Тыкоцін

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Тыкоцін
польск. Tykocin
Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы і помнік Стэфану Чарнецкаму
Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы і помнік Стэфану Чарнецкаму
Tykocin Herb.svg
Герб Тыкоціну
Дата заснаваньня: 1425
Магдэбурскае права: 1425
Краіна: Польшча
Ваяводзтва: Падляскае
Павет: Беластоцкі
Плошча: 28,97 км²
Насельніцтва (2008)
колькасьць: 1907 чал.
шчыльнасьць: 65,83 чал./км²
Часавы пас: UTC+1
летні час: UTC+2
Тэлефонны код: +48 85
Паштовы індэкс: 16-080
Нумарны знак: BIA
Геаграфічныя каардынаты: 53°12′11″ пн. ш. 22°46′15″ у. д. / 53.20306° пн. ш. 22.77083° у. д. / 53.20306; 22.77083Каардынаты: 53°12′11″ пн. ш. 22°46′15″ у. д. / 53.20306° пн. ш. 22.77083° у. д. / 53.20306; 22.77083
Тыкоцін на мапе Польшчы
Тыкоцін
Тыкоцін
Тыкоцін
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы
http://tykocin.podlaskie.pl/

Тыкоцін (польск. Tykocin) — места ў Польшчы, на сутоках Бобры і Нарава. Цэнтар меска-сельскай гміны Беластоцкага павету Падляскага ваяводзтва. Насельніцтва на 2018 год — 1980 чалавек. Знаходзіцца за 20 на захад ад Беластоку, за 17 км ад чыгуначнай станцыі Кнышын.

Тыкоцін — магдэбурскае места гістарычнага Падляшша каля мяжы з Мазовіяй, старажытны замак Вялікага Княства Літоўскага, побач зь местам праходзіць заходняя мяжа беларускай этнічнай тэрыторыі. Да нашага часу тут захавалася больш за 100 славутасьцяў, у тым ліку замак, алюмнат, комплексы кляштараў бэрнардынаў з капліцай Сьвятой Альжбеты і місіянэраў з касьцёлам Найсьвяйцейшай Тройцы, помнік Стэфану Чарнецкаму, Вялікая і Малая сынагогі, помнікі архітэктуры XVI—XVIII стагодзьдзяў. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучалася царква Сьвятога Мікалая, помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры XVIII ст., перанесены ў вёску Саколы.

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Каралеўствам Польскім[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Тыкоцін узьнік у XIV—XV стагодзьдзях пры пераправе цераз Нараў на шляху зь Вільні ў Каралеўства Польскае[1]. У 1424 або 1425 годзе вялікі князь Вітаўт надаў месту Магдэбурскае права. У 1437 годзе ўпершыню ўпамінаецца касьцёл у Тыкоціне. У 1479 годзе Альбэрт Гаштольд заснаваў тут кляштар бэрнардынаў. У 1513 годзе Тыкоцін увайшоў у склад Падляскага ваяводзтва. У 1522 годзе ў ходзе змаганьня Радзівілаў з Гаштольдамі радзівілаўскія войскі спалілі Тыкоцінскі замак. У 1560-я гады ў месьце збудавалі новы мураваны замак, дзе знаходзіўся дзяржаўны арсэнал Рэчы Паспалітай[1]. З 1566 году дзейнічала Тыкоцінская мынца.

У 1569 годзе паводле ўмоваў Люблінскай уніі Тыкоцін перайшоў да Каралеўства Польскага. У 1644 годзе ён стаў цэнтрам староства. У 1659 годзе кароль і вялікі князь Ян Казімер перадаў Тыкоцін як узнагароду гетману С. Чарнецкаму. У XVIII ст. места знаходзілася ў валоданьні Браніцкіх, якія ўладкавалі тут сваю рэзыдэнцыю. Гетман Я. К. Браніцкі збудаваў у Тыкоціне касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (1742—1748 гады), шпіталь (1750 год), кляштар місіянэраў (1771 год), новы кляштар бэрнардынаў (па 1771 годзе), паставіў помнік С. Чарнецкаму[1].

Пад уладай Расейскай імпэрыі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Тыкоцін апынуўся ў складзе Прусіі, а з 1815 году — у Расейскай імпэрыі. За часамі вызвольнага паўстаньня (1830—1831) 21 траўня 1831 году адбылася бітва пад Тыкоцінам, у якой перамаглі паўстанцы.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Тыкоцін занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

Найноўшы час[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году Тыкоцін апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі.

З пачаткам Другой сусьветнай вайны ў верасьні 1939 году Тыкоцін акупавалі войскі Трэцяга Райху, але праз тыдзень места перадалі СССР згодна з пактам Молатава-Рыбэнтропа. У лістападзе 1939 году Тыкоін увайшоў у склад БССР, у Беластоцкі раён Беластоцкай вобласьці. З чэрвеня 1941 да ліпеня 1944 году места зноў знаходзілася пад акупацыяй нацысцкай Нямеччыны. 16 жніўня 1945 году ўлады СССР перадалі Тыкоцін Польскай Народнай Рэспубліцы. У 1975—1998 гадох места ўваходзіла ў склад Беластоцкага ваяводзтва.

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дэмаграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • XIX стагодзьдзе: 1826 году — 3085 чал.; 1840 году — 4762 чал.; 1860 году — 4910 чал., зь іх 1293 каталікі, 61 эвангеліст, 3545 юдэяў і 11 мусульманаў[2]; 1898 году — 7539 чал., зь іх 2915 каталікоў, 44 праваслаўныя, 12 пратэстантаў і 4568 юдэяў[3]
  • XXI стагодзьдзе: 2008 году — 1907 чал.

Транспарт[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Праз Тыкоцін праходзіць аўтамабільная дарога № 671, якая крыжуецца каля Старога Яжэва з дарогай № 8.

Турыстычная інфармацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Інфраструктура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Тыкоцін — турыстычны цэнтар міжнароднага значэньня.

Славутасьці[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Алюмнат (1634—1638)
  • Забудова гістарычная (XVIII — пачатак XX ст.)
  • Замак (1560-я)
  • Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы і кляштар місіянэраў (1742—1771)
  • Кляштар бэрнардынаў (1771—1790)
  • Могілкі: каталіцкія, капліца Маці Божай Балеснай; юдэйскія
  • Помнік Стэфану Чарнецкаму (1763)
  • Сынагога Вялікая (1642)
  • Сынагога Малая (XVIII ст.)

Страчаная спадчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Царква Сьвятога Мікалая (1758)

Галерэя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б в Пазднякоў В. Тыкоцін // ВКЛ. Энцыкл. Т. 2. — Менск, 2005. С. 679.
  2. ^ Chlebowski B. Tykocin // Słownik geograficzny... T. XII. — Warszawa, 1892. S. 695.
  3. ^ Słownik geograficzny... T. XV, cz. 2. — Warszawa, 1902. S. 670.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg Тыкоцінсховішча мультымэдыйных матэрыялаў