаў
Дзеці Станіслава зь Ходзькаў
Літаратурная дзейнасьць
Род дзейнасьці пісьменьнік
Мова польская мова
Подпіс

Ігна́т Хо́дзька (па-польску: Ignacy Chodźko; 29 верасьня 1794, в. Заблошчына, цяпер Вялейскі раён — 1 жніўня 1861, маёнтак Дзявянты Віленскай губэрніі, цяпер частка в. Навасады, Вялейскі раён) — польскамоўны пісьменьнік і паэт.

Жыцьцяпіс[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Бацькі — Антоні Ходзька й Кацярына зь Відмантаў. зь 10-гадовага ўзросту навучаўся ў Барунскай базылянскай школе.

У 1810—1814 навучаўся ў Віленскім унівэрсытэце, які скончыў са ступеньню кандыдата філязофіі.

У 1814 г., пасьля сьмерці бацькі, апекаваўся дзядзькам — вядомым драматургам і масонам Янам Ходзькам. У Варшаве Ігнат Ходзька ўвайшоў у кола масоноў і літаратараў. Зьяўляўся чальцом таварыства шубраўцаў, у якім быў вядомы пад імём «Рыфмаплёт» («Рифмоплет»).

У 1826 г. паступіў на службу ў Радзівілаўскую канцэлярыю. Зьяўляўся чальцом масонскіх лож Вільні й Менску. Займаў розныя грамадзянскія пасады.

Зь 1855 году — член Віленскай археалягічнай камісіі.

У 1855 году пад час падарожжа па Віленскай губэрніі, вядомы краязнаўца Адам Кіркор разам зь Дамінікам Ходзькам й князем Тадэвушам Пузынай прыехаў у госьці да Ігната Ходзькі ў яго маёнтак Дзевятні. Затым яны разам паехалі ў Аўгустова, маёнтак Генрыха Свянтэцкага (зяць Ігната Ходзькі) якое месьцілася на беразе возера Нарач каля сучаснай вёскі Занарач.

Зь 1858 — член і віцэ-прэзыдэнт Камітэту па паляпшэньню быту сялянаў Віленскай губэрніі.

У 1859 годзе Ігнат Ходзька разам зь Адамам Кіркорам зьяўлялісь дзейнымі чальцамі Музэюму старажытнасьцей Віленскай археалягічнай камісіі.

У 1861 г. — абраны міравым пасрэднікам.

Памёр 1 жніўня 1861 году ў маёнтку Дзявянты. Пахаваны ў радавым склепе-пахавальні на могілках в. Войстам. Большую частку жыцьця правёў ў маёнтку Дзявятні (цяпер вёска Навасады Вілейскага раёну).

Сям’я[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У шлюбе зь Людвікай, дачкой Міхала Мацкевіча, гаспадара суседняга маёнтка Рускае Сяло. Меў дачку Станіславу (~1826-1858), якая была ў шлюбе з Гэнрыкам Сьвянтэцкім (Henryk Świątecki; 1822—1869), маршалкам Сьвянцянскага павета, нарадзіла пяцёра дзяцей, у тым ліку Леона Сьвянтэцкага (пам. 1907). і дачку Марыю. Марыя Сьвянтэцкая ў Францыі выйшла замуж за Густава Чаховіча, які ў 1863 годзе быў паўстанцкім вайсковым начальнікам Сьвянцянскага павету. У іх нарадзілася дачка Сафія, што пабралася шлюбам з Марсэлем дэ Бравусэ. У іх было трое дзяцей, адна зь якіх — дачка Гелена — выйшла замуж за Казіміра Святлодыч-Кісяля й мела дзвух дзяцей — Ганну й Аляксандра. Сям’я Аляксандра Сьвятлодыч-Кісяля зараз жыве ў Францыі.

Літаратурная дзейнасьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Ігнат Ходзька апублікаваў у «Wiadomosci brukowe» некалькі артыкулаў, якія й дагэтуль лічацца дасьціпнейшымі творамі тагачаснае польскае літаратуры. Тым часам у часопісе «Dziennik Wilenski» друкаваліся й яго вершы (некаторыя пераклаў на расейскую мову: «Паэзія славян» Гэрбеля). Спачатку Ігнат Ходзька — прыхільнік строгага клясіцызму ў літаратуры, пасьля, пад уплывам А. Адынца й Ю. Корсака, рамантык — пісаў аповесьці й паэтычныя аповеды.

Першая аповесьць Ігната Ходзькі пад назвай «Poddany» (Прыгонны) была надрукавана ў 1829 г. За ёй былі надрукаваны аповесьці «Samowar» (Самавар), «Ranek przed slubem» (Ранак перад вясельлем), «Brzegi Wilii» (Берагі Вяльлі).

Улюбёным жанрам была гавэнда (польск. gawęda) — імітуючая вуснае апавяданьне аб нядаўнім мінулым. Выпусьціў шэсьць сэрыяў гавэнд (польск. Obrazy litewskie («Литовские образы», 1842—1862)).

У 1847 гадох зьявілася вядомая аповесьць «Domek mojego dziadka» (Хатка майго дзядулі), у якой Ігнат Ходзька апісаў сваё дзяцінства.

Яго «Pamiętniki kwestarza» (Запісы квестара, 1851) паўплывалі на разьвіцьцё гістарычнага раману, у тым ліку й на творчасьць Генрыка Сянкевіча.

Вядомым (сярод чытачоў) зьяўляецца яго «Podania Litewskie» (Літоўскія паданьні, 1852 і 1854) і «Dwie konwersacye z przeszlosci» (Две размовы зь мінулага).

Пяру Іграта Ходзькі належаць аповесьці: «Jubilensz» (Юбілей), «Duch opiekunezy» (Апякунскі дух), «Autor swatem» (Аўтар сватаўства), «Panna respectowa» (Рэспэктная панна, 1851), «Dworki na Antokolu» (Дворыкі на Антокале, 1854), «Zegota z Milanowa Milanowski» (Жэгота зь Міланава Міланоўскій, 1854), «Pustelnik w Proniunach» (Пустэльнік у Пранюнах, 1858). Элэгія «Rocznica» (Годавіна) прысьвечана памерлай дачцэ.

Пераклады на беларускую мову[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Успаміны квестара: (фрагменты з аповесці) // Край = Kraj: Дыялог на сумежжы культур. Магілёў, 2000.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Живописная Россия: Отечество наше в его земельном, историческом, племенном, экономическом и бытовом значении: Литовское и Белорусское Полесье. Т.3/ Репринтное воспроизведение издания 1882 года. — 2-е изд. — Мн., 1994. — С.127-128.
  • Рублевская Л. Один из рода Ходзько// Советская Белоруссия (Минск). — 2014. — №190 (24571). -Суббота, 4 октября 2014.
  • Мысліцелі і асветнікі Беларусі: Х-XIX стст.: Энцыкл. даведнік: [Для ст. шк. узросту] / Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — 672 с.
  • Borowy W. Polski słownik biograficzny. T. 3: Brożek Jan — Chwalczewski Franciszek. — Kraków. −1937. — S. 382—384.
  • Kończyc T. Gabryela Puzynina i jej listy do Chodźki// Bluszcz.- 1909. №7. — S. 93.
  • Rogalski L. Historija literatury polskiej. 1840.
  • Kirkor Adam. Wycieczka archeologiczna po guberni wileńskiéj przez Jana ze Śliwina//Biblioteka Warszawska.- t. 4.-1855. — s. 237—257.
  • Памятная книга Виленской губернии на 1859 год. — Вильна: Типография Осипа Завадзкого, 1859. — С.52.
  • Полаўцаў
    • Rogalski L. Historija literatury polskiej. 1840;
    • «Encyklopedya powszechna» Orgelbranda, t. III.

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]