Касьцёл Маці Божай Анёльскай і кляштар францішканаў (Горадня)

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Помнік сакральнай архітэктуры
Касьцёл Маці Божай Анёльскай і кляштар францішканаў
Касьцёл Маці Божай Анёльскай і кляштар францішканаў
Касьцёл Маці Божай Анёльскай і кляштар францішканаў
Краіна Беларусь
Места Горадня
Каардынаты 53°40′19″ пн. ш. 23°49′20″ у. д. / 53.67194° пн. ш. 23.82222° у. д. / 53.67194; 23.82222Каардынаты: 53°40′19″ пн. ш. 23°49′20″ у. д. / 53.67194° пн. ш. 23.82222° у. д. / 53.67194; 23.82222
Канфэсія Каталіцкая царква
Эпархія Гарадзенская дыяцэзія 
Архітэктурны стыль барока
Заснавальнік Яўстах Курч і Сюзанна з Тышкевічаў[d]
Статус Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь
Касьцёл Маці Божай Анёльскай і кляштар францішканаў на мапе Беларусі
Касьцёл Маці Божай Анёльскай і кляштар францішканаў
Касьцёл Маці Божай Анёльскай і кляштар францішканаў
Касьцёл Маці Божай Анёльскай і кляштар францішканаў
Commons-logo.svg Касьцёл Маці Божай Анёльскай і кляштар францішканаў на Вікісховішчы

Касьцёл Маці Божай Анёльскай і кляштар францішканаў — помнік архітэктуры XVII—XVIII стагодзьдзяў у Горадні. Знаходзіцца ў Занёманскім прадмесьці, на высокім левым беразе ракі Нёмана[a]. Касьцёл дзейнічае, кляштар існаваў да 1832 году. Твор архітэктуры барока. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

Комплекс Гарадзенскага францішканскага кляштару складаецца з касьцёла і кляштарнага корпуса, аточаных мурам з 2-яруснай брамай.

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вялікае Княства Літоўскае[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У 1635 годзе староста ўпіцкі Яўстах Курч і яго жонка Сузанна з Тышкевічаў фундавалі ў Горадні кляштар францішканаў. Неўзабаве яны збудавалі драўляны касьцёл. За часамі вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) у 1659 годзе касьцёл спалілі захопнікі. У 1660—1697 гадох вялося будаваньне мураванага касьцёла.

Па пажары кляштар аднавілі, а 22 лістапада 1744 году кансэкравалі касьцёл. У 1759 годзе праводзілася рэканструкцыя касьцёла.

Пад уладай Расейскай імпэрыі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Плян кляштару, 1850-я гг.

Па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай (1795 год), калі Горадня апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, касьцёл і кляштар працягвалі дзейнічаць. Па здушэньні вызвольнага паўстаньня (1830—1831) ў 1832 годзе расейскія ўлады ліквідавалі кляштар. Касьцёл працягваў дзейнічаць як парафіяльны, а ў кляштарных мурах разьмясьцілася расейская турма.

Найноўшы час[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

За савецкім часам касьцёл не зачыняўся. У 1988—1989 гадох пробашчам парафіі быў ксёндз Тадэвуш Кандрусевіч, першы арцыбіскуп Беларусі.

Архітэктура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Касьцёл[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Касьцёл — помнік архітэктуры барока. Гэта 3-нэфавая базыліка зь вялікай паўцыркулярнай апсыдай. Цэнтральны нэф і апсыда накрываюцца агульным 2-схільным дахам, а больш нізкія бакавыя нэфы — 1-схільным дахам. Галоўны фасад, які інтэрпрэтуе рымскі езуіцкі касьцёл Іль-Джэзу, мае выгляд 3-яруснай роўніцы з трыкутным франтонам у завяршэньні і плаўнымі схіламі пераходнага яруса, інтэнсіўным падзелам пілястрамі і гарызантальнымі прафіляванымі карнізамі. На ім выразна адзначаецца вось сымэтрыі — разьмешчаныя на ярусах аркавыя галоўны ўваход, ніша, вялікае акно хораў. Бакавыя фасады і апсыда маюць лучковыя і прастакутныя вокны, падзяляюцца здвоенымі лапаткамі і завяршаюцца карнізным пасам. Апсыдная частка аздабляецца паліхромным росьпісам па шкле. Асноўныя матывы, якія выкарастоўваюцца ў вітражы: расьлінны і геамэтрычны арнамэнт, сюжэтныя кампазыцыі на новазапаветнія тэмы жыцьця Хрыста і Панны Марыі. Да паўночнага боку галоўнага фасада далучаецца квадратная 3-ярусная вежа-званіца. Першы ярус мае агульную зь першым ярусам касьцёла плястыку XVII ст., вокны маленькія паўцыркулярныя, падзяляюца шырокімі пілястрамі і карнізнымі пасамі. Другі і трэці ярусы перабудоўваліся ў насычанай рэльефнай плястыцы позьняга барока, што выяўляецца ў выразных буйных падзелах і маляўнічым сылюэце. У сьценах разьмяшчаюцца вялікія паўцыркулярныя і круглыя вокны, самі сьцены падзяляюцца рэльефнымі лапаткамі і разьвітым карнізам. Званіца завяршаецца высокім фігурным купалам.

Цэнтральны нэф аддзяляецца ад бакавых 6 слупамі і перакрываецца крыжовымі скляпеньнямі. Бакавыя нэфы раскрываюцца ў цэнтральны невялікімі аркавымі праёмамі і перакрываюцца цыліндрычнымі скляпеньнямі. Скляпеньні прэзьбітэрыюму і цэнтральнага нэфу аздабляюцца росьпісамі. Пры ўваходзе разьмяшчаюцца хоры. У цэнтральны нэф выходзіць разны драўляны амбон, аздоблены гарэльефнымі выявамі чатырох эвангелістаў, акантам і валютамі. У інтэр’еры 7 алтароў. Галоўны алтар драўляны, выкананы ў стылі позьняга барока. Мае 2-ярусную кампазыцыю, аздабляецца скульптурай і накладной разьбой, асноўным матывам якой ёсьць акант, архітэктурныя дэталі імітуюць мармур. Складаецца з двух ярусаў портыкаў, сярод калянадаў якіх зьмяшчаюцца скульптурныя выявы Сьвятых Францішка і Антонія (унізе) і двух біскупаў (уверсе). Анёлы падтрымліваюць франтоны, аздабляюць іх тымпанамі і прастору над імі. Фонавыя часткі алтара запаўняюцца накладной пазалочанай разьбой на тэму выгінаў акантавага лісьця. Галоўная алтарная кампазыцыя «Ўшанаваньне Маці Божай» займае трыюмфальную арку 4-калённага барокавага портыка, у цэнтры другога яруса карціна «Стыгматызацыя Сьвятога Францішка». Завяршае вышыннае алтарнае збудаваньне зьмешчаная ў люнэце скляпеньня гарэльефная выява «Ўсхваленьне Марыі», над якой лунае голуб — сымбаль Сьвятога Духа. Астатнія кулісныя стукавыя алтары мураваныя, тынкаваныя, аздобленыя барокавымі скульптурамі, алтарнымі вазамі. У правым бакавым альтары знаходзіцца цудоўны абраз Маці Божай Анёльскай[1].

Кляштар[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

З паўднёвага боку да касьцёла далучаецца кляштарны корпус. Гэта 2-павярховы П-падобны няправільны ў пляне аб’ём, што ўтварае замкнёны ўнутраны дворык, у які выходзіць абхадная кельлямі скляпеністая галерэя, злучаная з паўднёвай закрысьціяй касьцёла. Плястыка фасада стрыманая, сьцены маюць невялікія прастакутныя вокны, падзяляюцца пілястрамі (якія ствараюць манатонны рытм) і завяршаюцца карнізамі. Плян галерэйны, калідор праходзіць ўсім пэрымэтрам будынка. У паўднёва-заходнім баку будынка знаходзіцца вялікі ў форме рызаліта аб’ём, у якім былі бібліятэка і трапезная (выступае знадворку самастойным аб’ёмам).

Галерэя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Гістарычная графіка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Гістарычныя здымкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Сучасныя здымкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Заўвагі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Цяперашні афіцыйны адрас — вуліца Агародная, 2

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Кулагін А. Каталіцкія храмы Беларусі. — Менск, 2008. С. 107.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Кулагін А. Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. Кулагін; фатограф А. Дыбоўскі. — 2-е выд. — Менск: БелЭн, 2008. — 488 с.: іл. ISBN 978-985-11-0395-5.

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Histvalue sign export.svg Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь, шыфр  412Г000034