Заказьнікі Беларусі

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку

Зака́зьнікі Белару́сі — асабліва ахоўныя прыродныя тэрыторыі (ААПТ) Беларусі, абвешчаныя дзеля захаваньня і аднаўленьня каштоўных прыродных мясьцінаў.

Паводле 4-га артыкула Закону Рэспублікі Беларусь ад 15 лістапада 2018 году № 150-З «Аб асабліва ахоўных прыродных тэрыторыях», заказьнікі могуць быць мясцовай і рэспубліканскай значнасьці. Згодна зь 7-м артыкулам Закону Савет міністраў Рэспублікі Беларусь «прымае рашэньні пра абвяшчэньне, пераўтварэньне, спыненьне існаваньня заказьнікаў рэспубліканскай значнасьці». Паводле 9-га артыкула, мясцовыя выканаўчыя і распарадчыя органы прымаюць такія рашэньні датычна заказьнікаў мясцовай значнасьці. Згоднам з 14-м артыкулам плянаваньне такіх мясцовых рашэньняў улучаецца ў «абласныя схемы разумнага разьмяшчэньня ААПТ мясцовай значнасьці», якія «распрацоўваюцца абласнымі, Менскім гарадзкім выканаўчым камітэтам сумесна з Нацыянальнай акадэміяй навук Беларусі на 10-гадовы тэрмін». Для вылучэньня земляў пад такія схемы «распрацоўваюцца навуковыя абгрунтаваньні межаў, плошчы ААПТ і сьпіс землекарыстальнікаў, чые дзялянкі ўлучаюцца ў склад земляў» заказьнікаў[1]. На 2020 год у 6-і абласьцях Беларусі знаходзілася 282 заказьнікі мясцовай значнасьці і 99 — рэспубліканскай. Сярод іх вылучалі 5 відаў: біялягічны, водна-балотны, водны, геалягічны і краявідны. Сярод заказьнікаў мясцовай значнасьці налічвалася 126 водных (45%), 76 біялягічных (27%), 40 водна-балотных (14%), 29 краявідных (10%) і 11 геалягічных (4%). У Берасьцейскай вобласьці знаходзілася 30 заказьнікаў мясцовай значнасьці, у Віцебскай — 63, у Гарадзенскай — 28, у Гомельскай — 43, у Магілёўскай — 67 і ў Менскай — 51[2].

Падставы абвяшчэньня[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Паводле 16-га артыкула Закону Беларусі 2018 году «Аб асабліва ахоўных прыродных тэрыторыях», існавала 7 агульных падставаў пры выбары земляў для абвяшчэньня заказьнікамі:

  1. «наяўнасьць уласьцівых і рэдкіх прыродных краявідаў і біятопаў;
  2. наяўнасьць месцаў пражываньня дзікіх жывёлаў і росту дзікарослых расьлінаў, якія адносяцца да відаў, улучаных у Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь, і да відаў, якія падпадаюць пад дзеяньне міжнародных дамоваў Рэспублікі Беларусь;
  3. наяўнасьць месцаў рэгулярнага гнездаваньня, зімаваньня або стаянкі падчас пералёту водна-балотных і іншых відаў пералётных птушак у колькасьці, што перавышае 1 адсотак ад ліку нацыянальнай або эўрапейскай папуляцыі віду;
  4. наяўнасьць месцаў штогадовага засяроджаньня падчас сэзонных пералётаў прынамсі 10 000 асобін пералётных водна-балотных птушак (кулікі, качкі, гусі), прынамсі 500 асобін шэрых жураўлёў;
  5. наяўнасьць месцаў нерасту, нагулу і перасяленьня рыбы, што адносіцца да відаў, улучаных у Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь, і да відаў, якія падпадаюць пад дзеяньне міжнародных дамоваў Рэспублікі Беларусь;
  6. наяўнасьць прыродных земляў, улучаных у нацыянальную экалягічную сетку;
  7. наяўнасьць прыродных вадаёмаў, відаў рэльефу, непаўторных або рэдкіх паводле свайго паходжаньня, морфамэтрычных і іншых уласьцівасьцяў»[1].

Таксама налічвалася 4 адмысловыя падставы пры выбары земляў пад заказьнікі:

  1. «прыродныя землі нязначна парушаныя чалавечай дзейнасьцю і валодаюць высокай здольнасьцю аднаўленьня;
  2. уласьцівыя і рэдкія прыродныя краявіды і біятопы складаюць прынамсі 40% плошчы прыродных земляў;
  3. прыродныя землі ёсьць месцам пражываньня дзікіх жывёлаў і месцам росту прынамсі 10 відаў дзікарослых расьлінаў, што адносіцца да відаў, улучаных у Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь, і да відаў, якія падпадаюць пад дзеяньне міжнародных дамоваў Рэспублікі Беларусь;
  4. прыродныя землі граюць важную ролю ў падтрыманьні воднага ладу прыродных вадаёмаў і балотаў».

Згодна з Законам прыродныя землі могуць абраць для абвяшчэньня заказьнікам мясцовай значнасьці, калі тая адпавядае «прынамсі 2-м агульным і 2-м адмысловым падставам». Заказьнікам рэспубліканскай значнасьці маглі абвясьціць пры адпаведнасьці «прынамсі 3-м агульным і 3-м адмысловым падставам»[1].

Забароны[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Згодна з 28-м артыкулам Закону 2018 году «Аб асабліва ахоўных прыродных тэрыторыях», у межах заказьніка забараняюцца:

  1. «правядзеньне высечкі, выдаленьне, зьнішчэньне, пашкоджаньне, выняцьце дрэваў чарэшчатага дуба, бука, востралістага клёна, вяза (лёма, бяроста), звычайнага ясеня, ліпы, дугласіі, кедра і карэльская бярозы;
  2. узьвядзеньне прадметаў будаўніцтва;
  3. расчыстка расьліннасьці ў прыбярэжных палосах і воднай расьліннасьці;
  4. забор вады для прамысловай і гаспадарчай патрэбы з вадаёмаў;
  5. выпас жывёлы і касьба ў прыбярэжных палосах з 1 красавіка па 15 чэрвеня»[1].

Паводле 24-га артыкула Закону, існавала яшчэ 16 агульных забаронаў на:

  1. «выведку і распрацоўку радовішчаў карысных выкапняў;
  2. скід сьцёкавых водаў у навакольнае асяродзьдзе;
  3. мыйку мэханічных транспартных сродкаў;
  4. выкананьне гідратэхнічнай мэліярацыі» і зьмяненьне воднага ладу;
  5. "выпальваньне сухой расьліннасьці, травы на корані, а таксама ржышча і пажніўных рэшткаў;
  6. «спальваньне пасечаных рэшткаў пры правядзеньні высечак лесу»;
  7. «увядзеньне дзікіх жывёлаў і расьлінаў;
  8. узьвядзеньне прамысловых, камунальных і складзкіх збудаваньняў, аўтамабільных заправачных станцыяў, станцыяў тэхнічнага абслугоўваньня і мыйняў для аўтатранспарту, жывёлагадоўчых стайняў і жылой забудовы, разьмяшчэньне летнікаў для жывёлы, стварэньне новых садаводчых таварыстваў і дачных каапэратываў;
  9. разьмяшчэньне асобных намётаў, намётавых мястэчак, стаянак падарожнікаў, іншых абсталяваных зонаў і месцаў адпачынку, стаянак мэханічных транспартных сродкаў, распальваньне вогнішчаў»;
  10. «правядзеньне суцэльных высечак галоўнага карыстаньня;
  11. складаваньне і прымяненьне лётным чынам хімічных сродкаў аховы расьлінаў, рэгулятараў іх росту і ўгнаеньняў;
  12. выняцьце, выдаленьне, пашкоджаньне і зьнішчэньне драўняна-хмызьняковай расьліннасьці, жывога надглебавага покрыва і ляснога подсьцілу, зьняцьцё ўрадлівага слою глебы, улучна з подсьцілавымі пародамі;
  13. выкарыстаньне юрыдычнымі і фізычнымі асобамі водных транспартных сродкаў з рухавікамі ўнутранага згараньня звыш 15 конскіх сілаў;
  14. рух і стаянка мэханічных транспартных сродкаў і самаходных машынаў па-за дарогамі агульнага карыстаньня і адмыслова абсталяванымі месцамі;
  15. узворваньне земляў у прыбярэжных палосах;
  16. правядзеньне навуковых досьледаў з прыроднымі мясьцінамі, што могуць прывесьці да шкоднага ўзьдзеяньня»[1].

Нумар[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У 37-м артыкуле Закону «Аб асабліва ахоўных прыродных тэрыторыях» прадугледжвалася, што заказьніку прысвойваецца рэестровы нумар у выглядзе АААА.3.Б.В, дзе:

  • АААА — парадкавы нумар у летапісным парадку ўліку;
  • 3 — лічбавы код заказьніка, як віда ААПТ;
  • Б — лічбавы код значнасьці (2 — мясцовая, 1 — рэспубліканская);
  • В — лічбавы код Менску (7) або вобласьці (1 — Берасьцейская, 2 — Віцебская, 3 — Гомельская, 4 — Гарадзенская, 5 — Менская і 6 — Магілёўская; некалькі адм.-тэр. адзінак згадваецца праз касую рысу)[1].

Рэспубліканскія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

На 2020 год у 6-і абласьцях Беларусі знаходзілася 99 заказьнікаў рэспубліканскай значнасьці. Зь іх 18 месьцілася ў Берасьцейскай вобласьці, 25 — у Віцебскай, 15 — у Гарадзенскай, 13 — у Гомельскай, 4 — у Магілёўскай і 24 — у Менскай. Налічвалася 4 віды такіх заказьнікаў: 38 біялягічных, 36 краявідных, 17 водных і 8 водна-балотных. Найбольшым быў заказьнік «Сярэдняя Прыпяць» плошчай звыш 930 км², які месьціўся ў 3-х раёнах Берасьцейскай вобласьці і Жыткавіцкім раёне Гомельскай. Найстарэйшым дзейным быў Казьянскі заказьнік, заснаваны ў сакавіку 1960 году ў Полацкім і Шумілінскім раёнах Віцебскай вобласьці[2].

Берасьцейская вобласьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Назва Від Раён Плошча (га) Дата абвяшчэньня Выява
Стронга краявідны Баранавіцкі 12 015 1998 г., 26 кастрычніка
Буслаўка біялягічны Бярозаўскі, Пружанскі 7936 1997 г., 12 жніўня Buslauka, info sign.jpg
Спораўскі біялягічны Бярозаўскі, Дарагічынскі, Івацэвіцкі, Янаўскі 19 384 1991 г., 15 жніўня
Прыбускае Палесьсе краявідны Берасьцейскі 17 230,6 2003 г., 30 траўня Belaye (White) Lake.jpg
Ялоўскі біялягічны Ганцавіцкі 959 1979 г, 16 жніўня
Борскі біялягічны Ганцавіцкі, Лунінецкі 2818,4 1979 г., 16 жніўня
Падвялікі мох водны Ганцавіцкі 10 647 2005 г., 13 сьнежня
Выганашчанскае краявідны Ганцавіцкі, Івацэвіцкі, Ляхавіцкі 54 611,34 1968 г., 18 лістапада Babrovickaje.JPG
Званец краявідны Дарагічынскі, Кобрынскі 16 227,42 1996 г., 11 красавіка
Радастаўскі краявідны Дарагічынскі 6685,17 1978 г., 22 жніўня
Лунінскі біялягічны Лунінецкі 9283 1997 г., 27 лютага
Сярэдняя Прыпяць краявідны Лунінецкі, Пінскі, Столінскі; Жыткавіцкі Гомельскай вобласьці 93 062,15 1999 г., 19 ліпеня Prypyat near Luninets.jpg
Лукава біялягічны Маларыцкі 1594,07 1968 г., 8 верасьня
Тырвовічы біялягічны Пінскі 1443 1984 г., 26 верасьня
Прастыр краявідны Пінскі, Столінскі 9544,71 1994 г., 28 лютага
Ружанская пушча біялягічны Пружанскі 2812 1986 г., 21 лютага
Марочна водна-балотны Столінскі 6444,39 2008 г., 26 траўня
Альманскія балоты краявідны Столінскі 94 219 1998 г., 12 лістапада

Віцебская вобласьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Назва Від Раён Плошча (га) Дата абвяшчэньня Выява
Рычы водны Браслаўскі 1390,62 1979 г., 16 жніўня
Чырвоны Бор краявідны Дрысенскі, Расонскі 35 023,3 1997 г., 29 ліпеня Chyrvony Bor Nature Reserve.jpg
Асьвейскі краявідны Дрысенскі 30 567,38 1977 г., 13 чэрвеня Aśviejskaje - 3.jpg
Запольскі біялягічны Віцебскі 794,04 1979 г., 16 жніўня
Мошна біялягічны Віцебскі 398,76 1979 г, 16 жніўня
Чысьцік біялягічны Віцебскі 299,98 1979 г., 16 жніўня
Белае водны Глыбоцкі, Ушацкі 483,2 1979 г., 16 жніўня
Доўгае водны Глыбоцкі 644,45 1979 г., 16 жніўня Belarus-Hlybokaye Lake.jpg
Сэрвач водны Глыбоцкі, Докшыцкі 9150,35 1997 г., 29 ліпеня
Карыценскі мох водны Гарадоцкі 1388,9 1981 г., 1 красавіка
Верхневялейскі водны Докшыцкі 815,02 1996 г., 21 сакавіка
Бабінавіцкі краявідны Лёзьненскі 10 547 1998 г., 17 верасьня Берег озера Зелененского - panoramio.jpg
Жада водна-балотны Мёрскі, Шаркоўшчынскі 7118 2015 г., 26 жніўня
Балота Мох водны Мёрскі 4602,03 1981 г., 1 красавіка
Ельня краявідны Мёрскі, Шаркоўшчынскі 25 301 1968 г., 18 лістапада Окраина болота Ельня. (Outskirts swamp Elnya) - panoramio.jpg
Лонна біялягічны Полацкі 443,07 1979 г., 16 жніўня
Дражбітка-Сьвіна водна-балотны Полацкі 6727,25 2015 г., 4 лютага
Глыбокае-Вялікае Астравіта водны Полацкі 1353,38 1979 г., 16 жніўня
Казьянскі краявідны Полацкі, Шумілінскі 26 060 1960 г., 10 сакавіка
Швакшты водны Пастаўскі 5517,03 1996 г., 25 верасьня
Сіньша краявідны Расонскі 12 877,42 1996 г., 21 сакавіка Синьша — Вечерняя радуга.jpg
Крывое водны Ушацкі 1063,72 1979 г., 16 жніўня
Янка водна-балотны Шаркоўшчынскі 5848 2015 г., 4 лютага
Сосна водны Шумілінскі 168,33 1979 г., 16 жніўня
Споры водны Шумілінскі 1170,59 2015 г., 8 кастрычніка

Гарадзенская вобласьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Назва Від Раён Плошча (га) Дата абвяшчэньня Выява
Замкавы лес біялягічны Ваўкавыскі, Зэльвенскі 3659,52 2007 г., 27 сьнежня
Гарадзенская пушча краявідны Гарадзенскі 20 515,59 1997 г., 12 жніўня
Азёры краявідны Гарадзенскі, Шчучынскі 23 364,05 1990 г., 5 сакавіка
Ліпічанская пушча краявідны Зьдзецельскі, Мастоўскі, Шчучынскі 15 153 2002 г., 8 кастрычніка
Медухава біялягічны Зэльвенскі 1375,34 1996 г, 11 красавіка
Налібоцкі краявідны Іўеўскі, Наваградзкі; Валожынскі, Стаўпецкі Менскай вобласьці 86 892 2005 г., 27 траўня
Міранка водны Карэліцкі 3548,74 1996 г., 25 верасьня
Сьвіцязянскі краявідны Карэліцкі, Наваградзкі 1193,79 1970 г., 18 чэрвеня HarborOfRays.jpg
Дакудаўскі біялягічны Лідзкі 630,34 1990 г., 5 сакавіка
Наваградзкі краявідны Наваградзкі 1827,07 1994 г., 28 кастрычніка
Белы Мох водна-балотны Астравецкі 887,5 2015 г., 21 кастрычніка
Сарачанскія азёры краявідны Астравецкі 14 738,97 2008 г., 25 траўня Haladzianka Lake 3.jpg
Слонімскі біялягічны Слонімскі 4812,73 1978 г., 22 жніўня
Дубатоўскае біялягічны Смаргонскі 839,5 1978 г., 22 жніўня
Котра краявідны Шчучынскі 10 463,5 2003 г., 19 верасьня

Гомельская вобласьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Назва Від Раён Плошча (га) Дата абвяшчэньня Выява
Буда-Кашалёўскі біялягічны Буда-Кашалёўскі 6720,63 1998 г., 13 красавіка
Поплаў ракі Сож водна-балотны Буда-Кашалёўскі, Веткаўскі, Чачэрскі 8563,72 2015 г., 4 лютага
Стары Жадзен водна-балотны Жыткавіцкі, Лельчыцкі 17 048,39 2015 г., 4 лютага
Выдрыца краявідны Жлобінскі, Шацілавіцкі 17 560 1999 г., 14 кастрычніка
Смычок краявідны Жлобінскі, Рэчыцкі 2635 2000 г, 27 верасьня
Стрэльскі краявідны Каленкавіцкі, Мазырскі 12 161 1999 г., 23 лютага
Букчанскі біялягічны Лельчыцкі 4990,31 1979 г., 16 жніўня
Дняпроўска-Сожаўскі біялягічны Лоеўскі 14 556 1999 г., 5 жніўня
Мазырскія яры краявідны Мазырскі 1019,77 1986 г., 21 лютага
Бабінец біялягічны Рудабельскі 830,7 1979 г., 16 жніўня
Рудабельскі біялягічны Рудабельскі 4070,2 2003 г., 27 чэрвеня
Чыркавіцкі біялягічны Шацілавіцкі 461,63 1979 г., 16 жніўня
Слонімскі біялягічны Слонімскі 4812,73 1978 г., 22 жніўня
Дубатоўскае біялягічны Смаргонскі 839,5 1978 г., 22 жніўня
Котра краявідны Шчучынскі 10 463,5 2003 г., 19 верасьня

Магілёўская вобласьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Назва Від Раён Плошча (га) Дата абвяшчэньня Выява
Заазер’е водны Бялыніцкі 4172,1 1968 г., 18 лістапада Заазер'е — Тэкстура восені.jpg
Выспы Дулебы водны Бялыніцкі, Клічаўскі 26 600 1998 г., 12 лістапада Острова Дулебы.jpg
Старыца краявідны Быхаўскі 2033 1997 г., 27 лютага
Сьвіслацка-Бярэзінскі краявідны Асіпавіцкі, Качэрыцкі, Клічаўскі 17 480 2015 г., 4 лютага

Менская вобласьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Назва Від Раён Плошча (га) Дата абвяшчэньня Выява
Чарневіцкі краявідны Барысаўскі, Бярэзінскі, Крупскі 10 180 2005 г., 24 студзеня
Чарнеўскі біялягічны Барысаўскі 1026,53 1979 г., 16 жніўня
Барысаўскі краявідны Барысаўскі, Смалявіцкі 2731,4 2015 г., 4 лютага
Дзянісавіцкі біялягічны Крупскі 3059,59 1979 г., 16 жніўня
Сялява краявідны Крупскі 19 364,83 1993 г, 25 лютага
Белая Русь краявідны Лагойскі 4460 2015 г., 4 лютага Belaja Rus' landscape reserve.jpg
Купалаўскі краявідны Лагойскі, Менскі 3834 2000 г., 6 красавіка
Глебкаўка біялягічны Менскі 964 2001 г., 29 сьнежня Hliebkaŭka, signpost.jpg
Лебядзіны біялягічны Менскі 43,49 2015 г., 28 красавіка !Лебядзіны стаў (Беларусь, 2020 г.).jpg
Падсады біялягічны Менскі 1079 1999 г., 31 сакавіка
Прылуцкі біялягічны Менскі 523,06 1977 г., 20 студзеня
Сьціклева біялягічны Менскі 428 2001 г., 29 сьнежня Biology reserve Ściklieva - panoramio - Andrej Kuźniečyk.jpg
Юхнаўскі біялягічны Менскі 221 2001 г., 13 жніўня
Прылепскі краявідны Менскі 3242 2000 г., 20 сьнежня
Траскоўшчына краявідны Менскі 745,39 2001 г., 5 сакавіка
Копыш біялягічны Пухавіцкі 1222,34 1979 г., 16 жніўня
Мацеевіцкі біялягічны Пухавіцкі 1802,19 1979 г., 16 жніўня
Амговіцкі біялягічны Пухавіцкі, Старадароскі 2556,8 2009 г., 24 сьнежня
Амяльнянскі біялягічны Пухавіцкі 2011,57 1979 г., 16 жніўня
Вароніцкі востраў водна-балотны Пухавіцкі 828,44 2015 г., 4 лютага
Валмянскі біялягічны Смалявіцкі 614,5 1996 г., 21 сакавіка Volma 4.jpg
Пекалінскі біялягічны Смалявіцкі 2128,9 2000 г., 10 жніўня
Гайна-Бродня водны Смалявіцкі 1196,22 2015 г., 4 лютага
Фаліцкі Мох біялягічны Старадароскі 1947,21 2007 г., 27 сьнежня

Глядзіце таксама[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б в г д е А. Лукашэнка. Закон Рэспублікі Беларусь ад 15 лістапада 2018 году № 150-З «Аб асабліва ахоўных прыродных тэрыторыях»(рас.) // Нацыянальны прававы інтэрнэт-партал Рэспублікі Беларусь, 13 сьнежня 2018 г. Праверана 22 траўня 2020 г.
  2. ^ а б Заказьнікі рэспубліканскай і мясцовай значнасьці(рас.) // Міністэрства прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяродзьдзя Рэспублікі Беларусь, 2020 г. Праверана 22 траўня 2020 г.

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]