Алексічы (Гомельская вобласьць)

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Алексічы
трансьліт. Alieksičy
Першыя згадкі: 1552
Краіна: Беларусь
Вобласьць: Гомельская
Раён: Хвойніцкі
Сельсавет: Алексіцкі
Насельніцтва: 93 чал.
Часавы пас: UTC+3
Тэлефонны код: +375 2346
Паштовы індэкс: 247607
Нумарны знак: 3
Геаграфічныя каардынаты: 51°56′17″ пн. ш. 29°42′08″ у. д. / 51.93806° пн. ш. 29.70222° у. д. / 51.93806; 29.70222Каардынаты: 51°56′17″ пн. ш. 29°42′08″ у. д. / 51.93806° пн. ш. 29.70222° у. д. / 51.93806; 29.70222
Алексічы на мапе Беларусі ±
Алексічы
Алексічы
Алексічы
Алексічы
Алексічы
Алексічы

Але́ксічы[1] — вёска ў Беларусі, у міжрэччы Тур'і і прытока Віці Рабца, пакуль апошні не ператварыўся ў балота. Уваходзяць у склад Алексіцкага сельсавету Хвойніцкага раёну Гомельскай вобласьці. Насельніцтва на 2004 год — 93 чалавекі. Знаходзяцца за 18 км на паўночны захад ад места і чыгуначнай станцыі Хвойнікаў, каля аўтамабільнай дарогі Хвойнікі — Юравічы.

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вялікае Княства Літоўскае[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Паселішча ці не ўпершыню згаданае ў апісаньні Мазырскага замка 1552 году. У ім засьведчана, што «села Олексичи а Оводовичи (Вадовічы належалі да Загальскай нядзелі Мазырскай воласьці, выконвалі плацёжныя павіннасьці ды па чарзе зь іншымі нядзелямі розныя работы на карысьць замку. Жыхарамі гэтых сёлаў былі Тацко Батурыч, Іван Гапонавіч, Несын Зеляновіч, Іван Рэвяка, Карп Дзьмітрыевіч, Сянько Хількевіч, Сірош, брат яго, Яско, брат яго, Хрол Прыхожы, Іван Ліцьвін, Грын Курыловіч, Мішко Багданавіч, Антон Мацоўчыч, Лукаш Прыхожы, Юрко Цімонавіч, Кандрат Хамяновіч, Ігнат, брат яго, Сянько, брат яго. «Дани з них 4 кади и ведро, тивунщины великое и малое 3 ведра, за тивунщиною 2 гроши, приставка а кузня ведро меду, за вощила 7 грошей, за 7 хлебов 3 гроши, за 2 кур грош сокольничого 2 гроши, бобровничого 15 грошей, выкоту 12 гроши, серебра 2 коп гроши, за 7 бобров 5 коп грошей, за 2 куницы 12 грошей, за пол куницы 3 гроша, воловництва пол 7 гроша, намерных 2 гроши, овса 2 ведра; а в слободе до двух лет 75 грошей, а меду пол 3 ведра, а в пустее 2 ведра меду и 40 грошей; всего: 4 кади, 7 ведер, камени 1, 9 коп и 8 грошей и пол гроша…». Акрамя таго сказана, што «село Олексичское» разам з востравам Чорнаўшчынай знаходзілася ў трыманьні зямяніна Андрэя Абуха (продка паноў Абуховічаў у Мазырскім павеце)[2].

Зь сярэдзіны 1560-х гадоў Алексічы — у складзе Мазырскага павету Кіеўскага ваяводзтва Вялікага Княства Літоўскага, пасля падпісанььня акту Люблінскай уніі ўлетку 1569 года — Менскага ваяводзтва Вялікага Княства Літоўскага. 10 ліпеня 1568 году «…тые села Оводовичи и Олекшичи, в которых ест служоб[a] деветнадцат и пол…» падараваныя каралём Жыгімонтам Аўгустам у якасьці лену[b] зямянам Філону, Паўлу, Кандрату, Сямёну, Іосіфу, Філіпу Круневічам, замест страчаных на карысьць пана Філона Кміты маёнткаў у ваколіцах Чарнобылю[3][c].

Пазьней прывілеем караля Стэфана Баторыя ад 25 лютага 1585 году дзььве часткі Вадовічаў і Алексічаў, што засталіся ад памерлых без нашчадкаў «мужсъкого рожаю»[d] Кандрата і Іосіфа Круневічаў, аддадзеныя пану Давыду Есьману[4].

30 жніўня 1658 году права на ленныя маёнткі Алексічы і Глінішча (па-лацінску: bona Olexicze et Hliniszcze) было пацьверджана мазырскаму харунжаму Рыгору Круневічу лістом караля Яна Казіміра[5]. Леннае права на Алексічы 18 сакавіка 1637 году ў Кіеўскім і 18 чэрвеня 1671 году ў Лідзкім гродзкім судзе пацьвярджаў пан Казімір Аляксандр Круневіч. 4 сьнежня 1721 году запіс на права валоданьня Алексічамі і Вадовічамі ўнесены ў кнігі гродзкія Кіеўскія з падачы ксяндза Войцеха Янкоўскага, міністра Оўруцкай рэзыдэнцыі езуітаў[6]. С. Рыбчонак, на падставе дакумэнтаў, сабраных у справе аб дваранстве роду Аскеркаў засьведчыў, што спадчыньнікам маёнткаў Алекшыцы, Вадовічы і Гарбавічы ў Мазырскім павеце стаў пан Багуслаў Аскерка. Прычым Гарбавічы ў 1738 годзе ён саступіў брату Рафалу Алаізію[7]. Паводле зьвестак на 1748 год ксяндза Караля Непамуцэна Арлоўскага, Алексічы былі сярод паселішчаў, частка жыхароў якіх (зь ліку шляхты і яе службы) належала да Юравіцкай парафіі Оўруцкага дэканату Кіеўскай дыяцэзіі[8].

У 1782 годзе, паводле завяшчаньня Багуслава Леапольда сынам, ленны маёнтак зь вёскамі Новы Двор, Тунеўшчызна, сялом Алексічы і мястэчкам Багуславец дастаўся Фларэнціну, а пасьля яго сыну Антонію[9].

Расейская імпэрыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Сяло Алексічы, фальварак і вёска Новы Двор на схемытычным пляне Рэчыцкага павету 1800 г.

Пасьля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Алексічы — у межах Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 году ў складзе адноўленага Рэчыцкага павету Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 году Менскай губэрні Расейскай імпэрыі[10]. У 1796 годзе ў валоданьні мазырскага земскага суддзі Фларыяна Аскеркі былі «сельцо Алексичи и двор, местечко Богуслав, село Борисовщина, деревня Туновщизна»[11].

У 1811 годзе маёнтак Новы Двор — уласнасьць Юзафа і Антонія, сыноў Фларыяна, Аскеркаў[12]. Блізка да чэрвеня 1831 году мясцовыя праваслаўныя сьвятары даносілі расейскім уладам, што паны Эмілій і Антоній Аскеркі ў сваіх маёнтках Вадовічы і Алексічы выконвалі паўстанцкія прыгатаваньні: рыхтавалі зброю і правіянт, арганізоўвалі адзьдзел, які мусіў складацца з 50 чалавек. Аднак, двухразовая рэвізія, праведзеная ў Вадовічах ротмістрам фон Крузэ, нічога падазронага ня выкрыла; такія самыя вынікі мела сьледзтва, праведзенае на месцы афіцэрам жандармэрыі Аляксандравым[13]. На 1834 год уладальнікамі названыя Антоні і Брыгіда з Шышкаў Аскеркі. У Алексічах тады было 22 двары са 154 жыхарамі[14]. У 1840-я гады маёнткам Новы Двор завалодалі паны Вінчы. 8 чэрвеня стст. 1843 году тут у сям'і шляхціча-пасэсара Ігнацыя, сына Ігнацыя, Стравінскага, католіка, і яго законнай жонкі Аляксандры Іванавай, праваслаўнай, нарадзіўся сын Хведар[15][e]. На 1850 год у сяле 25 двароў. У «Списках населённых мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело] : 1857 г.» сказана, што 156 жыхароў Алексічаў абодвух полаў былі прыхаджанамі Мікалаеўскай царквы, яшчэ 6 жыхароў сяла і 10 жыхароў Новага Двара зьяўляліся парафіянамі Юравіцкага касьцёлу Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі[16].

У парэформавы пэрыяд сяло Алексічы належала да Юравіцкай воласьці Рэчыцкага павету Менскай губэрні. У сьпісе прыходаў і прычтаў па чатырох благачынных акругах (у межах Рэчыцкага павету) Менскай епархіі на 1876 год у складзе прычту Мікалаеўскай царквы, новы драўляны будынак якой узьведзены ў 1871 годзе, названыя настаяцель а. Канстанцін Сулкоўскі, в. а. штатнага псаломшчыка Ануфрый Мігай і звышштатны Васіль Мігай. Да прыходу, акрамя Алексічаў, належалі Агароднікі, частка Багуслаўца, Вадовічы, Глінішча, Каранёўка, Слабада Княжыца, Маклішча, Тунеўшчына, Ужынец, Хвойнае[17]. На 1879 год у прыходзе налічвалася 884 мужчынскага і 944 жаночага полу верных[18]. У 1886 годзе ў Алексічах 31 двор, 211 жыхароў, царква і капліца[19]. Паводле сьпісаў землеўладальнікаў Менскай губэрні 1876, 1889 гадоў уласьніцай маёнтку Новы Двор больш як у 1700 дзесяцінамі угодзьдзяў названая пані Генрыэта, дачка Калікста Вінча, Сушчынская.

Згодна зь перапісам 1897 году, ў Алексічах дзейнічалі царква, царкоўна-прыходзкая школа, хлебазапасны магазын, тры ветракі. На 1909 год у сяле было 76 двароў, 587 жыхароў, у фальварку Новы Двор 15 жыхароў[20]. У 1911 годзе часткі Новага Двора дзялілі між сабой Зянон (555 дзесяцін), Генрык (555) і Мечыслаў (556), сыны Гераніма, Сушчынскія.

Найноўшы час[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня Берасьцейскага міру з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), Нямеччына перадала паўднёвую частку Беларусі Украінскай Народнай Рэспубліцы. У адказ на гэта, 9 сакавіка Другой Устаўной граматай тэрыторыя абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. Алексічы ў складзе Юравіцкай воласьці, аднак, апынуліся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 траўня тут дзейнічала «варта Украінскай Дзяржавы» гэтмана Паўла Скарападзкага[21].

1 студзеня 1919 г. згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі Юравіцкая воласьць Рэчыцкага павету ўвайшла ў склад Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі, аднак 16 студзеня разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі была далучаная да РСФСР.

8 сьнежня 1926 году Алексічы, вернутыя БССР, сталі цэнтрам сельсавету Юравіцкага, з 8 ліпеня 1931 году Хойніцкага раёну. З 20 лютага 1938 году ў складзе Палескай, з 8 студзеня 1954 году ў Гомельскай вобласьці.

У 1920-я гады пры землеўпарадкаваньні, паводле сьведчаньня Паўла Фёдаравіча Мележа ў лісьце да сына, зь сяла Алексічы былі ўтвораныя тры пасёлкі: Алексічы, Дуброва і Рабец[22]. У 1931 годзе арганізаваны калгасы «Коммунар» і «Пролетарий», дзейнічалі 3 кузьні і 2 ветракі.

Напярэдадні Вялікай Айчыннай вайны ў Алексічах быў 141 двор з 580 жыхарамі. 8 жніўня 1942 году (за адзін толькі гэты дзень) карнікі з атрадаў СС расстралялі і спалілі тут разам з хатамі і гаспадарчымі пабудовамі 294-х жыхароў, 12 чалавек угналі на прымусовыя работы ў Нямеччыну. У траўні-чэрвені 1943 года група Шымана знішчыла 168 вяскоўцаў[23]. На фронце загінулі 58 жыхароў Алексічаў.

У 1959 годзе — 390 жыхароў, у складзе калгаса «Ленінскі шлях» з цэнтрам у вёсцы Глінішча. На той час існавалі пачатковая школа, клюб, бібліятэка, бальніца, аптэка, адзьдзяленьне сувязі, крама.

15 жніўня 1974 году цэнтр сельсавета з Алексічаў перанесены ў вёску Глінішча[24].

Забудова[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Плян Алексічаў складаецца зь зьлёгку выгнутай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Жылыя дамы драўляныя, сядзібнага тыпу[25].

Асобы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Маёнтак Новы двор на тапаграфічнай мапе 1846 г.
Выпіс з мэтрычнай кнігі Алексіцкай царквы аб народзінах і хросьце Хведара Стравінскага.

Хведар Стравінскі (1843—1902) — опэрны бас, артыст Марыінскага тэатру ў Пецярбургу, бацька кампазытара Ігара Стравінскага..

Заўвагі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ 1 службу складалі 2 двары і болей.
  2. ^ Быць леньнікам азначала за маёнтак «службу земскую военную служити и заступовати.., яко и иные рыцерство, земяне, шляхта…» каралю і Айчыне.
  3. ^ С. В. Марцэлеў чамусьці ўважаў Алексічы 1568 году ўладаньнем Ф. Кміты (гл.: Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 2. Кн. 2. Гомельская вобласць / С. В. Марцэлеў; рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: БелЭн, 2005. С. 429).
  4. ^ Неабходная ўмова валоданьня ленам.
  5. ^ Сярод іншых добраў пад назвай Новы Двор у выданьні «Słownik geograficzny Krółewstwa Polskiego і innych krajów słowiańskich» (Warszawa, 1886. T. VII. S. 293—300) для Рэчыцкага павету згаданы толькі гэты маёнтак паноў Сушчынскіх, угодзьдзі якога складалі каля 86 валок (S. 296) альбо ≈1720 дзесяцін. Таму даволі дзіўна, што дасьледчыкі працяглы час не адважваліся лякалізаваць месца нараджэньня знакамітага ў будучыні чалавека хоць бы і гіпатэтычна, пакуль ня быў знойдзены адпаведны дакумэнт.

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4. (pdf) У творах І. П. Мележа ўжытая назва Але́шнікі, сэмантычна чужая гістарычнай назве Алексічы, але пададзеная ў нарматыўным даведніку ў якасьці яе варыянту.
  2. ^ Архив Юго-Западной России (АрхивЮЗР). Ч. VII. T. I. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 636—637, 644
  3. ^ Литовская метрика. Книга записей 51 (1566—1574). — Вильнюс, 2000. С. 177—179
  4. ^ Метрыка ВКЛ. Кніга запісаў 70. (1582—1585). Падрыхт. А. А. Мяцельскі. — Мінск, 2008. С. 246—247
  5. ^ Metryka Litewska. Księga wpisów. Nr. 131. Opracował Andrzej Rachuba. — Warszawa, 2001. S. 157—158, 234
  6. ^ АрхивЮЗР. С. 222—225
  7. ^ Гербоўнік беларускай шляхты. Т. 1. А. / Т. Капіца, А. Леўчык, С.Рыбчонак і інш. – Мінск, 2002. С. 329
  8. ^ Ks. Orłowski K. N. Defensa biskupstwa y dyecezyi Kiiowskiey. — Lwów, 1748. S. 148
  9. ^ НГАБ у Мінску. Ф. 319. Воп. 2. Спр. 2386. А. 71адв.
  10. ^ Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. – Т. 6. Кн. 1. – Мінск: БелЭн, 2001. C. 181–182
  11. ^ Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 73
  12. ^ НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 171
  13. ^ Dangel St. Rok 1831 w Mińszczyźnie. – Warszawa, 1925. Tom II. S. 54 – 55, 143 – 144
  14. ^ НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 347. А. 1408, 1416—1423
  15. ^ НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 25844. А. 2адв.-3
  16. ^ Расійскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 379адв., 725
  17. ^ Минские епархиальные ведомости. — Минск, 1876. № 10. С. 456
  18. ^ Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 13
  19. ^ Волости и важнейшие селения Европейской России. — С.-Петербург, 1886. Вып. 5. С. 113
  20. ^ Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 3, 50
  21. ^ Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918—1922. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 85
  22. ^ Сем лістоў з глыбіні Палесся
  23. ^ Без срока давности. Беларусь: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. Гомельская область. Сборник архивных документов и материалов / сост. : А. Р. Дюков, В. Д. Селеменев (рук.) [и др.]; редкол.: А. К. Демянюк [и др.]. — Минск: НАРБ; М.: Фонд «Историческая память», 2021. С. 36 — 37, 287 — 288, 498
  24. ^ Рашэнне выканаўчага камітэта Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 жніўня 1974 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1974, № 25 (1435).
  25. ^ Гарады і вёскі Беларусі. Энцыкл. Т. 2. Кн. 2. — Менск, 2005.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]