Холы

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Холы
Вуліца вёскі
Вуліца вёскі
Першыя згадкі: 1637
Вобласьць: Магілёўская
Раён: Асіповіцкі
Сельсавет: Ліпеньскі
Колькасьць двароў: 361
Геаграфічныя каардынаты: 53°24′44″ пн. ш. 28°49′25″ у. д. / 53.41222° пн. ш. 28.82361° у. д. / 53.41222; 28.82361Каардынаты: 53°24′44″ пн. ш. 28°49′25″ у. д. / 53.41222° пн. ш. 28.82361° у. д. / 53.41222; 28.82361
Холы на мапе Беларусі
Холы
Холы
Холы
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Wikimedia Commons

Холы1920 году — Лі́пень[1]) — вёска ў Беларусі, на рацэ Сьвіслачы. Цэнтар сельсавету Асіповіцкага раёну Магілёўскай вобласьці. Насельніцтва 905 чал. (2007). Знаходзяцца за 20 км на паўночны ўсход ад Асіповічаў і аднайменнай чыгуначнай станцыі, за 126 км ад Магілёва; на аўтамабільнай дарозе Асіповічы — Сьвіслач.

Холы — даўняе мястэчка гістарычнай Меншчыны.

Назва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Варыянты традыцыйнай назвы мястэчка: Холы (Хола), Холва (Холвы), Холуя[2] (Халуй, Халуі).

У 1920 годзе бальшавікі перайменавалі Холы ў «Ліпень» у гонар месяца захопу мястэчка — ліпеня 1920.

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вялікае Княства Літоўскае[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Першы пісьмовы ўпамін пра Холы як прыватнае сяло датуецца 1637. З часу заснаваньня паселішча ўваходзіла ў склад Менскага павету Менскага ваяводзтва.

У 1793 каля мястэчка існаваў маёнтак Халуйкі, дзейнічаў касьцёл.

Пад уладай Расейскай імпэрыі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Холы апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Ігуменскім павеце Менскай губэрні. У 1797 айцы-езуіты збудавалі ў мястэчку новы касьцёл.

На 1861 у Холах існавалі царква і малітоўная школа. У 1885 расейскія ўлады збудавалі новую царкву. Паводле вынікаў перапісу (1897), у мястэчку было 57 двароў, дзейнічалі царква і малітоўны дом, працавалі школа, карчма і 7 крамаў. У пачатку XX ст. тут збудавалі лесапільню і млын. На 1917 — 84 двары.

Найноўшы час[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

25 сакавіка 1918 згодна з Трэцяй Устаўной граматай Холы абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 у адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яны ўвайшлі ў склад Беларускай ССР[3], дзе 20 жніўня 1924 сталі цэнтрам сельсавету. Статус паселішча панізілі да вёскі. На 1926 у Холах было 98 двароў, працавалі млын і лесапільны завод, на 1940 — 284 двары.

У 1967 да Холаў далучылі вёскі Крынічкі, Новае Жыцьцё, Валадарск, Старасельле, Акоп і Тодараў Кут. На 1986 у вёсцы было 406 двароў, на 1999 — 401, на 2002 — 385. У 2000-я Холы атрымалі афіцыйны статус аграгарадку.

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дэмаграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • XIX стагодзьдзе: 1880 — 235 чал.[4]; 1897 — 563 чал. у мястэчку Холах і 115 чал. у маёнтку Холах[5];
  • XX стагодзьдзе: 1907 — 561 чал.; 1917 — 568 чал. у мястэчку Холах, 119 чал. у маёнтку Холах і 6 чал. у лясной вартоўні; 1940 — 852 чал.; 1959 — 894 чал.; 1970 — 1123 чал.; 1986 — 951 чал.; 1999 — 1000 чал.[6]
  • XXI стагодзьдзе: 2002 — 872 чал.; 2007 — 905 чал.

Інфраструктура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У вёсцы працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, амбуляторыя, дом культуры, пошта.

Плян[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Плян Холаў прастакутна-радыяльны, квартальны. Забудова ў асноўным драўляная сядзібнага тыпу. Мураваныя будынкі на паўночнай ускраіне. Адміністрацыйна-грамадзкі цэнтар на скрыжаваньні 2 галоўных вуліц, вакол сквэру.

Турыстычная інфармацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Выдатныя мясьціны[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Гістарычная забудова (кан. XIX — пач. XX стст.; фрагмэнты)

Страчаная спадчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Касьцёл Сьвятога Крыжа (1797)
  • Царква Раства Багародзіцы (XIX ст.)

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Магілёўская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2007. — 406 с. ISBN 978-985-458-159-0. (pdf)
  2. ^ Спірыдонаў М. Беларусь на карце Вялікага Княства Літоўскага 1613 г. // Гістарычны Альманах. Том 8. 2003.
  3. ^ 150 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі / Уклад. Іван Саверчанка, Зьміцер Санько. — Вільня: Наша Будучыня, 2002. — 238 с. ISBN 9986-9229-6-1.
  4. ^ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom I: Aa — Dereneczna. — Warszawa, 1880. S. 626
  5. ^ Гарады і вёскі Беларусі. Энцыкл. Т. 5. Кн. 1. — Менск, 2008. С. 113.
  6. ^ БЭ. Т. 9. — Менск, 1999. С. 273.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg Холысховішча мультымэдыйных матэрыялаў