Бягомель

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Бягомель
трансьліт. Biahomieĺ[a]
Панарама мястэчка
Панарама мястэчка
Coat of arms of Biahoml.png Flag of Biahoml.png
Герб Бягомелю Сьцяг Бягомелю
Першыя згадкі: 1582
Краіна: Беларусь
Вобласьць: Віцебская
Раён: Докшыцкі
Сельсавет: Бягомскі
Насельніцтва: 2683 чал. (2017)[1]
Часавы пас: UTC+3
Тэлефонны код: +375 2157
Паштовы індэкс: 211730
Нумарны знак: 2
Геаграфічныя каардынаты: 54°43′51″ пн. ш. 28°3′34″ у. д. / 54.73083° пн. ш. 28.05944° у. д. / 54.73083; 28.05944Каардынаты: 54°43′51″ пн. ш. 28°3′34″ у. д. / 54.73083° пн. ш. 28.05944° у. д. / 54.73083; 28.05944
Бягомель на мапе Беларусі ±
Бягомель
Бягомель
Бягомель
Бягомель
Бягомель
Бягомель
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы

Бяго́мель[2], Бе́гамля[2] — мястэчка ў Беларусі, каля ракі Мажанкі. Цэнтар сельсавету Докшыцкага раёну Віцебскай вобласьці. Насельніцтва на 2017 год — 2683 чалавекі[1]. Знаходзіцца за 30 км ад Докшыцаў, за 37 км ад чыгуначнай станцыі Параф’янаў (лінія Маладэчна — Полацак). Аўтамабільныя дарогі на Менск, Віцебск, Барысаў, Докшыцы. Фактычнай часткай мястэчка зьяўляецца вёска Маргавіца.

Бягомель — мястэчка гістарычнай Меншчыны.

Назва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

На думку географа В. Жучкевіча, тапонім «Бягомель» утварыўся ад слова «бег» у спалучэньні з фармантам -ль. Імаверна, паселішча зьнікла як прытулак для беглых, хованка. Гэтае меркаваньне пацьвярджае тое, што славянскі фармант -ля звычайна ўжываецца каб выразіць акалічнасьць месца[3]. Згодна зь іншая вэрсіяй, корань «бяг» мае зьвязак або з словам «буга» — нізіна, або «баган» — сыры хваёвы лес, часта зь бярозамі. Некаторыя навукоўцы зьвязваюць назву «Бягомль» з старажытнаславянскім імем Багаміл (ці Багуміл), гэта значыць, што «Бягомль» — пасяленьне, якое заснаваў Багаміл[4].

Старадаўні тапонім «Багомль» у сучаснай беларускай мове (клясычны правапіс) аформіўся ў дзьвюх формах: Бягомель[5][6][7] (з устаўным галосным) або Бегамля[5] (з фармантам -ля). Афіцыйнае напісаньне назвы паселішча — Бягомль (рас. Бегомль).

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вялікае Княства Літоўскае[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Бягомель узьнік як сяло на тэрыторыю маёнтку Ваўча, што знаходзіўся ў валоданьні Віленскага біскупства і ўваходзіў у склад Менскага павету Менскага ваяводзтва. Першы пісьмовы ўпамін пра паселішча (пад назвай Багомль) датуецца 1582 годам, калі біскупскі ўраднік Матысь Сасноўскі нечакана разрабаваў двор у маёнтку Ваўча і, прыхапіўшы сабраныя падаткі, уцёк у сяло Мсьціж. Пры гэтым М. Сасноўскі зьвярнуўся ў суд з скаргай на жыхароў сяла Бягомель, якія нібыта напалі на яго і разрабавалі ягоны дом.

У пазьнейшыя часы Бягомлем валодаў Міхал Кейзгалавіч. Ён фундаваў тут рымска-каталіцкую капліцу, якой запісаў прыбытак з маёнтку Ваўча з цэнтарам у Бягомлі.

Пад уладай Расейскай імпэрыі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) Бягомель апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, сьпярша ў Докшыцкім, з 1802 году — у Барысаўскім павеце[8] Менскай губэрні. У пачатку ХІХ ст. паселішчам валодаў граф Манузі, потым Бягомель разам зь іншымі сёламі ўваходзіў у маёнтак Берасьнёўка зямяніна Ігната Булгака. У 1861 годзе мястэчка стала цэнтрам воласьці.

На 1886 год у Бягомлі было 43 двары, валасная ўправа, царква, школа, лякарня. У 1870—1874 гадох у мястэчку збудавалі прамысловы комплекс, які ўлучаў тры будынкі — сартаваньне сьпірту, сховішча сьпірту і жылы дом вартаўніка. У Першую сусьветную вайну ў лютым 1918 году Бягомель занялі нямецкія войскі.

Найноўшы час[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Бягомель абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У сьнежні 1918 — 1920 гадоў мястэчка займалі польскія войскі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі Бягомель увайшоў у склад Беларускай ССР[9], дзе 17 ліпеня 1924 году стаў цэнтрам раёну (з 1960 году ў Докшыцкім раёне). У гэты час тут было 157 двароў, працавалі 2 млыны, 2 кузьні. На 1937 год — лесазавод, электрастанцыя, машына-трактарная станцыя, народны дом, лякарня, школа-сямігодка, пункт ліквідацыі непісьменнасьці. Два разы на тыдзень праводзіліся кірмашы. 27 верасьня 1938 году Бягомель атрымаў афіцыйны статус пасёлку гарадзкога тыпу. У Другую сусьветную вайну з 2 ліпеня 1941 да 1 ліпеня 1944 году мястэчка знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.

У 1968 годзе ўтварыўся Бягомльскі музэй народнай славы. 29 чэрвеня 2009 году 22 населеныя пункты, у тым ліку і Бягомель, узнагародзілі вымпэлам «За мужнасьць і стойкасьць у гады Вялікай Айчыннай Вайны». 28 лютага 2011 году афіцыйна зацьвердзілі герб і сьцяг мястэчка[10].

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дэмаграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • XIX стагодзьдзе: 1886 год — 470 чал.
  • XX стагодзьдзе: 1924 год — 781 чал.; 1937 год — 1779 чал.; 1959 год — 5970 чал.; 1970 год — 2,9 тыс. чал.; 1990 год — 2,2 тыс. чал.[11]; 1995 год — 3,4 тыс. чал.[12]
  • XXI стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 3,2 тыс. чал.[13]; 2006 год — 2,8 тыс. чал.[14]; 2007 год — 3059 чал.; 2008 год — 2,9 тыс. чал.; 2009 год — 2736 чал.[15] (перапіс); 2016 год — 2630 чал.[16]; 2017 год — 2683 чал.[1]

Рэлігія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дзейнічае Царква Ўсіх Сьвятых. У 2004 годзе ў старым будынку колішняй гасьцініцы адкрыўся касьцёл Хрыста Валадара Сусьвету[17].

Адукацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Бягомелі працуюць сярэдняя агульнаадукацыйная школа (Установа адукацыі «Бягомльская дзяржаўная сярэдняя агульнаадукацыйная школа Докшыцкага раёну»), дзіцячая музычная школа, дашкольная ўстанова на 127 месцаў, а таксама школа-інтэрнат для дзяцей-сіротаў (Дзяржаўная ўстанова адукацыі «Бягомльская дапаможная школа-інтэрнат для дзяцей-сіротаў»).

Мэдыцына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Мэдычнае абслугоўваньне насельніцтва ажыцьцяўляюць паліклініка, лякарня і аптэка.

Культура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дзейнічаюць музэй народнай славы, бібліятэка імя Пімена Панчанкі, дом культуры. У фондах музэю налічваецца 17 383 экспанаты, у тым ліку 13 783 экспанаты асноўнага фонду і 3600 навукова-дапаможнага.

Эканоміка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Працуюць прадпрыемствы будаўнічых матэрыялаў, дрэваапрацоўчай (лясгас) і харчовай прамысловасьці (сьпіртзавод).

Да паслугаў местачкоўцаў гандлёвы цэнтар «Мэрыдыян», а таксама некалькі каапэратыўных і прыватных крамаў, кавярні «Тафілія», «Транзіт», аддзяленьне «Беларусбанку».

Транспарт[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Бягомлі месьціцца філія Лепельскага аўтатранспартнага прадпрыемства №14 (7 аўтобусаў і 6 грузавых аўтамабіляў), ажыцьцяўляецца абслугоўваньне рэгулярных аўтобусных рэйсаў праз мясцовую аўтастанцыю. Транспартная плынь праходзіць транзытам у паўночныя раёны Беларусі, а таксама кіруецца ў Пскоў, Санкт-Пецярбург, Рыгу.

Турыстычная інфармацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Царква Ўсіх Сьвятых

Інфраструктура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

За 3 км ад Бягомлю знаходзіцца санаторыя «Баравое», за 12 км — дом паляўнічага «Бягомльскі». За кілямэтар ад мястэчка, каля аўтазаправачнай станцыі і СТА, ёсьць матэль «101 кілямэтар».

Славутасьці[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Вінакурня (1890), у якой цяпер знаходзіца Музэй народнай славы
  • Царква Ўсіх Сьвятых (ХІХ ст.)

Страчаная спадчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Царква Раства Багародзіцы (XVII ст.)

Галерэя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Асобы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Заўвагі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Паводле афіцыйнага напісаньня — Biahomĺ

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б в Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа(рас.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь
  2. ^ а б Бушлякоў Ю., Вячорка В., Санько З., Саўка З. Беларускі клясычны правапіс. Збор правілаў. Сучасная нармалізацыя. — Вільня—Менск, 2005. п. 27 (заўвага В)
  3. ^ Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. — Мн.: Изд-во БГУ, 1974. С. 20.
  4. ^ Альшэўская Т. Бягомлю — 425 год // «Родныя вытокі» (Докшыцы), 22 верасьня 2007 г.
  5. ^ а б Бушлякоў Ю., Вячорка В., Санько З., Саўка З. Беларускі клясычны правапіс. Збор правілаў. Сучасная нармалізацыя. — Вільня—Менск, 2005. С. 22.
  6. ^ Мінкін А. Слоўнік рыфмаў беларускай мовы. [1]
  7. ^ Veritas № 1 (3), 2005.
  8. ^ Słownik geograficzny... T. I. — Warszawa, 1880. S. 207.
  9. ^ 150 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі / Уклад. Іван Саверчанка, Зьміцер Санько. — Вільня: Наша Будучыня, 2002. — 238 с. ISBN 9986-9229-6-1.
  10. ^ Об учреждении официальных геральдических символов административно-территориальных единиц Витебской области. Указ Президента Республики Беларусь от 28.02.2011 г. № 86(рас.)
  11. ^ Батвіннік М., Насевіч В. Бягомль // ЭГБ. Т. 2. — Менск, 1994. С. 158.
  12. ^ БЭ. Т. 3. — Менск, 1996.
  13. ^ Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Докшыцкага раёна / Рэдкал. Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]; уклад. А. В. Скараход; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2004.
  14. ^ Туристская энциклопедия Беларуси. — Мн., 2007.
  15. ^ Перепись населения — 2009. Витебская область(рас.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь
  16. ^ Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа(рас.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь
  17. ^ Бягомль — парафія Хрыста-Валадара сусвету, Catholic.by

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg Бягомельсховішча мультымэдыйных матэрыялаў