Кернаў

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Кернаў
лет. Kernavė
Гарадзішчы
Гарадзішчы
Kernave COA.gif Flag of Kernavė.gif
Герб Кернава Сьцяг Кернава


Магдэбурскае права: 1571
Краіна: Летува
Павет: Віленскі
Раён: Шырвінцкі
Староства: Кернаўскае
Насельніцтва: Red Arrow Down.svg 272 чал. (2011)
Часавы пас: UTC+2
летні час: UTC+3
Паштовы індэкс: LT-19014
Геаграфічныя каардынаты: 54°53′10″ пн. ш. 24°50′39″ у. д. / 54.88611° пн. ш. 24.84417° у. д. / 54.88611; 24.84417Каардынаты: 54°53′10″ пн. ш. 24°50′39″ у. д. / 54.88611° пн. ш. 24.84417° у. д. / 54.88611; 24.84417
Кернаў на мапе Летувы
Кернаў
Кернаў
Кернаў
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы
http://www.kernave.org/index_en.html

Ке́рнаў (па-летувіску: Kernavė) — мястэчка ў Летуве, на рацэ Вяльля. Цэнтар староства Шырвінцкага раёну Віленскага павету. Насельніцтва 350 чал. (2009). Знаходзіцца за 18 км на паўднёвы захад ад Шырвінтаў, за 35 на паўночны захад ад Вільні.

Кернаў — магдэбурскае мястэчка гістарычнай Віленшчыны. Каля паселішча месьціцца гістарычна-археалягічны комплекс, улучаны ў Сьпіс сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.

Геаграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Кернаўская царква 1920 року

Кернаў знаходзіцца ў паўднёва-ўсходняй Летуве, на правым беразе ракі Нярыс, за 18 км на паўднёвы захад ад Шырвінтаў, за 35 на паўночны захад ад Вільні.

Этымалёгія назвы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Тапонім «Кернаў» утварыўся ад рэчкі Кернаўка. Паводле Хронікі Быхаўца, назва паселішча пайшла ад імя яго заснавальніка легендарнага князя Кернуса.

Варыянты назвы ў гістарычных крыніцах: Kernow (1365), Керново (XVI ст.), Керновъ (1689); у беларускіх тэкстах таксама ўжываюцца формы Кернова[1] і Кернава.

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Паводле легенды паселішча тут заснаваў у 1040 року князь Кярнус (унук Палямона). Да 1230 року Кярнаў быў сталіцай, пакуль князь Рынгольд не перанёс яе ў Наваградак. Летувісы называюць Кярнаў першай сталіцай Вялікага Княства Літоўскага, бо нібыта ў ім разьмяшчалася рэзыдэнцыя князёў да часоў Гедыміна, які ў 1321 перанёс яе ў Трокі.

Першы пісьмовы ўспамін пра Кернаў датуецца 1279 («Старэйшая рыфмаваная хроніка», «Хроніка Германа з Вартбэрга») у зьвязку з рэйдам крыжакоў. Абарончую сыстэму паселішча ў XIII—XIV стагодзьдзях утваралі 5 замкаў, разьмешчаных на правым беразе Вяльлі, ад якіх засталіся гарадзішчы: Замкавая Гара (вышыня 30 м, плошча 5,82 га); Гара Ахвярніка (або Сьвятая Гара; вышыня 13—18 м, плошча 1,3 га); Гара Лізьдзейкі (ці Крывейце; вышыня 25—30 м, плошча 0,4 га); «Сталец Міндоўга» (вышыня 22 м, плошча 1,08 га); Гара Кернава (стаіць асобна ад асноўнай групы, разам з могільнікам займае 1,48 га).

Мескі герб з прывілею 1792

У Кернаве, мяркуецца, месьцілася рэзыдэнцыя вялікага князя літоўскага Трайдзеня і першапачаткова вялікага князя Гедыміна. Іх лякалізуюць на Гары Ахвярніка. Гандлёва-рамесны пасад разьмяшчаўся вакол замкаў, прадмесьці — на Замкавай Гары. Забудова была драўлянаю[2]. Пахавальны абрад на могільніку сьведчыць пра суіснаваньне ў XIII—XIV стагодзьдзях паганскіх і хрысьціянскіх традыцыяў. У 1365 Кернаў значна пацярпеў ў часе рэйду тэўтонскіх рыцараў. У 1390 аддзел крыжакоў на чале з маршалам Энгельгартам фон Рабе зьнішчыў драўляныя замкі, па чым яны не аднаўляліся.

Кернаў. Н. Орда, XIX стагодзьдзе

У XV ст. у даліне Паяўта (каля 25 га) на беразе Вяльлі зьявілася новае паселішча, што ўваходзіла ў склад Віленскага павету. Каля 1420 вялікі князь Вітаўт заснаваў у Кернаве касьцёл. У 1571 кароль і вялікі князь Жыгімонт Аўгуст надаў мястэчку Магдэбурскае права, якое ў 1792 пацьвердзіў кароль і вялікі князь Станіслаў Аўгуст Панятоўскі. У XVI—XVII стагодзьдзях аўтары тагачасных гістарыяграфічных твораў («Хроніка» М. Стрыйкоўскага, Густынскі летапіс, «Гісторыя» А. Каяловіча) называлі Кернаў адным з найважнейшых палітычна-адміністрацыйных цэнтраў Вялікага Княства Літоўскага ў XIII—XIV стагодзьдзях.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Кернаў апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Віленскім павеце. У кан. XIX — пач. XX стагодзьдзяў у мястэчку дзейнічалі касьцёл і капліца.

Згодна з Рыскай мірнай дамовай (1921) Кернаў апынуўся ў складзе Летувы. У 1960 тэрыторыю старажытнага паселішча і замкаў абвясьцілі запаведнікам. У 2004 Кернаў занесьлі ў Сьпіс сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • XVIII стагодзьдзе: 1795—194 чал.
  • XIX стагодзьдзе: 1833 — 63 чал.; 1861—260 чал.; 1866—260 чал., у тым ліку 180 каталікоў, 12 праваслаўных, 60 юдаістаў[3]; 1886—242 чал.; 1895—294 чал.
  • XX стагодзьдзе: 1923—252 чал.; 1959—170 чал.; 1977—170 чал.; 1979—177 чал.; 1985—202 чал.; 1989—289 чал.
  • XXI стагодзьдзе: 2001—307 чал.; 2005—320 чал.

Турыстычная інфармацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дзейнічае Кернаўскі археалягічны і гістарычны музэй-запаведнік.

Выдатныя мясьціны[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Гістарычна-археалягічны рэзэрват (XIII—XIV стагодзьдзі)
  • Капліца
  • Касьцёл Маці Божай Шкаплернай (1914—1924)
  • Могілкі хрысьціянскія
  • Скульптурныя помнікі

Галерэя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Смоліч А. Географія Беларусі. — Вільня: Друкарня «Віленскага Выдавецтва» Б. А. Клецкіна, 1922. С. 203.
  2. ^ Алег Дзярновіч. Кернаў // ВКЛ. Энцыкл. Т. 2. — Менск, 2005. С. 88.
  3. ^ Kiernów // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom IV: Kęs — Kutno. — Warszawa, 1883. S. 47

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg Кернаўсховішча мультымэдыйных матэрыялаў