Хорашч

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Хорашч
польск. Choroszcz
Кляштар дамініканаў
Кляштар дамініканаў
POL Choroszcz COA.svg POL Choroszcz flag.svg
Герб Хорашчы Сьцяг Хорашчы


Горад з: 1507
Краіна: Польшча
Ваяводзтва: Падляскае
Павет: Беластоцкі
Плошча: 16,79 км²
Насельніцтва (2004)
колькасьць: 5411 чал.
шчыльнасьць: 322,28 чал./км²
Часавы пас: UTC+1
летні час: UTC+2
Тэлефонны код: +48 85
Паштовы індэкс: 16-070
Нумарны знак: BIA
Геаграфічныя каардынаты: 53°08′35″ пн. ш. 22°59′08″ у. д. / 53.14306° пн. ш. 22.98556° у. д. / 53.14306; 22.98556Каардынаты: 53°08′35″ пн. ш. 22°59′08″ у. д. / 53.14306° пн. ш. 22.98556° у. д. / 53.14306; 22.98556
Хорашч на мапе Польшчы
Хорашч
Хорашч
Хорашч
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы
http://choroszcz.pl/

Хорашч (польск. Choroszcz) — места ў Польшчы, на рацэ Гараднянцы. Цэнтар меска-сельскай гміны Беластоцкага павету Падляскага ваяводзтва. Насельніцтва на 2018 год — 5834 чалавек. Знаходзіцца на захад ад Беластоку і ўваходзіць у яго аглямэрацыю.

Хорашч — магдэбурскае места на мяжы гістарычных Гарадзеншчыны (частка Троччыны) і Падляшша, на беларускай этнічнай тэрыторыі. Да нашага часу тут захаваліся пацавава-паркавы ансамабль Браніцкіх і комплекс кляштару дамініканаў з касьцёлам Сьвятога Яна Хрысьціцеля і Сьвятога Стэфана, помнікі архітэктуры і садова-паркавага мастацтва XVIII ст.

Назва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Апроч формы Хорашч[1], у крыніцах таксама сустракаюцца варыянты Харошча[2] і Хорашча[3]. У Геаграфічным слоўніку Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў у якасьці асноўнага польскага варыянту назвы падаецца Choroszcza[4].

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Царква-мураўёўка, 1915—18 гг.

Вялікае Княства Літоўскае[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Упершыню Хорашч ўпамінаецца ў канцы XV ст., каля яна знаходзілася ў валоданьні Хадкевічаў і ўваходзіла ў склад Бельскага павету Падляскага ваяводзтва (па 1569 годзе — у складзе Гарадзенскага павету Троцкага ваяводзтва, утвараючы анкляў Вялікага Княства Літоўскага ў Каралеўстве Польскім). У 1506 годзе Аляксандар Хадкевіч перадаў мястэчка Супрасьлеўскаму манастыру, манахі якога збудавалі тут першую царкву.

У 1507 годзе вялікі князь Жыгімонт Стары надаў Хорашчы Магдэбурскае права. У 1533 годзе мястэчка вярнулася да Хадкевічаў. У 1587 годзе праз шлюб Ганны Хадкевіч з Паўлам Пацам Хорашч перайшла ў валоданьне Пацаў. У 1654 годзе Мікалай Стафан Пац заснаваў у месьце кляштар ордэну дамініканаў. У 1683 годзе вялікі пажар зьнішчыў Хорашч — згарэла 600 дамоў, царква, касьцёл і кляштар.

У 1703 годзе Хорашч перайшла ў валоданьне Браніцкіх. У 1709 годзе места атрымаў Ян Клемэнс Браніцкі, пачаўся пэрыяд разьвіцьця Хорашчы — тут збудавалі палац, шпіталь, новыя царкву і касьцёл.

Пад уладай Расейскай імпэрыі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Хорашч апынулася ў складзе Прусіі, у Беластоцкім дэпартамэнце. У 1807 годзе згодна з Тыльзіцкай мірнай дамовай паміж Расеяй і Францыяй — у складзе Расейскай імпэрыі, у Беластоцкім павеце Гарадзенскай губэрні.

Па здушэньні вызвольнага паўстаньне (1830—1831) у 1839 годзе расейскія ўлады ліквідавалі кляштар дамініканаў. У 1840 годзе радзіна Мастоўскіх заснавала ў Хорашчы мануфактуру, якая неўзабаве стала вялікай суконнай фабрыкай.

Найноўшы час[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Хорашч абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яна ўвайшла склад Беларускай ССР[5]. Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году Хорашч апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі. У 1930 годзе доктар Зыгмунт Брадовіч заснаваў у месьце псыхіятрычны шпіталь.

З пачаткам Другой сусьветнай вайны 15 верасьня 1939 году Хорашч акупавалі войскі Трэцяга Райху, але праз тыдзень места перадалі СССР згодна з пактам Молатава-Рыбэнтропа. У лістападзе 1939 году Хорашч увайшла ў склад БССР, у Беластоцкую вобласьць. З чэрвеня 1941 да верасьня 1944 году места зноў знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. Нацысты цалкам зьнішчылі жыдоўскую частку населніцтва, забівалі таксама пацыентаў псыхіятрычнага шпіталю, побач зь местам у вёсцы Навасёлках расстралялі каля 4 тыс. чалавек. 16 жніўня 1945 году ўлады СССР перадалі Хорашч Польскай Народнай Рэспубліцы.

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дэмаграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • XIX стагодзьдзе: ~1880 год — 1512 чал. (773 муж. і 739 жан.)[6], зь іх прыкладна 300 каталікоў, 200 праваслаўных, 200 пратэстантаў і 750 юдэяў
  • XXI стагодзьдзе: 2018 год — 5834 чал.

Адукацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Хорашчы працуюць пачатковая і сярэдняя школы, гімназія і ліцэй.

Турыстычная інфармацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Інфраструктура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Хорашч знаходзіцца на мяжы Нарвенскага нацыянальнага парку. У колішнім палацы Браніцкіх дзейнічае музэй.

Славутасьці[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля і Сьвятога Стэфана і кляштар дамініканаў (1753—1759)
  • Могілкі: каталіцкія, капліца; праваслаўныя, юдэйскія
  • Палацава-паркавы комплекс Браніцкіх (XVIII ст.)
  • Фабрыка сукна (XIX ст.)
  • Царква Покрыва Багародзіцы (2-я палова XIX ст.; мураўёўка)

Страчаная спадчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Сынагога

Галерэя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Хорашч, Radzima.org
  2. ^ 500-гадовы юбілей прыхода ў Харошчы // Ніва № 52 (2694), 30 cнежня 2007 г.
  3. ^ Вялікі гістарычны атлас Беларусі. У 4 т. Т. 2. — Мінск, 2013. С. 96.
  4. ^ Słownik geograficzny... T. I. — Warszawa, 1880. S. 632
  5. ^ 150 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі / Уклад. Іван Саверчанка, Зьміцер Санько. — Вільня: Наша Будучыня, 2002. — 238 с. ISBN 9986-9229-6-1.
  6. ^ Słownik geograficzny... T. I. — Warszawa, 1880. S. 633

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg Хорашчсховішча мультымэдыйных матэрыялаў