Каленкавічы

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
(Перанакіравана з «Калінкавічы»)
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Каленкавічы
трансьліт. Kalienkavičy[a]
Агульны выгляд
Агульны выгляд
Coat of Arms of Kalinkavičy, Belarus.svg Flag of Kalinkavičy.svg
Герб Каленкавічаў Сьцяг Каленкавічаў
Першыя згадкі: 1560
Горад з: 1925
Краіна: Беларусь
Вобласьць: Гомельская
Раён: Каленкавіцкі
Насельніцтва: 40 282 чал. (2018)[1]
Часавы пас: UTC+3
Тэлефонны код: +375 2345
Паштовыя індэксы: 247691 (247692, 247693, 247694, 247695)
Нумарны знак: 3
Геаграфічныя каардынаты: 52°8′ пн. ш. 29°20′ у. д. / 52.133° пн. ш. 29.333° у. д. / 52.133; 29.333Каардынаты: 52°8′ пн. ш. 29°20′ у. д. / 52.133° пн. ш. 29.333° у. д. / 52.133; 29.333
Каленкавічы на мапе Беларусі ±
Каленкавічы
Каленкавічы
Каленкавічы
Каленкавічы
Каленкавічы
Каленкавічы
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы
http://kalinkovichi.gomel-region.by/

Кале́нкавічы (з 1925 году — Калі́нкавічы) — места ў Беларусі, на рацэ Каўні (Каленкаўцы). Адміністрацыйны цэнтар Каленкавіцкага раёну Гомельскай вобласьці. Плошча 17 км². Насельніцтва на 2018 год — 40 282 чалавекі[1]. Знаходзяцца за 122 км на паўднёвы захад ад Гомелю. Вузел чыгунак на Гомель, Жлобін, Берасьце, Оўруч. Аўтамабільныя дарогі злучаюць места з Гомелем, Парычамі, Жыткавічамі, Славечнам.

Каленкавічы — даўняе мястэчка гістарычнай Мазыршчыны (частка Меншчыны), на ўсходзе Палесься.

Назва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Традыцыйная гістарычная назва места — Каленкавічы[2][3][4]. На думку географа В. Жучкевіча, тапонім утварыўся ад прозьвішча Калянковіч[5]. Тым часам, паводле філёляга І. Капылова, фі­наль­ная част­ка — -ічы сьведчыць пра па­тра­ні­міч­ны характар назвы паселішча: у яе асно­ве ля­жыць улас­нае аса­бо­вае імя Ка­лен­ка (ва­ры­янт Ка­лін­ка), якія зьяў­ля­юц­ца вы­твор­ны­мі ад афі­цый­ных ім­ёнаў Ка­ле­нік (Ка­лі­нік)[6].

Цяперашняя афіцыйная назва «Калінкавічы» зьявілася за савецкім часам, відаць, з прычыны пошуку суб’ектыўна больш мілагучнай формы[5].

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Каленкавічы на мапе пач. XIX ст.

Вялікае Княства Літоўскае[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Выяўленыя археолягамі гарадзішчы бронзавага і раньняга жалезнага вякоў, а таксама эпохі Русі сьведчаць пра засяленьне гэтай мясцовасьці ў далёкай старажытнасьці. Першы пісьмовы ўпамін пра Каленкавічы як вёску Багрымавіцкага староства зьмяшчаецца ў акце рэвізіі Мазырскага павету і датуецца 1560 годам[7], прыводзіцца апісаньне межаў паселішча. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў Каленкавічы ўвайшлі ў склад Менскага ваяводзтва. Пад 1582 годам вёска ўпамінаецца ў межавай справе паміж маёнткам Гарбавічы, які належаў Аскеркам, і Багрымавіцкім староствам.

16 траўня 1774 году складзены акт разьмежаваньня вёсак Гулевічы і Каленкавічы. На 1778 год у паселішчы было 25 будынкаў, тут знаходзіўся цэнтар парафіі[7].

Пад уладай Расейскай імпэрыі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Чыгуначная станцыя (ням. Kaljenkowitschi), 1918 г.

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) Каленкавічы апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Дудзіцкай воласьці Рэчыцкага павету Менскай губэрні. Расейскія ўлады падаравалі мясьцну зямяніну Шахоўскаму, а ў 1805 годзе яна перайшла ў дзяржаўны скарб. У 1795 годзе існавалі мястэчка Старыя Каленкавічы (35 двароў) і вёска Новыя Каленкавічы, якія стаялі на паштовым тракце Бабруйск — Мазыр. У 1856 годзе ў паселішчы ўзьвялі будынак Мікалаеўскай царквы (у ёй захоўваліся мэтрычныя кнігі з 1827 году). У 1864 годзе з мэтаю маскалізацыі краю расейскія ўлады адкрылі ў Каленкавічах народную вучэльню. На 1866 год тут было 100 двароў. У 1876 годзе зямянін Галалобаў меў у вёсцы 71 дзесяціну зямлі, крупарушку. 15 лютага 1888 году пачала працаваць чыгуначная станцыя на лініі ЛунінецГомель.

Паводле вынікаў перапісу 1897 году, у мястэчку Каленкавічах было 196 двароў, дзейнічалі 2 малітоўныя дамы, працавалі паштова-тэлеграфная кантора, аптэка, 2 майстэрні апрацоўкі скураў, завод колавай мазі, 27 крамаў, 3 карчмы, 3 заезныя двары; у сяле Каленкавічах — 73 двары, царква, царкоўна-прыходзкая школа, хлебазапасны магазын. У 1908 годзе існавалі аднайменныя мястэчка (196 двароў), сяло (63 двары) і фальварак (2 двары). З 1909 году дзейнічала гандлёва-прамысловае таварыства. У 1916 годзе з уводам у эксплюатацыю чыгункі ЖлобінОўруч Каленкавічы сталі буйным транспартным вузлом.

З пачатку 1918 году Каленкавічы займала войска Ю. Доўнар-Мусьніцкага, з 24 лютага да 17 сьнежня 1918 году — нямецкія войскі, з 6 сакавіка да 29 чэрвеня 1920 году — польскае войска, з 10 да 17 лістапада 1920 году — аддзелы С. Булак-Балаховіча.

Найноўшы час[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Каленкавічы абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП (б) Беларусі яны ўвайшлі ў склад Беларускай ССР, у Мазырскі павет («падраён») Гомельскага раёну[8], аднак 16 студзеня Масква адабрала мястэчка разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. 17 ліпеня 1924 году Каленкавічы вярнулі БССР, дзе яны сталі цэнтрам раёну Гомельскай вобласьці. 3 ліпеня 1925 году паселішча атрымала статус места. У гэты час тут дзейнічала рамеснае таварыства, працавалі паравы млын зь лесапільняй (з 1916 году), конная крупарушка (з 1917 году), бачарня, кузьня, электрастанцыя (з 1932 году), цагельня (з 1930 году), ткацкая (з 1927 году), шавецкая і кравецкая (з 1929 году) майстэрні, тэлефонная станцыя (з 1929 году). Дзейнічалі лякарня, бібліятэка, 3 сярэднія школы (адкрыліся ў 1932, 1934 і 1936 гадох). У Другую сусьветную вайну з 12 жніўня 1941 да 14 студзеня 1944 году места знаходзіліся пад нямецкай акупацыяй.

7 сакавіка 1963 году Каленкавічы атрымалі афіцыйны статус гораду абласнога падпарадкаваньня. У 1966 годзе да места далучылі вёску Карчага. 4 лістапада 1993 году пачала дзейнічаць царква ў імя Казанскай іконы Маці Божай. 9 чэрвеня 2001 году адбылося ўрачыстае асьвячэньне новага касьцёла імя Найсьвяцейшай Тройцы[9].

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дэмаграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • XVIII стагодзьдзе: 1795 год — 116 муж.
  • XIX стагодзьдзе: 1858 год — 653 чал.[10]; 1897 год — 1096 чал. у мястэчку Каленкавічах, 388 чал. у сяле Каленкавічах
  • XX стагодзьдзе: 1908 год — 2022 чал. у мястэчку Каленкавічах, 487 чал. у сяле Каленкавічах, 14 чал. у фальварку Каленкавічах; 1926 год — 6152 чал.[11]; 1939 год — 9799 чал.; 1959 год — 14,9 тыс. чал.; 1970 год — 23,9 тыс. чал.; 1991 год — 40,6 тыс. чал.; 1997 год — 42,6 тыс. чал.[12]; 1998 год — 42,2 тыс. чал.[13]
  • XXI стагодзьдзе: 2004 год — 37,8 тыс. чал.; 2006 год — 37,8 тыс. чал.; 2008 год — 38,1 тыс. чал.; 2009 год — 38 381 чал.[14] (перапіс); 2016 год — 39 890 чал.[15]; 2017 год — 40 315 чал.[16]; 2018 год — 40 282 чал.[1]

Адукацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Каленкавічах працуюць Палескі аграрны каледж імя У.Ф.Міцкевіча, ДПТВ, 9 сярэдніх, музычная і спартовыя школы, школа мастацтваў.

Культура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дзейнічаюць дом культуры, бібліятэкі, краязнаўчы музэй.

Мас-мэдыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У месьце выдаецца раённая газэта «Калінкавіцкія навіны».

Забудова[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Плян[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Забудова асноўных вуліцаў — 2-, 5- і 9-павярховыя дамы. Утварылася 3 мікрараёны.

Вуліцы і пляцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Афіцыйная назва Гістарычная назва
Савецкая вуліца Паштовая вуліца
? Баранаўская вуліца
? Гімназічная вуліца
? Царкоўная вуліца
? Рынак пляц

Эканоміка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Прадпрыемствы хімічнай, будаўнічых матэрыялаў, дрэваапрацоўчай, харчовай прамысловасьці.

Турыстычная інфармацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Інфраструктура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дзейнічае Каленкавіцкі дзяржаўны краязнаўчы музэй. Спыніцца можна ў гасьцініцы «Дружба»[17].

Славутасьці[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Могілкі юдэйскія
  • Сынагога (пачатак XX ст.)
  • Царква Сьвятога Мікалая (XIX ст.; захавалася часткова)

Галерэя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Асобы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Заўвагі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Паводле афіцыйнай назвы — Kalinkavičy

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б в Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа(рас.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь
  2. ^ Вольга Іскрык, Зьміцер Саўка. (16.01.2011) Сапраўдныя назвы беларускіх гарадоў. Белсат ТВПраверана 2 красавіка 2012 г.
  3. ^ Зьміцер Бартосік. Калінкавічы // «Радыё Свабода», 5 сьнежня 2002.
  4. ^ Słownik geograficzny... T. XV, cz. 2. — Warszawa, 1902. S. 101.
  5. ^ а б Краткий топонимический словарь Белоруссии / В.А. Жучкевич. — Мн.: Изд-во БГУ, 1974. — 448 с. С. 151.
  6. ^ Капылоў І. Калінкавічы // «Звязда» №4 (62), 4 лютага 2014.
  7. ^ а б ВКЛ. Энцыкл. Т. 2. — Менск, 2005. С. 20.
  8. ^ 150 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі / Уклад. Іван Саверчанка, Зьміцер Санько. — Вільня: Наша Будучыня, 2002. — 238 с. ISBN 9986-9229-6-1.
  9. ^ Калінкавічы — парафія Найсвяцейшай Тройцы, Catholic.by, 14 ліпеня 2006 г.
  10. ^ Гарады і вёскі Беларусі. Энцыкл. Т. 1. Кн. 1. — Менск, 2004. С. 528.
  11. ^ Гарады і вёскі Беларусі. Энцыкл. Т. 1. Кн. 1. — Менск, 2004. С. 529.
  12. ^ Гарыст І. Калінкавічы // ЭГБ. Т. 4. — Менск, 1997. С. 30.
  13. ^ БЭ. Т. 7. — Менск, 1998. С. 469.
  14. ^ Перепись населения — 2009. Гомельская область(рас.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь
  15. ^ Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа(рас.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь
  16. ^ Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа(рас.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь
  17. ^ Туристская энциклопедия Беларуси. — Мн., 2007.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg Каленкавічысховішча мультымэдыйных матэрыялаў