Брагін

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Брагін
трансьліт. Brahin
У цэнтры мястэчка
У цэнтры мястэчка
Coat of Arms of Brahin, Belarus.svg Flag of Bragin.gif
Герб Брагіна Сьцяг Брагіна
Першыя згадкі: 1147
Краіна: Беларусь
Вобласьць: Гомельская
Раён: Брагінскі
Насельніцтва: 3681 чал. (2018)[1]
Часавы пас: UTC+3
Тэлефонны код: +375 2344
Паштовы індэкс: 247630
Нумарны знак: 3
Геаграфічныя каардынаты: 51°47′ пн. ш. 30°16′ у. д. / 51.783° пн. ш. 30.267° у. д. / 51.783; 30.267Каардынаты: 51°47′ пн. ш. 30°16′ у. д. / 51.783° пн. ш. 30.267° у. д. / 51.783; 30.267
Брагін на мапе Беларусі ±
Брагін
Брагін
Брагін
Брагін
Брагін
Брагін
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы
http://www.bragin.gomel-region.by/

Бра́гінмястэчка ў Беларусі, на рацэ Брагінцы. Адміністрацыйны цэнтар Брагінскага раёну Гомельскай вобласьці. Насельніцтва на 2018 год — 3681 чалавек[1]. Знаходзіцца за 119 км на паўднёвы захад ад Гомелю, за 28 км ад чыгуначнай станцыі Хвойнікі. Аўтамабільныя дарогі злучаюць мястэчка з Хвойнікамі, Рэчыцай, Лоевам, Камарынам.

Брагін — даўняе места на мяжы гістарычнай Кіеўшчыны і Панізоўя, старажытны замак Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай.

Назва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

На думку навукоўцаў, тапонім Брагін утварыўся ад асабістага імя або прозьвішча Брага (мянушка ад пашыранага ў старажытнай Русі хмельнага напоя брагі)[2].

Таксама існуе народнае паданьне пра паходжаньне назвы мястэчка, зьвязанае з багністым характарам мясцовасьці. Яно апавядае пра двух братоў, якія некалі заснавалі гэты населены пункт. Калі адзін зь іх патрапіў у багну, то другі, ня маючы магчымасьці выратаваць яго і выцягнуць з балота, у роспачы крыкнуў «Бра-а-а, гі-нь!»[3].

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Раньняе Сярэднявечча[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Першы пісьмовы ўпамін пра Брагін як горад Кіеўскага княства зьмяшчаецца ў Іпацьеўскім летапісе і датуецца 1147 годам[a]. Утварыўся як дрыгавіцкі горад у зоне збліжэньня дрыгавічоў, палянаў і севяранаў. У 1241 або 1242 годзе Брагін спустошыла арда.

Вялікае Княства Літоўскае і Рэч Паспалітая[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У 1360—1370-я гады Брагін далучыўся да Вялікага Княства Літоўскага, дзе стаў цэнтрам воласьці; належаў вялікаму князю. У XV[4]—XVII стагодзьдзях на месцы старажытнага дзядзінца, на пясковым пагорку сярод балот, на правым беразе ракі Брагінкі, пры ўтоку ў яе ручая, існаваў Брагінскі замак. У 1506 годзе праз Брагін прайшлі крымскія татары. У 1509 годзе вялікі князь пацьвердзіў князю М. В. Збараскаму права на пажыцьцёвае валоданьне Брагінскай воласьцю. У 1511 годзе вялікі князь выдаў грамату, паводле якой жыхары места мелі права плаціць падаткі беспасярэдне ў дзяржаўны скарб. У 1535 годзе за часамі вайны Вялікага Княства Літоўскага з Маскоўскай дзяржавай (1534—1537) Брагін спалілі маскоўскія войскі[4].

У 1569 годзе згодна з умовамі Люблінскай уніі Брагінская воласьць як частка Кіеўскага ваяводзтва ўвайшла ў склад Каралеўства Польскага. У траўні 1574 году Брагін перайшоў да князёў Вішнявецкіх, якія стварылі ў замку сваю рэзыдэнцыю і прывялі яго ў належны стан. У 1601—1603 гадох у Брагіне пры двары А. Вішнявецкага знаходзіўся Дзьмітры-Самазванец І. За часамі антыфэўдальнай вайны (1648—1651) у 1648 годзе жыхары места адчынілі замкавую браму перад войскам Б. Хмяльніцкага, якім кіравалі палкоўнік Нябаба і Хвясько. Брагінцы і сяляне навакольных вёсак утварылі полк, які выступіў пад камандаю казацкага галавы Магеры. За здраду места разбурыла войска Рэчы Паспалітай; замак больш не аднаўляўся, на ягоным месцы ўзьнік гаспадарчы двор Вішнявецкіх[4].

У 1744 годзе спадчына Вішнявецкіх, у тым ліку і Брагін, адышла да Агінскіх, Замойскіх, потым Плятараў, Пшазьдзецкіх (Празьдзецкіх), Бжастоўскіх і Вяльгорскіх. У XVII—XVIII стагодзьдзях у Брагіне і побач зь ім існавалі базылянскія жаночы і мужчынскія манастыры. У 1770-я гады ў месьце дзейнічала місія езуітаў з касьцёлам.

Пад уладай Расейскай імпэрыі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Канфэрэнцыя настаўнікаў, 1933 г.

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) Брагін апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Рэчыцкім павеце Менскай губэрні; уладаньне Ракіцкіх.

На 1860 год у Брагіне было 260 двароў, дзейнічалі 2 цэрквы і касьцёл, штогод праводзілася 2 кірмашы. На 1873 годзе мястэчка знаходзілася ў валоданьні А. Канопліна, купца 1-й гільдыі. Паводле вынікаў перапісу 1897 году, у Брагіне дзейнічалі 3 царквы, капліца і 4 юдэйскія малітоўныя дамы, працавалі валасная ўправа, царкоўнапрыходзкая школа, народная вучэльня, паштова-тэлеграфны аддзел, хлебазапасны магазын, млын, броварня, 6 крупадзёрак, 3 маслабойні, 5 гарбарняў, 5 цагельных прадпрыемстваў, 82 крамы і 2 заезныя дамы, штотыднёва праводзіліся таргі, 2 разы на год адбываліся кірмашы.

Найноўшы час[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Брагін абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі ён увайшоў у склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала мястэчка разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. 8 сьнежня 1926 году Брагін вярнулі БССР, дзе ён стаў цэнтрам раёну. 27 верасьня 1938 году Брагін атрымаў афіцыйны статус гарадзкога пасёлку.

У Другую сусьветную вайну з 28 жніўня 1941 да 23 лістапада 1943 году Брагін знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй. У 1986 годзе ў выніку катастрофы на Чарнобыльскай АЭС мястэчка апынулася ў зоне радыяктыўнага забруджваньня.

Геаграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Каля Брагіна ёсьць паклады жалезьняку, гліны і суглінкаў.

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дэмаграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • XIX стагодзьдзе: 1860 год — 2628 чал.; 1880 год — 2,7 тыс. чал.[5]; 1897 год — 4519 чал.
  • XX стагодзьдзе: 1939 год — 4,7 тыс. чал.; 1969 год — 6,7 тыс. чал.; 1985 год — 5,6 тыс. чал.; 1995 год — 2 тыс чал.[6]
  • XXI стагодзьдзе: 2004 год — 3,6 тыс. чал.; 2006 год — 3,7 тыс. чал.; 2008 год — 3,7 тыс. чал.; 2009 год — 3954 чал.[7] (перапіс); 2016 год — 3698 чал.[8]; 2017 год — 3662 чал.[9]; 2018 год — 3681 чал.[1]

Адукацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Брагіне працуюць дашкольная ўстанова, сярэдняя і музычная школы.

Мэдыцына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Мэдычнае абслугоўваньне насельніцтва ажыцьцяўляюць лякарня і паліклініка.

Культура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дзейнічаюць бібліятэка і дом культуры.

Мас-мэдыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вядуцца радыётрансьляцыі, выходзіць газэта «Маяк Палесься».

Забудова[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Сучасны Брагін плянавальна складаецца зь сеткі кварталаў, выцягнутых уздоўж ракі. Асноўныя адміністрацыйныя і гандлёвыя будынкі канцэнтруюцца вакол пляцу. У цэнтральнай частцы разьмяшчаюцца 2-, 4- і 5-павярховыя жылыя дамы. Астатняя забудова пераважна аднапавярховая, драўляная.

Эканоміка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Прадпрыемствы харчовай прамысловасьці, мэтэастанцыя.

Турыстычная інфармацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Інфраструктура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дзейнічае гістарычна-этнаграфічны музэй (з 1987 году) з мастацкай галерэяй.

Страчаная спадчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Замак (XIV—XVIII стагодзьдзі)
  • Касьцёл і кляштар езуітаў (XVIII ст.)
  • Манастыр Зьвеставаньня Багародзіцы (1609)
  • Манастыр Сьвятога Спаса (XVIII ст.)
  • Царква Раства Багародзіцы (1790)
  • Царква Сьвятога Мікалая (XVII ст.)
  • Царква Сьвятой Тройцы (1786)

Галерэя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Асобы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Заўвагі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Въ лЂто 6654 (1146) — въ лЂто 6655 (1147) // ПСРЛ. — Т. 2. Ипатьевская летопись. — СПб., 1908. — Стлб. 327—360.

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б в Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа(рас.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь
  2. ^ Краткий топонимический словарь Белоруссии / В.А. Жучкевич. — Менск: Изд-во БГУ, 1974. — 448 с. С. 35.
  3. ^ История, Брагинский районный исполнительный комитет
  4. ^ а б в Грынявецкі В. Брагін // ВКЛ. Энцыкл. Т. 1. — Менск, 2005. С. 340.
  5. ^ Jelski A. Brahin // Słownik geograficzny... T. I. — Warszawa, 1880. S. 348
  6. ^ БЭ. Т. 3. — Менск, 1996. С. 227.
  7. ^ Перепись населения — 2009. Гомельская область(рас.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь
  8. ^ Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа(рас.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь
  9. ^ Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа(рас.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg Брагінсховішча мультымэдыйных матэрыялаў