Рэчыца

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Рэчыца
трансьліт. Rečyca
Фантан у цэнтры места
Фантан у цэнтры места
Coat of Arms of Rečyca, Belarus.svg Flag of Rečyca, Belarus.svg
Герб Рэчыцы Сьцяг Рэчыцы
Першыя згадкі: 1213
Магдэбурскае права: 2 кастрычніка 1511
Краіна: Беларусь
Вобласьць: Гомельская
Раён: Рэчыцкі
Вышыня: 128[1] м н. у. м.
Насельніцтва: 66 009 чал. (2017)[2]
Часавы пас: UTC+3
Тэлефонны код: +375 2340
Паштовы індэкс: 247500
Нумарны знак: 3
Геаграфічныя каардынаты: 52°22′ пн. ш. 30°24′ у. д. / 52.367° пн. ш. 30.4° у. д. / 52.367; 30.4Каардынаты: 52°22′ пн. ш. 30°24′ у. д. / 52.367° пн. ш. 30.4° у. д. / 52.367; 30.4
Рэчыца на мапе Беларусі ±
Рэчыца
Рэчыца
Рэчыца
Рэчыца
Рэчыца
Рэчыца
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы
Афіцыйны сайт(рас.)

Рэ́чыца — места ў Беларусі, на правым беразе Дняпра. Адміністрацыйны цэнтар Рэчыцкага раёну Гомельскай вобласьці. Насельніцтва на 2017 год — 66 009 чалавек[2]. Знаходзіцца за 50 км ад Гомелю. Чыгуначная станцыя на лініі Гомель — Каленкавічы, вузел аўтамабільных дарог на Гомель, Каленкавічы, Сьветлагорск, Жлобін, Лоеў, Хойнікі. Рачны порт.

Рэчыца — магдэбурскае места, адзін з гістарычных цэнтраў Панізоўя, старажытны замак Вялікага Княства Літоўскага.

Назва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Паводле пашыранага меркаваньня тапонім «Рэчыца» ўтварыўся ад аднайменнай рэчкі. Тым часам гідронім паходзіць ад славянскага слова «рака»[3].

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Асноўны артыкул: Гісторыя Рэчыцы

Сярэднявечча[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Існуе меркаваньне[4], што Рэчыца ўпершыню ўпамінаецца пад 1079 годам у паданьні пра Ўваскрасенскую царкву. Аднак сучасныя энцыкляпэдычныя даведнікі датуюць першы ўпамін 1213 годам, калі паселішча ўпамінаецца ў Густынскім летапісе як горад Чарнігаўскага княства.

У ХІ—ХІІІ стагодзьдзях мясьціна знаходзілася ў валоданьні кіеўскіх і чарнігаўскіх князёў.

Вялікае Княства Літоўскае[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У XIV стагодзьдзі за часамі княжаньня Гедыміна Рэчыца далучылася да Вялікага Княства Літоўскага. У 1392—1430 гадох яна знаходзілася ў валоданьні вялікага князя Вітаўта, які збудаваў тут умацаваны замак «з хваёвага дрэва». З XV стагодзьдзя места стала цэнтрам староства.

2 кастрычніка 1511 году вялікі князь Жыгімонт Стары надаў Рэчыцы частковае Магдэбурскае права, а ў 1561 годзе Жыгімонт Аўгуст — поўнае (пацьвярджалася ў 1596 годзе). У XVІ стагодзьдзі места пачало карыстацца гербам: «у срэбным полі чырвоная двухраговая харугва з Пагоняй на ёй»[5]. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў Рэчыца стала сталіцай павету Менскага ваяводзтва. У 1596 годзе места на пэўны час захапілі казакі С. Налівайкі[6].

У 1603 годзе ў Рэчыцы спыняўся будучы губэрнатар адной з брытанскіх калёніяў ў Паўночнай Амэрыцы Джон Сьміт, які пакінуў апісаньне места. У 1634 годзе ваявода менскі Аляксандар Слушка, які раней быў старостам рэчыцкім, заснаваў тут дамініканскі кляштар і касьцёл Сьвятой Тройцы. Кляштар меў невялікую бібліятэку ў 270 тамоў (скасаваны ў 1832 годзе, драўляны касьцёл згарэў у 1862 годзе). З пачаткам вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай ў 1654 годзе казацкія загоны Залатарэнкі спалілі Рэчыцу й замак. Пачаўся заняпад мескіх умацаваньняў. У 1734 годзе Рэчыцкае староства перайшло ў валоданьне Радзівілаў.

Пад уладай Расейскай імпэрыі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) Рэчыца апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе ў 1796 годзе таксама стала цэнтрам павету Менскай губэрні. На 1825 год у месьце было 325 двароў, дзейнічалі 4 царквы, працавалі 12 корчмаў, на 1848 год — 445 двароў, на 1862 год — 2 мураваныя і 588 драўляных будынкаў, дзейнічалі 2 царквы, касьцёл, сынагога і 4 юдэйскія малітоўныя дамы, працавалі 2-клясная жаночая царкоўнапрыходзкая школа і 22 крамы. Праз Рэчыцу праходзіў тракт з Рагачова ў Чарнігаў, мелася паштовая станцыя. Дзейнічала прыстань і паромная пераправа праз Дняпро, будаваліся невялікія рачныя судны.

Герб Рэчыцы з «Пагоняй», 1840-я гг.

На 1878 год у Рэчыцы дзейнічалі 3 царквы (1 мураваная), касьцёл і сынагога, працавалі павятовая і царкоўнапрыходзкая вучэльні, лякарня, аптэка. У 1886 годзе празь места прайшлі Палескія чыгункі. На 1904 год — 1414 жылых дамоў, у тым ліку 4 мураваныя, 70 газавых ліхтароў, 3 лякарні, аптэка. 25 і 26 красавіка 1910 году праз Рэчыцу перавозілі мошчы Эўфрасіньні Полацкай. У 1914 годзе працавала 8 прамысловых прадпрыемстваў, у тым ліку запалкавая фабрыка «Дняпро» і 5 лесапільняў.

Найноўшы час[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Рэчыца абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР[7], аднак 16 студзеня Масква адабрала места разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. 6—9 траўня 1920 году Палеская група польскага войска на пэўны час адбіла Рэчыцу ў бальшавікоў[8]. У 1920-я гады тут дзейнічала падпольнае «таварыства альтруістаў» (адзін з найбольш вядомых дзеячоў — Аўген Калубовіч).

У 1926 годзе Рэчыцу вярнулі ў склад БССР, дзе яна стала цэнтрам раёну (з 1938 году ў Гомельскай вобласьці). 27 верасьня 1938 году паселішча атрымала афіцыйны статус гораду абласнога падпарадкаваньня. У Другую сусьветную вайну з 28 жніўня 1941 да 18 лістапада 1943 году Рэчыца знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. У 1964 годзе ў ваколіцах места знайшлі нафту, што паклала пачатак разьвіцьцю нафтаздабыўнай прамысловасьці ў Беларусі. У 1998 годзе тут здабылі 100-мільённую тону нафты.

Геаграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Nuvola apps kweather.svg Кліматычныя зьвесткі для Рэчыцы Weather-rain-thunderstorm.svg
Паказьнік Сту Лют Сак Кра Тра Чэр Ліп Жні Вер Кас Ліс Сьн Год
Абсалютны максымум t, °C 8 11 21 29 32 35 36 38,9 32 26 23 11
Сярэдняя t, °C −6,5 −5,7 −1,2 6,5 13,8 16,9 18,5 17,2 12,4 6,5 0,9 −3,9 6,3
Абсалютны мінімум t, °C −35 −35 −34 −14 −5 6 6 2 −4 −20 −32 −35
Норма ападкаў, мм 32 31 31 44 54 73 87 70 54 44 43 40 604
Крыніца: М. Ю. Калинин. Природные ресурсы Речицкого района: современное состояние. — Минск, 2007. ISBN 978-985-6474-69-2.

Рэчыца знаходзіцца на паўднёвым усходзе Беларусі. Клімат мерна кантынэнтальны. Сярэдняя тэмпэратура +6,3 °C (студзеня −6,5 °C, ліпеня +18,5 °C). Колькасьць ападкаў — 604 мм.[9]

Места разьмяшчаецца ў абалоне на правым беразе Дняпра. У межах паселішча рака робіць некалькі лукавінаў, мае шмат старыцаў[10].

Каля Рэчыцы існуе найбольшае ў Беларусі радовішча нафты. Места знаходзіцца на тэрыторыі, якая пацярпела ад аварыі на Чарнобыльскай атамнай электрастанцыі.

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дэмаграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • XVII стагодзьдзе: 1601 год — 2 тыс. чал.[11]
  • XIX стагодзьдзе: 1825 год — 2440 чал.[12]; 1858 год — 4596 чал.; 1878 год — 6492 чал.; 1889 год — 7 тыс. чал.[13]; 1897 год — 9280 чал., у тым ліку 640 рамесьнікаў[14]; 1899 год[15] — 9332 чал. (4620 муж. і 4712 жан.), зь іх праваслаўных 37%, юдэяў 59%, іншай веры каля 4%; большасьць (89%) насельніцтва — мяшчане[16].
  • XX стагодзьдзе: 1907 год — 11 423 чал.[17]; 1939 год — 29,8 тыс. чал.[15]; 1973 год — 53,9 тыс. чал.; 1975 год — 57,1 тыс. чал.[18]; 1991 год — 69,4 тыс. чал.; 1999 год — 66,5 тыс. чал.[15]; 2000 год — 66,8 тыс. чал.[19]
  • XXI стагодзьдзе: 2004 год — 66,2 тыс. чал.[20]; 2005 год — 65 532 чал.; 2006 год — 65,3 тыс. чал.; 2008 год — 65,3 тыс. чал.; 1 студзеня 2009 году — 65,2 тыс. чал.; 2009 год — 64 731 чал.[21] (перапіс); 2016 год — 66 172 чал.[22]; 2017 год — 66 009 чал.[2]

Адукацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Рэчыцы працуюць сельскагаспадарчы тэхнікум, пэдагагічны каледж, ПТВ, 11 сярэдніх, 2 спартовыя і 2 музычныя, мастацкая школы, 3 спэцшколы, 26 дзіцячых дашкольных установаў.

Мэдыцына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Мэдычнае абслугоўваньне насельніцтва ажыцьцяўляюць установы мескага тэрытарыяльнага мэдычнага аб’яднаньня.

Культура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дзейнічаюць дом творчасьці, дом культуры і палац культуры і тэхнікі «Нафтавік», 6 бібліятэк. У 1952 годзе адкрыўся краязнаўчы музэй, а ў 1998 годзе — выстаўная заля.

Мас-мэдыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Выдаюцца газэты «Дняпровец» і «Тэлевід-інфа», працуе тэлерадыёкампанія «Тэлевід».

Забудова[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Плян[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Па вайне Рэчыца разьвівалася паводле распрацаваных генэральных плянаў. Пабудовы пераважна 1— ці 2—3-павярховыя сядзібнага тыпу. Асноўная капітальная шматкватэрная забудова знаходзіцца ў цэнтры, цэнтральных кварталах і ў мікрараёнах. У наш час ствараецца адзіная сыстэма ляндшафтава-рэкрэацыйнай тэрыторыі ўздоўж рэчак Дняпро і Ведрыч.

Вуліцы і пляцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Афіцыйная назва Гістарычная назва Былыя назвы
Калініна вуліца Аляксандраўская вуліца
Карла Маркса вуліца Міхайлаўская вуліца
Конева вуліца Кашарская вуліца рас. Казарменная улица
Луначарскага вуліца Андрэеўская вуліца
Мічурына вуліца Выганная вуліца
Пралетарская вуліца Шавецкая вуліца рас. Сапожницкая улица
Савецкая вуліца Прабойная вуліца Усьпенская вуліца (рас. Успенская улица)
Саборная вуліца (рас. Соборная улица)
Сыцько вуліца Вакзальная вуліца
Трыфанава вуліца Паштовая вуліца
Урыцкага вуліца Уладзімерская вуліца
Фрунзэ вуліца Фабрычна-заводзкая вуліца
Цэнтральная плошча Рынак пляц рас. Базарная площадь
Чапаева вуліца Сямёнаўская вуліца
Чырвонаармейская вуліца Салдацкая вуліца[23]

З урбананімічнай спадчыны Рэчыцы да нашага часу гістарычную назву захавала толькі вуліца Набярэжная.

Эканоміка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Рэчыцы знаходзяцца заводы: вырабаў з мэталу, керамічна-трубны, гідралізна-дрожджавы, масла і сухога малака, вінаробны, піўзавод ААТ «Рэчыцапіва», а таксама прадпрыемствы дрэваапрацоўчай, харчовай, лёгкай прамысловасьці, меская суднавэрф.

Турыстычная інфармацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Інфраструктура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дзейнічае Рэчыцкі краязнаўчы музэй. Спыніцца можна ў гасьцініцах: «Рытм», ААТ «Рэчыцадрэў» і жыльлёва-камунальнай гаспадаркі. Працуе санаторыя-прафілякторыя ААТ «Рэчыцадрэў»[25].

Славутасьці[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У месьце ёсьць помнік гісторыку і этнографу М. Доўнар-Запольскаму і помнік-капліца Эўфрасіньні Полацкай.

  • Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (1896—1903)
  • Могілкі юдэйскія
  • Царква Прачыстай Багародзіцы (1842)

Страчаная спадчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Сынагога
  • Царква могілкавая
  • Царква Сьвятога Мікалая

Галерэя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месты-сябры[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Рэчыца мае 5 местаў-сяброў у некалькіх краінах[26].

Асобы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Recyca. Wolfram|Alpha
  2. ^ а б в Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа(рас.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь
  3. ^ Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. — Мн.: Изд-во БГУ, 1974. С. 322.
  4. ^ Егоров Ю. Градостроительство Белоруссии. — Москва, 1954.
  5. ^ Цітоў А. Геральдыка Беларускіх местаў. — Менск, 1998. С. 228.
  6. ^ ВКЛ. Энцыкл. Т. 2. — Менск, 2005. С. 532.
  7. ^ 150 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі / Уклад. Іван Саверчанка, Зьміцер Санько. — Вільня: Наша Будучыня, 2002. — 238 с. ISBN 9986-9229-6-1.
  8. ^ Wyszczelski L. Wojna polsko-rosyjska 1919—1920. Wyd. 1. — Warszawa: Bellona, 2010. S. 313.
  9. ^ Калинин М. Ю. Природные ресурсы Речицкого района: современное состояние. — Минск, 2007. С. 57.
  10. ^ Калинин М. Ю. Природные ресурсы Речицкого района: современное состояние. — Минск, 2007. С. 87.
  11. ^ ВКЛ. Энцыкл. Т. 2. — Менск, 2005. С. 532—533.
  12. ^ Гарады і вёскі Беларусі. Энцыкл. Т. 2. Кн. 2. — Менск, 2005. С. 301.
  13. ^ Jelski A., Krzywicki J. Rzeczyca // Słownik geograficzny... T. X. — Warszawa, 1889. S. 133—137.
  14. ^ Гарады і вёскі Беларусі. Энцыкл. Т. 2. Кн. 2. — Менск, 2005. С. 302.
  15. ^ а б в Скрыпчанка Т. Рэчыца // ЭГБ. Т. 6. Кн. 1. — Менск, 2001. С. 179.
  16. ^ Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб, 1890—1907.
  17. ^ Rouba N. Przewodnik po Litwe i Białejrusi. — Wilno, 1909.
  18. ^ Большая советская энциклопедия, 3-е изд.: в 30 т. / Гл. ред. А.М. Прохоров. — М.: Сов. энциклопедия, 1969—1978.
  19. ^ БЭ. Т. 14. — Менск, 2002. С. 37.
  20. ^ Гарады і вёскі Беларусі. Энцыкл. Т. 2. Кн. 2. — Менск, 2005. С. 300.
  21. ^ Перепись населения — 2009. Гомельская область(рас.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь
  22. ^ Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа(рас.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь
  23. ^ Смиловицкий Л. Еврейские адреса Речицы // Беларускае літаратуразнаўства. (Навукова-метадычны часопіс Белдзяржуніверсітэта) № 1, студзень-жнівень. — Мінск : БДУ, 2002. — С. 109—116.
  24. ^ Прамысловыя прадпрыемствы(рас.). Афіцыйны сайт РэчыцыПраверана 30 ліпеня 2011 г.
  25. ^ Туристская энциклопедия Беларуси. — Мн., 2007.
  26. ^ Месты-сябры Рэчыцы(рас.). Афіцыйны сайт РэчыцыПраверана 30 ліпеня 2011 г.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg Рэчыцасховішча мультымэдыйных матэрыялаў