Мокіш

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Мокіш
Першыя згадкі: 1628 год
Вобласьць: Гомельская
Раён: Хвойніцкі
Сельсавет: Стралічаўскі
Часавы пас: UTC+3
Геаграфічныя каардынаты: 51°47′56.8″ пн. ш. 29°58′8.8″ у. д. / 51.799111° пн. ш. 29.969111° у. д. / 51.799111; 29.969111Каардынаты: 51°47′56.8″ пн. ш. 29°58′8.8″ у. д. / 51.799111° пн. ш. 29.969111° у. д. / 51.799111; 29.969111
Мокіш на мапе Беларусі
Мокіш
Мокіш
Мокіш

Мо́кіш[1] — былая вёска ў Стралічаўскім сельсавеце Хвойніцкага раёну Гомельскай вобласьці.

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

“Sioło Mokisz” зь пяцю дымамі і млын, паводле тарыфу падымнага падатку Кіеўскага ваяводства 1628 г., трымаў у заставе ад князя Вішнявецкага (Канстанціна?) пан Андрэй Клікашэўскі ды плаціў зь іх 17 злотых і 12 грошаў.[2] У дакумэнце з допыту казакоў, захопленых у палон пасьля бітвы пад Загальлем, датаваным 29 чэрвеня 1649 г., названы Пётр з Мокіша, падданы пана Катарскага.[3] А ў люстрацыі падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводства ад 25 студзеня 1683 г. сказана, што вёску Мокіш з 7 дымамі трымаў пан Катарскі.[4] Пад 1687 годам у справе Оўруцкага гродзкага суда Мокіш названы сярод паселішчаў, зруйнаваных працяглым пастоем казакоў палкоўніка Войска Запарожскага Паўла Апостала Шчуроўскага. Тады тут было 7 дымоў, 7 казакоў і два кані на пастоі.[5] У акце таго ж суда ад 7 кастрычніка 1715 г. сказана, што ў 1708 г. пан маршалак мазырскі Антоні Аскерка захапіў землі з сенажацямі ўва ўрочышчы Тварова, адпісаныя царкве сьв. Мікалая ў Брагіне яшчэ князямі Вішнявецкімі, а вёскі Глухавічы, Губаровічы, Сцяжарнае, Пучын, Мокіш, Еўлашы, якія належалі да прыходу названай царквы, у ваяводстве Кіеўскім павеце Оўруцкім размешчаныя, да царквы ў сяле Губаровічы самавольна далучыў.[6] У 1734 г. Мокіш трымалі ў заставе паны Войны[7]. На 1754 г. вёска з 16 дварамі належала да Брагінскага маёнтку; з яе “do grodu” (Оўруцкага замку) выплачваліся 2 злотыя, 14 грошаў, “na milicję” (на вайсковыя патрэбы павету і ваяводзтва) 9 зл., 26 гр.[8] У тым жа годзе маёнтак куплены ў пані Эльжбэты Замойскай, дачкі князя Міхала Сэрвацыя Вішнявецкага, панам ашмянскім войскім Францішкам Антоніем Ракіцкім.

Паводле габрэйскіх перапісаў 1765, 1778 і 1784 г., у вёсцы Мокіш жылі адпаведна 6, 2 і 3 чалавекі (głowy), якія належалі да Брагінскага кагалу.[9] Падобна, Калііўшчына 1768 г. – найбуйнейшае ўзброенае выступленьне за ўсю гісторыю гайдамацтва – паўплывала на колькасьць габрэяў і ў гэтай невялічкай вёсцы.

Пасьля 2-га падзелу Рэчы Паспалітае ў 1793 г. Мокіш – у складзе Рэчыцкага павету Чарнігаўскага намесьніцтва, потым Маларасійскае губэрні, ад 1797 г. – Менскае губэрні Расейскай імпэрыі. У 1795 г. вёска Мокіш і фальварак Рудакоў былі ў заставе ў ротмістра Крэча, але належалі пану рэчыцкаму падстаросьце Ігнацыю Аскерку[10], які годам раней ажаніўся з паннай Ізабэлай Ракіцкай[11], дачкой папярэдняга ўладальніка добраў. Як сказана ў справе аб дваранстве роду Аскеркаў, у 1798 г. іх сын Ўладыслаў таксама быў уведзены у валоданьне вёскамі Мокіш, Еўлашы і Варацец.[12] Ад 1816 г. згодна з сямейным пагадненьнем уладальніцай маёнтку Мокіш і Бабчын стала Людзьвіка, дачка Ігнацыя, Аскерка.[13] У 1834 г. гаспадыняй Рудакоўскага маёнтку з Мокішам, Бабчынам і інш. была ўдава Ўладыслава пані Ядзьвіга з Гечэвічаў Аскерчына, якую настаяцель Бабчынскае Крыжаўзьдзьвіжанскае прыходзкае царквы І. Нямшэвіч у мэтрычных запісах хросту дзяцей яе сялян чамусьці называў Еўдакіяй[14]. Паводле інвэнтару 1844 г. Мокіш – вёска з 27 дварамі, 173 жыхарамі і аднайменны фальварак Рудакоўскага маёнтку былі ўласнасьцю непаўналетніх Гэнрыка Юстына, Аляксандра Юстыніяна і Зофіі Марцэлы Аскеркаў, але знаходзіліся ў арэндзе ў Міхаіла Ігнатавіча Быкава.[15] Да свайго спачыну ў 1866 г. маёнткам валодаў Гэнрык Аскерка, а пасьля яго дочкі Марыя і Алена. На 1889 год маёнтак Рудакоў з фальваркамі Бабчын і Мокіш (усяго 7162 дзесяціны зямлі) у Мікуліцкай воласьці належалі пані Алене (Аскерчанцы) Ваньковіч.[16] У 1897 г. ў вёсцы 57 двароў, 367 жыхароў. Дзейнічалі царкоўна-прыходзкая школа, конны млын. У фальварку 24 жыхары. На 1909 год у вёсцы Мокіш 70 двароў, 435 жыхароў, у фальварку 1 двор, 10 жыхароў.[17] У 1911 г. уладальніца маёнтку А. Ваньковіч.[18]

Ад 9 траўня 1923 г. Мокіш у складзе Хойніцкае воласьці Гомельскае губерні, з 8 сьнежня 1926 г. цэнтр Мокішскага сельсавету Рэчыцкай, ад 9 чэрвеня 1927 г. Гомельскай акругі, з 30 сьнежня 1927 г. у складзе Бабчынскага сельсавету тых жа раёну і акругі, ад 20 лютага 1938 г. у Палескай вобласьці з цэнтрам у Мазыры, з 8 студзеня 1954 г. у Гомельскай вобласці. У 1926 г. у вёсцы Мокіш 114 гаспадарак, 664 жыхары. На 15 лістапада 1927 г. 713 жыхароў. У 1959 г. у Рудакоўскім сельсавеце, 677 жыхароў, у 1970 г. 574 жыхары.

21 верасьня 2010 году вёска ліквідаваная рашэньнем Хвойніцкага раённага Савету дэпутатаў[19].

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4. (pdf)
  2. ^ Архив Юго-Западной России. – Киев, 1886. Ч. VII. T. I. С. 394; Źródła dziejowe. T. XX: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów – Bracław) / A. Jabłonowski – Warszawa, 1894. S. 81
  3. ^ Джерела з історії Національно-визвольної війни українського народу 1648 – 1658 рр. Т. 1 (1648 – 1649). – Київ, 2012. С. 264, 266
  4. ^ АрхивЮЗР. – Киев, 1886. Ч. VII. T. I. С. 489
  5. ^ АрхивЮЗР. Ч. 3. Т. 2. Акты о казаках (1679 – 1716). – Киев, 1868. С. 153
  6. ^ АрхивЮЗР. Ч. 1. Т. 4. Акты об унии и состоянии православной церкви с половины XVII века (1648 – 1798). – Киев, 1871. С. 378
  7. ^ Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. – Біла Церква, 2015. С. 287
  8. ^ Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. – Біла Церква, 2015. С. 190
  9. ^ АрхивЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765 – 1791 гг. – Киев, 1890. С. 302, 391, 710
  10. ^ Петреченко І. Є. “Камеральное описание… Речицкой округи” 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). – Минск: Четыре четверти, 2018. С. 73
  11. ^ НГАБ у Мінску. Ф. 937. Воп. 1. Спр. 60. А. 97
  12. ^ НГАБ. Ф. 319. Воп. 2. Спр. 2386. А. 72
  13. ^ Słownik geograficzny Krółewstwa Polskiego і innych krajów słowiańskich. – Warszawa, 1888. T. 9. S. 901
  14. ^ НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 536. А. 68
  15. ^ НГАБ. Ф. 142. Воп. 1. Спр. 1465. Пра род Аскеркаў гербу Мурдэліо гл.: Гербоўнік беларускай шляхты. – Мінск, 2002. Т. 1. С. 328 – 334
  16. ^ Список зелевладельцев Минской губернии. 1889 г. – Минск, 1889. С. 364
  17. ^ Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. – Минск, 1909. С. 126
  18. ^ Список землевладельцев Минской губернии. 1911 г. – Б. м. С. 4
  19. ^ «Об упразднении сельских населенных пунктов Хойникского района». Решение Хойникского районного Совета депутатов от 21.09.2010 г. № 25(рас.)

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI – XVIII стст. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. – Минск: Четыре четверти, 2018. С. 6, 23 – 27, 29, 31 – 35
  • Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.2, кн.2. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2005. 520с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0330-6 ISBN 985-11-0302-0