Ковенскі павет (ВКЛ)
| Ковенскі павет лац. Kovienski paviet | |
| Агульныя зьвесткі | |
|---|---|
| Краіна | Вялікае Княства Літоўскае |
| Статус | павет[d] |
| Адміністрацыйны цэнтар | Коўна |
| Дата ўтварэньня | 1565 і 1566 |
| Дата скасаваньня | 1795 |
| Час існаваньня | 1565/66—1795 |
| Месцазнаходжаньне Ковенскага павету | |
| | |
| | |
Ковенскі паве́т — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Троцкага ваяводзтва Вялікага Княства Літоўскага. Сталіца — места Коўна.
Гісторыя
[рэдагаваць | рэдагаваць код]

Утварыўся згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў. У склад павету ўваходзіла тэрыторыя Прэнскага, Ваўкавіскага, Дасунскага, Віштынецкага старостваў (дзяржаўных воласьцяў) і прылеглыя прыватнаўласьніцкія маёнткі[1].
У архіве князёў Сангушкаў захоўваўся дакумэнт ад 1565 году, дзе разьмешчаная на поўдні Ковенскага павету Бірштанская воласьць азначаецца як частка Жамойці (Жамойцкай зямлі): «Я, Мальхер Станіслававіч Шэмет, цівун гаспадарскі зямлі Жамойцкае воласьці Берштанскае...»[2]. Паводле ліста вялікага князя Жыгімонта Старога да ковенскіх мытнікаў ад 1530 году, «пушчы нашы ва ўсіх дварох нашых Панямонскіх абапал ракі Нёману ў Пунях, у Бірштанах, у Дарсунішках, у Коўне, у Вількіі, у Вялёне, у Скерстымоні і ў Ясвойнях, і ва ўсёй зямлі Жамойцкай ад нас заведаці пісару зямлі Жамойцкае Андрэю Мацковічу»[3].
Першы гістарыёграф Вялікага Княства Літоўскага Мацей Стрыйкоўскі залічваў Коўну да Жамойці: «Заснаваў таксама Вітульт у жмудзкім княстве і пабудаваў дванаццаць касьцёлаў парафіяльных паводле колькасьці паветаў, якія ў той час перадавыя былі: Эйрагола, Крожы, Коўна…»[4]. Таксама нямецкі энцыкляпэдыст XVII ст. Марцін Цайлер(ru), які карыстаўся шматлікімі гістарычнымі працамі і геаграфічнымі апісаньнямі, у сваім «Новым апісаньнім Каралеўства Польскага і Вялікага Княства Літоўскага»[5] (1647 год) зазначаў, што паводле географа Давіда Фройліха, адзіны горад (замак) у Жамойці — гэта Коўня (Caunia)[6], а ў дапоўненым і перапрацаваным «Іншым апісаньні Каралеўства Польскага і Вялікага Княства Літоўскага»[7] (1657 год) удакладніў, што паводле Шымана Старавольскага, Коўна (Couna) — гэта адзіны мураваны замак Жамойці[8].
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі.
Ураднікі
[рэдагаваць | рэдагаваць код]На Гарадзенскім сойме 12 студзеня 1793 году дзеля павелічэньня колькасьці сэнатараў ад ВКЛ быў намінаваны кашталян ковенскі шляхам павышэньня да кашталянскай годнасьці мясцовага павятовага маршалка, якім на той момант быў Ігнаці Забела. Ён атрымаў прывілей 26 кастрычніка 1793 году, але ўжо ў сьнежні таго ж году новая адміністрацыйна-тэрытарыяльная рэформа Рэчы Паспалітай скасавала ковенскую кашталянію. У выніку, кашталян ковенскі захаваў свой тытул, але ўжо ня меў сэнатарскіх паўнамоцтваў.
Глядзіце таксама
[рэдагаваць | рэдагаваць код]Крыніцы
[рэдагаваць | рэдагаваць код]- ↑ Jelski A. Powiat kowieński // Słownik geograficzny... T. V. — Warszawa, 1884. S. 339.
- ↑ Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 7. — Lwów, 1910. S. 86.
- ↑ Lietuvos Metrika. Užrašymų knyga 7 (1506—1539). — Vilnius, 2011. P. 521.
- ↑ Maczieia Strikowskiego O początkach, wywodach, dzielnoscziach, sprawach rycerskich i domowych slawnego narodu litewskiego, zemiodzkiego y ruskiego przed tim nigdy od zadnego ani kuszone ani opiszane z nathnienia bożego a uprzeimie pilnego doszwiadczenia xiegi pierwsze etc. S. 236 (расейскі пераклад) // Biblioteka Narodowa. Rps 6806 III.
- ↑ Новае апісаньне Каралеўства Польскага і Вялікага Княства Літоўскага… у перакладзе Алега (Давіда) Лісоўскага, Беларуская Палічка
- ↑ Zeiller M. Newe Beschreibung deß Königreichs Polen und Großherzogthumbs Lithauen. — Ulm, 1647. S. 23.
- ↑ Іншае апісаньне Каралеўства Польскага і Вялікага Княства Літоўскага… у перакладзе Алега (Давіда) Лісоўскага, Беларуская Палічка
- ↑ Zeiller M. Anderte Beschreibung deß Königreichs Polen und Großherzogthumbs Lithauen. — Ulm, 1657. S. 127.
Літаратура
[рэдагаваць | рэдагаваць код]- Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 788 с. — ISBN 985-11-0378-0
| |||||||||||