Жытомір

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Жытомір
укр. Житомир
Катэдральны касьцёл Сьвятой Сафіі
Катэдральны касьцёл Сьвятой Сафіі
Coat of Arms of Zhytomyr.svg Flag of Zhytomyr.svg
Герб Жытоміру Сьцяг Жытоміру
Першыя згадкі: 884
Магдэбурскае права: 1444
Краіна: Украіна
Вобласьць: Жытомірская
Плошча: 65 км²
Насельніцтва
колькасьць: Red Arrow Down.svg 267 363 чал. (2017)[1]
шчыльнасьць: 4113,28 чал./км² (2017)
нацыянальны склад: украінцы – 82.9%
расейцы – 10.3%
палякі – 4.9% (2001)
Часавы пас: UTC+2
летні час: UTC+3
Тэлефонны код: +380 412
Паштовыя індэксы: 10000—10499
КОАТУУ: 1810100000
Нумарны знак: AM, КМ / 06
Геаграфічныя каардынаты: 50°15′16″ пн. ш. 28°39′28″ у. д. / 50.25444° пн. ш. 28.65778° у. д. / 50.25444; 28.65778Каардынаты: 50°15′16″ пн. ш. 28°39′28″ у. д. / 50.25444° пн. ш. 28.65778° у. д. / 50.25444; 28.65778
Жытомір на мапе Ўкраіны
Жытомір
Жытомір
Жытомір
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы
Жытомірская меская рада

Жытомір (па-ўкраінску: Житомир) — места на захадзе цэнтральнай часткі Ўкраіны, на рацэ Цецераве. Адміністрацыйны цэнтар Жытомірскай вобласьці і Жытомірскага раёну. Плошча 65 км². Насельніцтва на 2017 год — 267 363 чал.

Знаходзіцца за 131 км на захад ад Кіева. Вузел чыгуначных і аўтамабільных шляхоў.

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • 884: паводле паданьня, паселішча заснаваў дружыньнік князёў Аскольда ды Дзіра — Жытомір, які нібыта адмовіўся служыць Алегу, схаваўся ў лясох і пасяліўся на высокай скале каля сутоках рэчак Каменка і Цецераў.
  • 1240: першы пісьмовы ўспамін пра Жытомір (паводле іншых зьвестак — у 1305 року[2]) у зьвязку з ардынскай навалай.
  • 1324: вялікі князь Гедымін далучыў Жытомір да Вялікага Княства Літоўскага.[2]
  • 2-я пал. XIV ст.: існаваў драўляны Жытомірскі замак.
  • 1444: атрымаў Магдэбурскае права.
  • 1471: цэнтар павету Кіеўскага ваяводзтва.
  • 1520-я: у месьце паўстаў мураваны замак.
  • 1569: згодна з умовамі Люблінскай уніі перайшоў да Каралеўства Польскага.
  • 1572: у Жытоміры было 142 двары.
  • 1596: атрымаў прывілей на два кірмашы.
  • 1609: у Жытоміры было 246 дамоў мяшчанскіх і 16 шляхецкіх.[3]
  • 16341636: жытомірскі староста Я. Тышкевіч заснаваў тут кляштар кармэлітаў.
  • 1648: места спустошылі казакі Б. Хмяльніцкага.
  • 1686: сталіца Кіеўскага ваяводзтва, рэзыдэнцыя кіеўскіх біскупаў.
  • 1724: у Жытоміры пачала сваю дзейнасьць місія езуітаў, пры якой працавала школа з клясамі граматыкі, сынтаксысу, паэтыкі і рыторыкі, курсы маральнай тэалёгіі, музычная бурса, бібліятэка, аптэка.[3]
  • 17351744: у месьце збудавалі катэдральны касьцёл, у 1761 року — бэрнардынскі кляштар.
  • 1765: у Жытоміры было 285 будынкаў (у 1788 року — 288), дзейнічалі 5 храмаў (3 каталіцкія і 2 праваслаўныя).
  • 1793: у выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі.
  • 1838: расейскія ўлады разабралі Жытомірскі касьцёл езуітаў.
  • 1918: некалькі тыдняў у Жытоміры працаваў урад УНР.
  • 1920: у складзе УССР.
  • 1937: цэнтар вобласьці.
  • 9 ліпеня 1941 — 13 лістапада 1944: знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй.

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • 1861 — 40 564 чал.
  • 1885 — 54 935 чал. (27 587 мужчынаў і 27 368 жанчын), зь іх паводле стану: 4245 шляхты; 62 праваслаўныя, 17 каталіцкіх, 5 эвангелісцкіх, 5 юдаісцкіх духоўных асобаў; 46 705 мяшчанаў, 815 сялянаў, 940 рэгулярнага войска, 2906 жаўнераў і іхных радзінаў, 175 іншаземцаў; паводле веры: 22 265 праваслаўных, 1002 раскольнікаў, 9337 рымска-каталікоў, 160 эвангелістаў, 33 чэскія гусіты, 22 111 юдаістаў, 27 магамэтанаў.[4]
  • 1891 — 69 785 чал., зь іх праваслаўных 23 500, раскольнікаў 1073, юдаістаў 24 062, рымска-каталікоў 9009.[5]
  • 1913 — 45 тыс. чал.
  • 1939 — 92,9 тыс. чал.[6]
  • 1959 — 95 106 чал.
  • 1971 — 167 тыс. чал.[7]
  • 1991 — 297,5 тыс. чал.[8]
  • 2001 — 284,2 тыс. чал.[9]

Мова[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Насельніцтва па роднай мове (2001)
украінская мова расейская польская беларуская
83,18% 16,27% 0,10% 0,08%

Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Падзяляецца на Каралеўскі і Багунскі раёны.

Эканоміка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Прадпрыемствы машынабудаваньня і мэталаапрацоўкі (ВА «Электравымяральнік»; заводы: станкоў-аўтаматаў, побытавых прыбораў і інш.); заводы: хімічнага валакна, па перапрацоўцы лекавай расьліннай сыравіны; лёгкай (у тым ліку льнокамбінат), харчовай (мясной, кансэрвавай і інш.) прамысловасьці; мэблевы камбінат, фабрыка музычных інструмэнтаў і інш.

Славутасьці[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Касьцёл езуітаў, не захаваўся

Да ліку гістарычна-архітэктурных каштоўнасьцяў Жытоміру належаць:

  • Воданапорная вежа (1897)
  • Касьцёл Сьв. Яна з Дуклі (1842)
  • Катэдральны касьцёл Сьв. Сафіі (1847)
  • Катэдральны сабор Праабражэньня Гасподняга (1866—1874)
  • Кляштар езуітаў (1724)
  • Царква Сьв. Міхала (1856)
  • Царква Ўзьвіжаньня Сьв. Крыжа (Музэй прыроды)
  • Царква Ўсьпеньня Прасьв. Багародзіцы (Падольская, 1874)
  • Якаўлеўская царква (1837)

Галерея[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месты-сябры[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Асобы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Статистичний збірник «Чисельність наявного населення України на 1 січня 2017 року». — Київ, Державна служба статистики України, 2017 zip (укр.)
  2. ^ а б Валерый Грынявецкі. Жытомір // ВКЛ. Энцыкл. Т. 1. — Менск, 2005. С. 634
  3. ^ а б Валерый Грынявецкі. Жытомір // ВКЛ. Энцыкл. Т. 1. — Менск, 2005. С. 635
  4. ^ Żytomierz // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XIII: Warmbrun — Worowo. — Warszawa, 1893. S. 902
  5. ^ Житомир // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб, 1890—1907.
  6. ^ Житомир // Историческая энциклопедия. В 16 т. — М.: Издательство «Советская энциклопедия», 1973—1982.
  7. ^ Житомир // Большая советская энциклопедия, 3-е изд.: в 30 т. / Гл. ред. А.М. Прохоров. — М.: Сов. энциклопедия, 1969—1978.
  8. ^ Житомир // Большой энциклопедический словарь / Гл. ред. В. П. Шишков. — М.: НИ «Большая Российская энциклопедия», 1998. — 640 с.: ил. ISBN 5-85270-262-5.
  9. ^ Про кількість та склад населення Житомирська області за підсумками Всеукраїнського перепису населення 2001 року (укр.)

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg Жытомірсховішча мультымэдыйных матэрыялаў