Русіны (гістарычны этнонім)

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку

Русі́ны — гістарычны эндаэтнонім жыхароў Русі, адна з назваў усходне-славянскага насельніцтва[1]. Сынонімы — руськія, рускія, русакі[1].

Назва ўтвораная ад назвы Русь для абазначэньня адзінкавых яе прадстаўнікоў (у старажытных крыніцах да 16 стагодзьдзя ў множным ліку не выкарыстоўвалася). Сустракаецца ў крыніцах ад самага пачатку існаваньня Русі, пазьней — у крыніцах, якія пішуць пра Галіцка-Валынскае княства, Вялікае Княства Літоўскае, Вялікае Княства Маскоўскае й іншыя землі, якія былі часткамі Русі. У Маскоўскай дзяржаве палітонім русін з часам быў выціснуты з ужытку іншым палітонімам рускі, але й пазьней зрэдку ўжываўся раўнапраўна зь ім. Форма множнага ліку русіны ўзьнікла ў XVI ст. і служыла для абазначэньне ўсходнеславянскага: праваслаўнага й уніяцкага насельніцтва Вялікага Княства Літоўскага й каралеўства Польскага[2], Дунайскіх княстваў і Вугорскага каралеўства.

На сёньняшні час этнонім захаваўся толькі ў некаторых групаў усходнеславянскага насельніцтва: на Лемкаўшчыне, а таксама ў Ваяводзіне й Паноніі.

У гістарычных і літаратурных крыніцах[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Хроніка Быхаўца [3]

«І той князь Барыс заснаваў горад у імя сваё на рацэ Бярэзіне і назваў яго Барысаў. І як русін быў ён вельмі набожны і пабудаваў у Полацку царкву каменную святое Сафіі»

«У брата ж вялікага князя Альгерда - у Кейстута, які валадарыў у Троках і ў зямлі Жамойцкай, было шасцёра сыноў. Першаму сыну, Вітаўту, калі стаў ён русінам, далі імя Юры, а калі ахрысціўся ў ляшскую веру, тады далі яму імя Аляксандар.»

  • Грамата Жыгімонта (Сігізмунда) ад 27 верасня 1432 месцічам Віленскім [4]

1432 года, Сентября 27 дня. Грамота великаго князя Сигизмунда Виленскимъ мЂщанамъ на Магдебургское право.

«В. князь литовскiй Сигизмундъ, желая "мЂсту своему Вилни битье лЂпшее учинити, даруетъ Виленскимъ мЂстичомъ вЂры римское и русскимъ, што суть русское вЂры, и всему поспольству мЂста Виленскаго немецкое право»

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Упершыню тэрмін ужыты ў дагаворы Русі зь Бізантыяй 911 году, пасьля ў Праўдзе Яраслава (пач. XI ст.), Падрабязнай Рускай Праўдзе (пач. XII ст.), Лаўрэнцьеўскім летапісе, на беларускіх землях — у дагаворы Смаленску з Рыгай 1229 году[1].

На тэрыторыі Беларусі назоў зрэдку ўжываўся да XX ст. У перапісу 1921 году ў Польскай Рэспубліцы русінамі сябе назвалі сябе некаторыя жыхары Палескага (156 142 чал.) і Наваградзкага (250) ваяводзтваў, Віленскай зямлі (56), Браслаўскага, Дунілавіцкага, Дзісенскага й Вялейскага паветаў[1].

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б в г Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Менск: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. ISBN 985-11-0214-8. С. 136
  2. ^ ІСТОРІЯ УКРАЇНСЬКОЇ КУЛЬТУРИ. Т.2. — Кіеў: 2001.
  3. ^ http://knihi.com/anon/Kronika_Bychauca.html
  4. ^ [1]