Лаварышкі

Лаварышкі
лац. Łavaryški
лет. *Lavoriškės*
	Лаварышкі; лац. Łavaryški; лет. Lavoriškės
	Населены пункт
	Агульны выгляд
	Герб
Краіна	Летува
Павет	Віленскі
Раён	Віленскі
Староства	Лаварышкаўскае
Часавы пас	UTC+2; UTC+3 (летні час);
Каардынаты	54°42′41″ пн. ш. 25°38′18″ у. д.HGЯO
Насельніцтва
Колькасьць	621 чал. (2011)
	Лаварышкі на мапе Летувы Лаварышкі

Лава́рышкі (лет. Lavoriškės) — вёска ў Летуве, на рацэ Вільні. Цэнтар староства Віленскага раёну Віленскага павету. Насельніцтва на 2011 год — 621 чалавек. Знаходзяцца за 24 км на ўсход ад Вільні, за 8 км ад пераходу беларуска-летувіскай граніцы Лаварышкі — Катлоўка.

Лаварышкі — даўняе мястэчка гістарычнай Віленшчыны, на этнічнай тэрыторыі беларусаў.

Назва

Адзначаліся старажытныя германскія імёны Lauri і Lawart^[1].

Яшчэ этнограф і мовазнаўца Яўхім Карскі зьвяртаў увагу на тое, што ў латыскай Курляндыі, «большасьць беларускіх населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі»^[2], пазьней у рэчышчы палітыкі летувізацыі падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна балтыйскія» і нават «тыпова летувіскія»^[3]. Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «ва ўсходнегерманскіх мовах быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная «лінія Сафарэвіча» (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі»^[4].

Гісторыя

Вялікае Княства Літоўскае

У III—IV стагодзьдзі на гэтым месцы зьявілася першае паселішча, зьвязанае з шляхам з Полацку да Русі. Першы пісьмовы ўпамін пра Лаварышкі датуецца 1443 годам: у Літоўскай мэтрыцы зазначаецца, што вёску перадалі ваяводу віленскаму Яну Даўгерду. Пазьней з вакольных вёсак склалася каралеўскае Лаварышкаўскае староства, якое аддавалі ў карыстаньне асобам, набліжаным да каралеўскага двара.

У XVII ст. Лаварышкі знаходзіліся ў валоданьні Пацаў, пазьней дзяржаўцам лаварышкаўскім быў Даніель Выгоўскі. Зь сярэдзіны XVIII ст. мястэчкам валодалі Зыбэргі, па іх — ваявода брацлаўскі Міхал Касакоўскі.

Пад уладай Расейскай імпэрыі

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Лаваршыкі апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Віленскім павеце Віленскай губэрні. Маскоўскі гаспадар Павал I Раманаў надаў староства з 93 гаспадарак і насельніцтвам 800 асобаў кобрынскаму мастаўнічаму(pl) Адаму Бельскаму. Да 1842 году дзяржаўцам быў тытулярны саветнік Падгурскі, пазьней на царскі загад уся зямля перайшла ў дзяржаўнае ўладаньне, кіраваньне Лаварышкамі перадалі адміністратару. За часамі нацыянальна-вызвольнага паўстаньня (1863—1864) 28 жніўня 1863 году пры Лаварышках адбылася бітва паўстанцкага аддзелу з расейскімі карнымі войскамі, у якой загінуў правадыр паўстанцаў Караль Ясевіч. На 1866 год у мястэчку было 17 будынкаў, з 1905 году дзеяла народная школа.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Лавашыкі занялі войскі Нямецкай імпэрыі. Каля мястэчка адбыліся сутычкі, палеглых у якіх пахавалі каля касьцёла^[5].

Найноўшы час

25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Лаварышкі абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. Жыхары ваколіцаў мястэчка атрымалі Пасьведчаньні Народнага Сакратарыяту БНР^[6]. У 1920 годзе яны апынуліся ў складзе Сярэдняй Літвы, у 1922 годзе — у складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у складзе сельскай гміны Міцкуной Віленска-Троцкага павету Віленскага ваяводзтва. На 1931 год у мястэчку было 39 будынкаў^[7], пошта, паліцэйскі пастарунак, пажарная станцыя, агульная школа.

З пачаткам Другой сусьветнай вайны ў верасьні 1939 году ўлады СССР перадалі Лаварышкі Летуве. У 1941—1944 гадох мястэчка знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Райху, тут дзеялі партызанскія аддзелы Арміі Краёвай^[5].

Насельніцтва

Дэмаграфія

XIX стагодзьдзе: 1866 год — 81 чал., зь іх 67 каталікоў, 11 праваслаўных і 3 юдэі^[8]
XXI стагодзьдзе: 1931 год — 202 чал.; 2011 год — 621 чал.

Турыстычная інфармацыя

Славутасьці

Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля (1899—1906)

Крыніцы

↑ Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. S. 1014, 1017.
↑ Карский Е. Ф. Белорусы. Т. 1. — Минск, 2006. С. 559.
↑ Зайкоўскі Э. Балты цэнтральнай і ўсходняй Беларусі ў сярэднявеччы // Спадчына. № 1, 1999. С. 61—72.
↑ Дайліда А. Пачаткі Вялікага княства Літоўскага: ад стварэння да Крэўскай уніі / Рэц. С. Тарасаў. — Менск, 2019. С. 31.
1 2 Gajewski M. Nasze podwileńskie ojczyzny. Wileńskie Wydawnictwo "Czas". ISBN 9955-9423-1-2. archiwum2000.tripod.com Праверана 2016-11-28 г.
↑ Вялікі гістарычны атлас Беларусі. У 4 т. Т. 4. — Мінск, 2018. С. 19.
↑ Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. Tom I. Województwo wileńskie. — Warszawa: Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, 1938. — С. 67.
↑ Słownik geograficzny... T. V. — Warszawa, 1884. S. 610.

Вонкавыя спасылкі

Лаварышкі, Radzima.org

[1] Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. S. 1014, 1017.

[2] Карский Е. Ф. Белорусы. Т. 1. — Минск, 2006. С. 559.

[3] Зайкоўскі Э. Балты цэнтральнай і ўсходняй Беларусі ў сярэднявеччы // Спадчына. № 1, 1999. С. 61—72.

[4] Дайліда А. Пачаткі Вялікага княства Літоўскага: ад стварэння да Крэўскай уніі / Рэц. С. Тарасаў. — Менск, 2019. С. 31.

[wil-5] 1 2 Gajewski M. Nasze podwileńskie ojczyzny. Wileńskie Wydawnictwo "Czas". ISBN 9955-9423-1-2. archiwum2000.tripod.com Праверана 2016-11-28 г.

[6] Вялікі гістарычны атлас Беларусі. У 4 т. Т. 4. — Мінск, 2018. С. 19.

[7] Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. Tom I. Województwo wileńskie. — Warszawa: Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, 1938. — С. 67.

[8] Słownik geograficzny... T. V. — Warszawa, 1884. S. 610.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]