Войцех Манівід

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Войцех Манівід
POL COA Leliwa.svg
Герб «Ляліва»
Асабістыя зьвесткі
Нарадзіўся 1370
Памёр каля 1460
Пахаваны
Род Манівіды
Бацькі Гайлігін
Дзеці Іван (Івашка)

Манівід (у каталіцтве Войцех або, паводле мясцовай традыцыі, Альбэрт; каля 1360 — 1424) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, намесьнік (1396—1413) і першы ваявода віленскі (з 1413). Пачынальнік роду Манівідаў.

Меў вотчынныя ўладаньні ў Вішневе[1]. Ад вялікага князя Вітаўта атрымаў Геранёны, Суботнікі (абодва ў 1396), Лаздуны і Жупраны ў Ашмянскім павеце, Бярэзань, Гнязьдзілавічы, Дзедзелавічы, Домжарыцы, Докшыцы, Мсьціж у Харэцкай воласьці, Гасьцілавічы ў Лагойскім княстве (1407), Станькаў у Менскім павеце, Сярпейск у Смаленскай зямлі, Брагін, Горваль і Любеч у былым Чарнігаўскім княстве[2].

Імя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Фармант -від- празь імя Монтвід зьвязвае Манівіда зь імём Жыгімонтлітоўскай (беларускай) формай старажытнага пашыранага германскага (гоцкага) імя Sigimunt, якое трапіла ў хрысьціянскі іменаслоў[3]. Зь іншага боку, той жа фармант празь імя Гердзівід зьвязвае Манівіда зь імём Альгерд, якое мае поўныя германскія адпаведнікі (герцаг Альгерд з Гогенштайну)[4].

Менскі дасьледнік Алёхна Дайліда, які адзначае імавернасьць повязі ліцьвінаў з палабскімі люцічамі, аднак больш імаверным лічыць іх германскае паходжаньне, разьвівае германскую (перадусім усходнегерманскую) этымалёгію імёнаў літоўскіх князёў і баяраў. Паводле Алёхны Дайліды, імя Манівід складаецца з двух фармантаў: -ман- (германскія імёны Minegis, Minard, Minsuind), які тлумачыцца ад германага man 'чалавек', і -від- (германскія імёны Vidimer, Widericus, Widbod), які тлумачыцца, відаць, ад гоцкага wida 'повязь, злучэньне, моцнасьць', або ад гоцкага і германскага widus 'дрэва'[5]. Такім парадкам, імя Манівід азначае «чалавек моцы» (упаміналася германскае імя Monvindis)[6].

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: Монивидъ (1392 год), Monivid capitaneus Wilnensis (1397 год), Monwide houptman czur Wille[7] або Manewit , capitaneus in Wilna[8] (1398 год), Albertus alias Monywyd capitaneus Vilnensis (1412 год), Monivid woyewoda Wilnensis (1413 год), Albertus Moniwid Wylnensis palatinus (1419 год)[9], Albertus alias Moniwid, Albertus Monywid, Moniwyd, Manwid, Manwede, Mannewid, Manewyde, Монивид Коиликинович[10], Albertus Monwid de Wischna (1396 год)[1].

Біяграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Зь літоўскага баярскага роду, сын Гайлігіна. Меў брата Юрыя Гедыгольда. Пры складаньні Гарадзельскай уніі (1413 год) прыняў герб «Ляліва».

Упамінаецца з 1387 году ў складзе рады вялікага князя. У крыжацкім помніку «Паведамленьні аб літоўскіх дарогах» каля Геранёнаў значыцца Manewidendorf[1].

Вядомыя пячаці: ад 1398 году з надпісам «SIGILL ALBRECI MONEWID» і ад 1410 году з надпісам + s. alberti : capit : de : vilna, яшчэ адна ад 1419 году з гербам «Ляліва».

Першы раз ажаніўся зь Юліяніяй, дачкой Сьвятаслава Смаленскага, другі — зь Ядвігай. Меў сына Івана (праўдападобна, у першым шлюбе).

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б в Пятраўскас Р. Літоўская знаць у канцы XIV—XV ст.. — 2-е выд. — Смаленск, 2014. С. 93.
  2. ^ Насевіч В. Манівідавічы // ВКЛ. Энцыкл. — Менск: 2005 Т. 2. С. 270.
  3. ^ Дайліда А. Пачаткі Вялікага княства Літоўскага: ад стварэння да Крэўскай уніі / Рэц. С. Тарасаў. — Менск, 2019. С. 14.
  4. ^ Урбан П. Старажытныя ліцьвіны: мова, паходжаньне, этнічная прыналежнасьць. — Менск: 2001. С. 47.
  5. ^ Дайліда А. Пачаткі Вялікага княства Літоўскага: ад стварэння да Крэўскай уніі / Рэц. С. Тарасаў. — Менск, 2019. С. 17, 23.
  6. ^ Дайліда А. Пачаткі Вялікага княства Літоўскага: ад стварэння да Крэўскай уніі / Рэц. С. Тарасаў. — Менск, 2019. С. 23.
  7. ^ Die Staatsverträge des Deutschen Ordens in Preussen im 15. Jahrhundert. Bd. 1. — Marburg, 1970. S. 12.
  8. ^ Liv-, Esth- und Curländisches Urkundenbuch nebst Regesten / Hrsg. von F. G. von Bunge. Bd. 4. — Reval, 1859. S. 226.
  9. ^ Урбан П. Старажытныя ліцьвіны: мова, паходжаньне, этнічная прыналежнасьць. — Менск: 2001. С. 171.
  10. ^ Пятраўскас Р. Літоўская знаць у канцы XIV—XV ст.. — 2-е выд. — Смаленск, 2014. С. 262.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]