Хойнікі

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Хойнікі
трансьліт. Chojniki
Сядзіба Аўраамавых
Сядзіба Аўраамавых
Coat of Arms of Chojniki, Belarus.svg Flag of Chojniki.svg
Герб Хойнікаў Сьцяг Хойнікаў
Дата заснаваньня: 1512
Першыя згадкі: 1532
Горад з: 1967
Краіна: Беларусь
Вобласьць: Гомельская
Раён: Хойніцкі
Насельніцтва: 12 500 чал. (2017)[1]
Часавы пас: UTC+3
Тэлефонны код: +375 2346
Паштовы індэкс: 247600
Нумарны знак: 3
Геаграфічныя каардынаты: 51°53′ пн. ш. 29°58′ у. д. / 51.883° пн. ш. 29.967° у. д. / 51.883; 29.967Каардынаты: 51°53′ пн. ш. 29°58′ у. д. / 51.883° пн. ш. 29.967° у. д. / 51.883; 29.967
Хойнікі на мапе Беларусі ±
Хойнікі
Хойнікі
Хойнікі
Хойнікі
Хойнікі
Хойнікі
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы
http://www.hoiniki.info

Хо́йнікі — места ў Беларусі, на рацэ Квесі. Адміністрацыйны цэнтар Хойніцкага раёну Гомельскай вобласьці. Насельніцтва на 2017 год — 12 500 чалавек[1]. Знаходзяцца за 103 км на поўдзень ад Гомелю, чыгуначная станцыя на лініі Каленкавічы — Гомель. Аўтамабільныя дарогі на Рэчыцу, Каленкавічы, Брагін.

Хойнікі — даўняе мястэчка на мяжы гістарычнай Кіеўшчыны і Панізоўя, старажытны замак Рэчы Паспалітай. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаліся сядзіба Прозараў, капліца-пахавальня і касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі, помнікі архітэктуры канца XVIII — XIX стагодзьдзяў.

Назва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Паводле пашыранага меркаваньня, тапонім «Хо́йнікі»[2] ўтварыўся ад паняцьцяў «хвоя», «хваёвыя лясы»[3]. Такім чынам, гістарычная мясцовая форма назвы паселішча — Хво́йнікі або Хвайнікі́[4][5][6][7].

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вялікае Княства Літоўскае[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Праект касьцёла, 1858 г.

Першы пісьмовы ўпамін пра Хойнікі (у тагачасным напісаньні Хвоиники) як сяло Брагінскай воласці Кіеўскага ваяводзтва датуецца 1532 годам. Ад пачатку XVI ст. маёнтак пасьлядоўна знаходзіўся ў валоданьні Палазовічаў, надалей Любецкіх, Харлінскіх, Абрамовіча, Бжазоўскіх, Шуйскіх, Прозараў.

Адміністрацыйна Хойнікі належалі спачатку да Брагінскай воласьці Кіеўскага павету і аднайменнага ваяводзтва, а ад пачатку XVII ст. — да Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва. Напярэдадні «хмяльніччыны», відаць, пан Максіміліян Бжазоўскі збудаваў на беразе забалочанай ракі Квесі невялікі драўляны замак, каб бараніць свой двор, скарб ад уласных сялянаў і, галоўнае, ад казакоў (праіснаваў да другой паловы XVIІІ ст.). У сярэдзіне XVII ст. мястэчка стала цэнтрам воласьці, тут праходзіў гандлёвы шлях Мазыр — Юравічы — Брагін — Любеч.

Сядзіба. І. Урублеўскі, 1897 г.

Паводле інвэнтару ад 20 сакавіка 1721 году, тутэйшы замак меў 2-павярховую ўязную браму, зрубленую з брусоў і накрытую дранкай, 1-ы паверх вежы займалі ўязны праезд з варотамі і вязьніца, 2-і — невялікая заля з шклянымі вокнамі на драўляных рамах. На ўзроўні 2-га паверху месьціўся балькон.

Паводле Мар’яна Дубецкага, у гады Вялікага сойму (1788—1792) будучы паплечнік Т. Касьцюшкі Караль Прозар збудаваў тут новы сядзібны дом.

Пад уладай Расейскай імпэрыі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Капліца. І. Сербаў, 1912 г.

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) Хойнікі апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Рэчыцкім павеце Менскай губэрні. У 1839 годзе тут было 89 двароў, з 1844 году праводзіўся кірмаш. На 1849 год — 74 двары, дзейнічалі царква, каталіцкая капліца, 3 сынагогі; паштовая станцыя на тракце Мазыр — Брагін — Любеч, 26 крамаў, 2 карчы, конны млын. Побач, у вёсцы Валоках, былі бровар і вятрак. У парэформавы час Хойнікі сталі цэнтрам воласьці ў Рэчыцкім павеце. Да 1863 году ў Хойніках вымуравалі нэагатычныя касьцёл і капліцу, аднак па здушэньні нацыянальна-вызвольнага паўстаньня расейскія ўлады гвалтоўна перарабілі касьцёл пад царкву Маскоўскага патрыярхату, капліцу таксама забіралі ў праваслаўнае ведамства. У 1864 годзе з мэтаю маскалізацыі краю ў мястэчку адкрылі народную вучэльню. У гэты час тут было 89 двароў, у 1868 годзе — 240 двароў. На 1886 год у Хойніках было 74 двары, царква, капліца, 3 сынагогі, паштовая станцыя, млын, 2 заезныя двары, у 1890 годзе — мяшчанская ўправа, валасная ўправа, паштова-тэлеграфная кантора, лекарскі ўчастак, народная вучэльня. Згодна з вынікамі перапісу (1897) у мястэчку было 335 двароў, 5 юдэйскіх малітоўных школаў, паштова-тэлеграфная кантора, хлебазапасны магазын, 48 крамаў, заезны двор, карчма. У выніку пажару 25 ліпеня 1901 году згарэла вінакурня.

У пачатку XX ст. у Хойніках дзейнічала царква, капліца, працавалі 2 школы, лякарня, аптэка, жалезаробчы завод, 2 вадзяныя млыны. На 1909 год — 338 двароў. З уводам у эксплюатацыю лініі Васілевічы — Хойнікі (23.09.1911) пачала дзейнічаць чыгуначная станцыя.

Найноўшы час[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Хойнікі абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яны ўвайшлі ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала мястэчка разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. 8 сьнежня 1926 году Хойнікі вярнулі БССР, у Гомельскай акрузе (з 8 жніўня 1954 году ў Гомельскай вобласьці). На 1930 год тут было 560 двароў. У міжваенны час у мястэчку дзейнічалі пачатковая і 7-гадовая школы, хата-чытальня, філія спажывецкай каапэрацыі; працавалі лесапільня (з 1912 году), маслазавод (з 1930 году), шпаларэзны завод (з 1932 году), кравецкая і шавецкая майстэрні (з 1928 году), паравы млын, маслабойня, хлебапякарня (з 1929 году), смалакурня, машынна-трактарная станцыя (з 1932 году). 29 верасьня 1938 году паселішча атрымала афіцыйны статус пасёлку гарадзкога тыпу. У Другую сусьветную вайну з 25 жніўня 1941 да 23 лістапада 1943 году Хойнікі знаходзіліся пад нямецкай акупацыяй. 10 лістапада 1967 году паселішча атрымала статус места.

У 1972 годзе да Хойнікаў далучылі вёскі Валокі і Забалацьце, у 1989 годзе — Настольле і Лянтарню (бальшав. Чырвоную Ніву), 1 сьнежня 2009 году — Малішаў[8].

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дэмаграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • XIX стагодзьдзе: 1849 год — 580 чал., зь іх мяшчанаў 1-га разраду — 4, 2-га — 13, 3-га — 63; 1858 год — 449 чал.[9]; 1880 год — 500 чал.[10]; 1886 год — 580 чал.; 1897 год — 2596 чал.
  • XX стагодзьдзе: 1906 год — 2685 чал. (1250 муж. і 1435 жан.), зь іх 717 каталікоў, 299 праваслаўных, 1668 юдэяў[11]; 1909 год — 2891 чал. (338 радзінаў); 1939 год — 3,4 тыс. чал.[12]; 1970 год — 9,5 тыс. чал.; 1991 год — 15 тыс. чал.
  • XXI стагодзьдзе: 2002 год — 14,6 тыс. чал.[13]; 2004 год — 14,2 тыс. чал.[14]; 2005 год — 13,9 тыс. чал.; 2006 год — 13,5 тыс. чал.; 2008 год — 13,2 тыс. чал.; 1 студзеня 2009 году — 13,1 тыс. чал.; 2009 год — 13 844 чал.[15] (перапіс); 2016 год — 12 698 чал.[16]; 2017 год — 12 500 чал.[1]

Рэлігія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У наш час у Хойніках збудавалі новыя царкву Покрыва Багародзіцы і касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі.

Адукацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Хойніках працуюць прафэсійны ліцэй, 4 сярэднія (у іх ліку гімназія), дзьве спартовыя і музычная школы.

Культура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дзейнічаюць 2 дамы культуры, цэнтар творчасьці, дом рамёстваў, 4 бібліятэкі, краязнаўчы музэй.

Забудова[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Плян[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Забудова Хойнікаў злучылася з блізкімі паселішчамі, у выніку чаго склаліся раёны Старыя Хойнікі, Новыя Хойнікі і паўночна-заходні. Паводле генэральнага пляну ўзводзіліся 2—5-павярховыя будынкі. Шматпавярховы мікрараён Юбілейны збудаваны ў Новых Хойніках. У зьвязку з чарнобыльскай аварыяй новае будаваньне ў месьце нязначнае.

Вуліцы і пляцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Афіцыйная назва Гістарычная назва Былыя назвы
Вакзальная вуліца Замкавы завулак
Домнікава вуліца Кавальская вуліца
Інтэрнацыянальная вуліца Царкоўная вуліца
Івана Мележа вуліца Школьная вуліца
Піянэрская вуліца Янова вуліца
Пралетарская вуліца Пагарэлая вуліца
Савецкая вуліца Рынкавая вуліца (частка)
Зялёная вуліца (частка)[17]
Танкістаў плошча Рынак пляц
Замкавая вуліца
Працы плошча

Эканоміка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Аўтарамонтны завод, завод ЖБВ, філія Гомельскага «Гідрапрываду», фабрыка мастацкіх вырабаў, сыраробчы камбінат.

Турыстычная інфармацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Інфраструктура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Хойніцкі краязнаўчы музэй

Хойнікі — цэнтар традыцыйнага мастацкага рамяства (ткацтва, вышыўка і інш.)[18]. Дзейнічае Хойніцкі краязнаўчы музэй. Спыніцца можна ў гасьцініцы «Хойнікі».

Славутасьці[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Забудова гістарычная (канец ХІХ — пачатак ХХ ст.; фрагмэнты)
  • Сядзібна-паркавы комплекс Аўраамавых (XIX ст.)

У месьце пастаўлены помнік Смутку да 10-й гадавіны катастрофы на Чарнобыльскай АЭС.

Страчаная спадчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (1863)
  • Сядзіба Прозараў (XVIII ст.)
  • Царква Покрыва Багародзіцы (XVIII ст.)

Асобы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б в Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа(рас.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь
  2. ^ Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4. (pdf)
  3. ^ Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. — Мн.: Изд-во БГУ, 1974. С. 393.
  4. ^ Бельскі С. Пра назву Хойнікі. Хойніцкія навіныПраверана 5 красавіка 2015 г.
  5. ^ З мінулага Хойнікшчыны. Мая ХойнікшчынаПраверана 5 красавіка 2015 г.
  6. ^ Хойнікшчыны спеўная душа. Народная духоўная культура Хойніцкага краю: фалькл.-этнагр. зб. / пад агул. рэд. В. С. Новак. — Мінск: «Выдавецкі цэнтр БДУ». 2010.
  7. ^ Тураўскі слоўнік: у 5 т. / склад. А. А. Крывіцкі, Г. А. Цыхун, І. Я. Яшкін [і інш.]. — Мінск: Навука і тэхніка, 1982. — 1987. — Т. 1. С. 310.
  8. ^ «Об изменении административно-территориального устройства Хойникского района Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 290(рас.)
  9. ^ Гарады і вёскі Беларусі. Энцыкл. Т. 2. Кн. 2. — Менск, 2005. С. 426.
  10. ^ Jelski A. Chojniki // Słownik geograficzny... T. I. — Warszawa, 1880. S. 620.
  11. ^ Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Хойніцкага раёна. — Мн., 1993.
  12. ^ БЭ. Т. 17. — Менск, 2003. С. 42.
  13. ^ БЭ. Т. 17. — Менск, 2003. С. 41.
  14. ^ Гарады і вёскі Беларусі. Энцыкл. Т. 2. Кн. 2. — Менск, 2005. С. 425.
  15. ^ Перепись населения — 2009. Гомельская область(рас.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь
  16. ^ Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа(рас.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь
  17. ^ Татаринов Ю. Города Беларуси в некоторых интересных исторических сведениях. Гомельщина. — Минск, 2010.
  18. ^ Туристская энциклопедия Беларуси. — Мн., 2007.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg Хойнікісховішча мультымэдыйных матэрыялаў