Рагачоў

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Рагачоў
трансьліт. Rahačoŭ
У цэнтры места
У цэнтры места
Coat of Arms of Rahačoŭ, Belarus.svg Flag of Rahačoŭ.svg
Герб Рагачова Сьцяг Рагачова
Першыя згадкі: 1142
Краіна: Беларусь
Вобласьць: Гомельская
Раён: Рагачоўскі
Плошча: 18,06 км²
Насельніцтва: 34 809 чал. (2018)[1]
Часавы пас: UTC+3
Тэлефонны код: +375 2339
Паштовы індэкс: 247250
Нумарны знак: 3
Геаграфічныя каардынаты: 53°5′30″ пн. ш. 30°3′10″ у. д. / 53.09167° пн. ш. 30.05278° у. д. / 53.09167; 30.05278Каардынаты: 53°5′30″ пн. ш. 30°3′10″ у. д. / 53.09167° пн. ш. 30.05278° у. д. / 53.09167; 30.05278
Рагачоў на мапе Беларусі ±
Рагачоў
Рагачоў
Рагачоў
Рагачоў
Рагачоў
Рагачоў
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы
http://rogachev.gomel-region.by/

Рагачо́ў — места ў Беларусі, на сутоках Дняпра і Друці. Адміністрацыйны цэнтар Рагачоўскага раёну Гомельскай вобласьці. Насельніцтва на 2018 год — 34 809 чалавек[1]. Знаходзіцца за 121 км на поўнач ад Гомелю. Чыгуначная станцыя на лініі Магілёў — Жлобін. Аўтамабільныя дарогі на Бабруйск, Магілёў, Прапойск, Жлобін. Прыстань на Дняпры.

Рагачоў — старажытнае места гістарычнай Рэчыччыны (Панізоўя), старажытны замак Вялікага Княства Літоўскага. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаўся збудаваны ў стылі рэнэсансу замак каралевы Боны, помнік архітэктуры XVI ст.

Назва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Тапонім «Рагачоў» утварыўся ад прозьвішча Рагач. Народная этымалёгія зьвязвае назву з разьмяшчэньнем «на рагу» пры ўтоку Друці ў Дняпро, аднак фармант -оў сьведчыць пра патранамічнае паходжаньне[2].

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Асноўны артыкул: Гісторыя Рагачова

Раньняе Сярэднявечча[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Першы пісьмовы ўпамін пра Рагачоў зьмяшчаецца ў Іпацьеўскім летапісе і датуецца 1142 годам, калі паселішча ўваходзіла ў Тураўскае княства. Тагачаснае насельніцтва займалася земляробствам, жывёлагадоўляй, рыбнай лоўляй, апрацоўкай жалеза, каляровых мэталаў, косьці, дрэва.

Выгаднае геаграфічнае становішча Рагачова спрыяла разьвіцьцю гандлю і рамёстваў, места было важным пунктам на дняпроўскім водным шляху паміж Смаленскам, Магілёвам і Кіевам. Меліся разьвітыя гандлёвыя зьвязкі з Валыньню.

Вялікае Княства Літоўскае[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Рагачоў. Д. Струкаў, 1864 г.

У канцы ХІІІ стагодзьдзя Рагачоў як уладаньне князя Даўмонта далучыўся да Вялікага Княства Літоўскага[3]. У XIV—XVІІІ стагодзьдзях места было цэнтрам староства. З канца XV стагодзьдзя Рагачоў знаходзіўся ў валоданьні князёў Яраславічаў. У 1535 годзе маскоўскія войскі захапілі і разрабавалі места[4].

У XVІ стагодзьдзі ў Рагачове на месцы старажытнага гарадзішча збудавалі замак і палац, званы ў народзе «замкам каралевы Боны» (у 1654 годзе яго спалілі маскоўскія захопнікі). Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў места ўвайшло ў склад Рэчыцкага павету Менскага ваяводзтва. У 1566 годзе згадваецца царква Сьвятых Кузьмы і Дзям'яна[5].

У 1730 годзе на паўночнай ускраіне Рагачова пачалося будаваньне слабады, дзе ў 1743 годзе было дазволена збудаваць царкву Сьвятога Міхала Арханёла. На 1765 год места было цэнтрам староства, якое аб’ядноўвала 27 вёсак з 609 дварамі і знаходзілася ў валоданьні Пацаў. У 2-й палове XVIII ст. тут збудавалі драўляны касьцёл Сьвятога Антонія.

Пад уладай Расейскай імпэрыі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Герб, 1843 г.
Вуліца Касьцельная. Касьцёл

У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772 год) Рагачоў апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе стаў цэнтрам павету Магілёўскай губэрні. 16 жніўня 1781 году места атрымала герб: «у залатым полі чорны бараноў рог»[6]. У гэты час тут працавала 6 дробных прадпрыемстваў. У 1788 годзе ў Рагачове пачала працаваць паштовая кантора. У 1801 годзе адкрылася павятовая, у 1819 годзе — прыходзкая вучэльні. На 1850 год у месьце было 18 вуліцаў і завулкаў, 375 будынкаў, у тым ліку 6 скарбовых, дзейнічалі 3 царквы, працавалі 2 пошты, 46 крамаў і 23 карчмы.

У 1864 годзе ў Рагачове працавалі 24 мануфактуры, 5 гарбарняў, 5 маслабойняў, 4 цагельні, ганчарны завод, 4 бровары, 5 крупарушак, 132 рамесьнікі. Увесну 1873 году адбылася закладка мескага саду. На 1880 год у Рагачове было каля 560 дамоў, працавалі 2 цагельні, канатны, піваварны, мылаварны і гарбарныя заводы. У 1884 годзе дзейнічалі лякарня і аптэка. На 1896 год — 948 двароў. У 1900 годзе ў месьце было 1157 жылых дамоў, 210 газавых ліхтароў, працавалі аптэка, бібліятэка, жаночая гімназія, з 1909 году настаўніцкая сэмінарыя, 2 кнігарні, 2 друкарні, 5 канатных фабрык. У 1902 годзе праз Рагачоў прайшла чыгунка Магілёў — Жлобін. На 1913 год у месьце было 50 прадпрыемстваў з 185 працоўнымі.

Найноўшы час[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Рагачоў абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі ён увайшоў у склад Беларускай ССР[7], аднак 16 студзеня Масква адабрала места разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе Рагачоў вярнулі БССР, дзе ён стаў цэнтрам раёну (з 1938 году ў Гомельскай вобласьці). На 1934 год у Рагачове працавалі лесапільня (з 1901 году), кардонная фабрыка (з 1913 году), ільнозавод (з 1932 году), электрастанцыя (з 1918 году), цагельня (з 1912 году), друкарня, электрычны млын, кавальская (з 1930 году), кравецкая (з 1927 году), шавецкая (з 1928 году), бандарная, кошыкавая і сталярна-мэблевыя майстэрні, цукеркавая арцель (з 1931 году), смалакурня (з 1929 году), хлебапякарня, 2 конныя крупарушкі і сьлясарня. Дзейнічалі настаўніцкі інстытут (у 1940 годзе — 610 студэнтаў), школа мэдычных сясьцёр, 4 сярэднія і 7-гадовая школы, лякарня, паліклініка, 2 аптэкі. У Другую сусьветную вайну з 14 жніўня 1941 да 24 лютага 1944 году места знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.

У 1971 годзе ў Рагачове знайшлі манэтны скарб памерам у 1 тыс. старажытных манэтаў. 19 красавіка 2010 году места ўзнагародзілі вымпэлам «За мужнасьць і стойкасьць у гады Вялікай Айчыннай вайны»[8].

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дэмаграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • ХIХ стагодзьдзе: 1800 год — 3 тыс. чал.; 1826 год — 2093 чал.[9]; 1850 год — 3112 чал.; 1866 год — 6136 чал.[10]; 1880 год — 4437 чал. (2234 муж. і 2203 жан.), зь іх 2570 праваслаўных, 171 каталік, 19 старавераў і 1677 юдэяў[11]; 1897 год — 9038 чал., зь якіх 42,5% былі пісьменнымі; 1900 год — 11 733 чал.
  • ХХ стагодзьдзе: 1908 год — 20 836 чал., зь іх 5970 праваслаўных, 1199 каталікоў, 73 стараверы, 13 594 юдэі[12]; 1939 год — 15,2 тыс. чал.; 1959 год — 10,2 тыс. чал.; 1970 год — 16 тыс. чал.; 1975 год — 19,8 тыс. чал.[13]; 1991 год — 37 тыс. чал.; 1999 год — 34 502 чал.[14]; 2000 год — 35,7 тыс. чал.[15]
  • ХХI стагодзьдзе: 2004 год — 34 727 чал.; 2006 год — 34,1 тыс. чал.; 2009 год — 33 702 чал.[16] (перапіс); 2010 год — 33,6 тыс. чал.; 2016 год — 34 937 чал.[17]; 2017 год — 34 825 чал.[18]; 2018 год — 34 809 чал.[1]

Адукацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Рагачове працуюць 6 сярэдніх школаў, 12 дашкольных установаў.

Культура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дзейнічаюць дом культуры з народным тэатрам, 7 бібліятэк. У 1962 годзе адкрыўся музэй народнай славы.

Мас-мэдыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вядзецца мясцовае радыёвяшчаньне, выдаецца раённая газэта «Свабоднае слова».

Забудова[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Плян[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Асноўная тэрыторыя Рачагова месьціцца ў міжрэччы Дняпра і Друці, гэта Цэнтральны і Залінейны плянавальныя раёны. На правым беразе Друці — Задруцьце. Пераважае забудова сядзібнага тыпу. Цэнтральную частку фармуюць 5-павярховыя будынкі. Паўсталі новыя кварталы і вуліцы, 3 мікрараёны, шматпавярховыя дамы ўзводзяцца ў жылым раёне «Лясьнянка». Функцыянуе шырокая паркавая зона.

Вуліцы і пляцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Афіцыйная назва Гістарычная назва Былыя назвы
Бабруйская вуліца (з 1917) Шашэйная вуліца
Багатырова вуліца (з 1957) Пясковая вуліца Новапралетарская вуліца
Молатава вуліца
Фабрычная вуліца
Валадарская вуліца (з 1917) Касьцельная вуліца
Галкіна вуліца (з 1970-х) Цагельная вуліца рас. Кирпичная улица
Гарбатава вуліца (з 1980-х) Садовая вуліца
Гарбачова вуліца Афіцэрская вуліца Чырвонаармейская вуліца (1917—1974)
Гомельская вуліца (з 1917) Віцебская вуліца
Горкага вуліца (з 1936) Канатная вуліца
Дзімітрава вуліца (з 1934) Палявая вуліца
Дзяржынскага вуліца (з 1926) Стайневая вуліца рас. Конюшенная улица
Зайцава вуліца (з 1980-х) Дняпроўская вуліца
Інтэрнацыянальная вуліца Лугавая вуліца Мікалаеўская вуліца (1894—1917)
Зіноўева вуліца (1917—1936)
Калгасны завулак Кароткая вуліца
Калесьнікава вуліца Мяшчанская вуліца Сялянская вуліца (1917—1964)
Калініна вуліца (з 1920-х) Булгака вуліца
Камсамольская вуліца (з 1917) Млынавая вуліца
Камуністычная вуліца Горная вуліца
Уладзімера Караткевіча вуліца Ёлачная вуліца Бухарына вуліца (1917—1938)
Яжова вуліца (1938—1939)
Чкалава вуліца (1939—2010)
Кастрычніцкая вуліца (з 1920-х) Галавінская вуліца
Кірава вуліца Васільеўская вуліца
Леніна вуліца Быхаўская вуліца Цымэрмана вуліца (1919—1970)
Лібкнэхта вуліца (з 1917) Царкоўная вуліца
Луначарскага вуліца (з 1920-х) Папярэчная вуліца Георгіеўская вуліца (рас. Георгиевская улица)
Пакацілы вуліца Паўднёвая вуліца Паўночнаданецкая вуліца (1931—2005)
Парыскай Камуны вуліца (з 1917) Паўночная вуліца
Першамайская вуліца (з 1920-х) Навасьвецкая вуліца
Пілютава вуліца Высокая вуліца Сьцяпанава вуліца (1984—2005)
Пралетарская вуліца (з 1917) Школьная вуліца
Савецкая вуліца (з 1917) Папоўская вуліца
Канстанціна Саньнікава вуліца Лясная вуліца Калгасная вуліца (1930—1995)
Сацыялістычная вуліца (з 1917) Ісаеўская вуліца
Сурначова вуліца (з 1970-х) Гуменная вуліца
Сьвярдлова вуліца (з 1919) Берагавая вуліца
Сьмідовіча вуліца (з 1935) Пясковая вуліца
Сьцяпанава вуліца Батарэйная вуліца
Сядова вуліца Інжынэрная вуліца Дзям’яна Беднага вуліца (1920—1940)
Тэльмана вуліца Аляксандраўская вуліца Каменева вуліца (1917—1936)
Урыцкага вуліца (з 1919) Ветраная вуліца
Фрунзе вуліца (з 1960-х) Рынкавая вуліца
Халтурына вуліца Фабрычная вуліца
Цымэрмана вуліца Ёлшынская вуліца Леніна вуліца (1924—1970)
Цэткін вуліца (з 1917) Зявакінская вуліца
Чарнышэўскага вуліца Фабрычная вуліца
Энгельса вуліца Батарэйная вуліца Лясаля вуліца (1917—1936)[19]
Бяз назвы Рынак пляц рас. Базарная площадь

З урбананімічнай спадчыны Рагачова да нашага часу гістарычныя назвы захавалі вуліцы Баравіца, Вакзальная, Друцкая, Загуменная, Кавальская, Набярэжная, Ніжнегародзкая, Ніжнедняпроўская, Падгорная, Рабочая і Чыгуначная.

На 2012 год звыш 100 з больш як 370 вуліцаў Рагачова насілі імя касманаўтаў[20].

Эканоміка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Прадпрыемствы харчовай, будаўнічых матэрыялаў прамысловасьці.

Турыстычная інфармацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Інфраструктура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дзейнічае Рагачоўскі музэй народнай славы. Спыніцца можна ў гасьцініцы «Дняпро»[21].

Славутасьці[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Гарадзішча «Замкавая Гара»
  • Забудова гістарычная (канец ХІХ — пачатак ХХ ст.; фрагмэнты)
  • Касьцёл Сьвятога Антонія Падуанскага (1911—1913)
  • Могілкі: старыя хрысьціянскія, капліца (пачатак ХХ ст.); юдэйскія

Страчаная спадчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Галерэя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Асобы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б в Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа(рас.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь
  2. ^ Краткий топонимический словарь Белоруссии / В.А. Жучкевич. — Менск: Изд-во БГУ, 1974. — 448 с. С. 323—324.
  3. ^ ВКЛ. Энцыкл. Т. 2. — Менск, 2005. С. 482.
  4. ^ Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб, 1890—1907.
  5. ^ НГАБ, ф. 1783, воп. 1, спр. 6, с. 483
  6. ^ Цітоў А. Геральдыка Беларускіх местаў. — Менск, 1998. С. 223.
  7. ^ 150 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі / Уклад. Іван Саверчанка, Зьміцер Санько. — Вільня: Наша Будучыня, 2002. — 238 с. ISBN 9986-9229-6-1.
  8. ^ Указ прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 189 ад 19 красавіка 2010 г. «Аб узнагароджанні некаторых населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь вымпелам „За мужнасць і стойкасць у гады Вялікай Айчыннай вайны“»
  9. ^ Гарады і вёскі Беларусі. Энцыкл. Т. 2. Кн. 2. — Менск, 2005. С. 221.
  10. ^ Гарады і вёскі Беларусі. Энцыкл. Т. 2. Кн. 2. — Менск, 2005. С. 222.
  11. ^ Krzywicki J. Rohaczew // Słownik geograficzny... T. IX. — Warszawa, 1888. S. 687.
  12. ^ Rouba N. Przewodnik po Litwe i Białejrusi. — Wilno, 1909.
  13. ^ Большая советская энциклопедия, 3-е изд.: в 30 т. / Гл. ред. А.М. Прохоров. — М.: Сов. энциклопедия, 1969—1978.
  14. ^ Ваганава А. Рагачоў // ЭГБ. Т. 6. Кн. 1. — Менск, 2001. С. 39.
  15. ^ БЭ. Т. 13. — Менск, 2001 С. 195.
  16. ^ Перепись населения — 2009. Гомельская область(рас.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь
  17. ^ Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа(рас.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь
  18. ^ Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа(рас.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь
  19. ^ Климович А. Улицы моего города (продолжение), Рагачоўская шляхта
  20. ^ Пукшанскі А. Штаны і іншыя вуліцы // Зьвязда : газэта. — 4 траўня 2012. — № 84 (27199). — С. 6. — ISSN 1990-763x.
  21. ^ Туристская энциклопедия Беларуси. — Менск, 2007.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg Рагачоўсховішча мультымэдыйных матэрыялаў