Дуга Струвэ

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Геадэзічная дуга Струвэ
Struve Geodetic Arc*
Сусьветная спадчына ЮНЭСКО

Struve Geodetic Arc-fr.svg
Краіна Беларусь
Латвія
Летува
Малдова
Нарвэгія
Расея
Украіна
Фінляндыя
Швэцыя
Эстонія
Тып культурны
Крытэры ii, iv, vi
Спасылка 1187
Рэгіён** Эўропа і Паўночная Амэрыка
Гісторыя ўключэньня
Уключэньне 2005  (29-я сэсія)
* Назва ў афіцыйным сьпісе па-ангельску
** Рэгіён паводле клясыфікацыі ЮНЭСКО

Геадэзі́чная дуга́ Стру́вэ — сетка з 265 пунктаў, якія ўяўлялі сабой закладзеныя ў зямлю каменныя кубы памерам 2 на 2 мэтры, працягласьцю больш за 2820 кілямэтраў. Стваралася з мэтай вызначэньня парамэтраў Зямлі, яе формы і памеру.

Геадэзічная дуга Струвэ была вымераная за 40 гадоў, з 1816 да 1855 году, на працягу 2820 км ад Фугленэсу недалёка ад мыса Норд-Кап у Нарвэгіі (шырата 70° 40′ 11″ п. ш.) да Ізмаілу паблізу Чорнага мора (шырата 45° 20′ 03″ пн. ш.), што ўтварыла дугу мэрыдыяна з амплітудай 25° 20′ 08″.

У цяперашні час пункты дугі можна знайсьці на тэрыторыі Нарвэгіі, Швэцыі, Фінляндыі, Расеі, Эстоніі, Латвіі, Летувы, Беларусі, Малдовы і Ўкраіны. Гэтыя краіны 28 студзеня 2004 году зьвярнуліся ў Камітэт ЮНЭСКО па Сусьветнай спадчыне з прапановай аб наданьні 34 пунктам Дугі Струвэ, якія захаваліся да нашых дзён, статусу Помніка Сусьветнай спадчыны[1].

Каардынаты дугі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Нарвэгія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Самы паўночны пункт Дугі Струвэ, Хамэрфэст, Нарвэгія

Швэцыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Фінляндыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Расея[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

«Пункт Z», в. Гоглянд

Эстонія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Латвія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Летува[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Беларусь[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

в. Шчакоцк, Янаўскі раён, Беларусь

На тэрыторыі Беларусі знаходзіўся 31 пункт дугі. У 2001 годзе сіламі спэцыялістаў «Белаэракосмагеадэзіі» былі знойдзеныя 19 пунктаў, закладзеных у пэрыяд з 1825 па 1826 год. З усіх 10 краінаў, па тэрыторыі якіх праходзіла Дуга Струвэ, тут знойдзена найбольшая колькасьць геадэзычных пунктаў. Уключаныя ў сьпіс ЮНЭСКО такія беларускія пункты:

Іншыя пункты на тэрыторыі рэспублікі:

Гарадзенская вобласьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. Дзергелі, Зэльвенскі раён
  2. Тарасаўцы, Зьдзецельскі раён
  3. Пуцэвічы, Наваградзкі раён
  4. Амальенгоф, Наваградзкі раён
  5. Дакудава, Лідзкі раён
  6. в. Урцішкі (каля г. Іўе, Іўеўскі раён)
  7. Даўкны, Вярэнаўскі раён
  8. Віднопаль, Іўеўскі раён
  9. Лойці, Ашмянскі раён
  10. Дэйбісі, Ашмянскі раён
  11. Цюпішкі, Ашмянскі раён (54°17′29″ пн. ш. 26°2′43″ у. д. / 54.29139° пн. ш. 26.04528° у. д. / 54.29139; 26.04528)
  12. Кандраты, Астравецкі раён

Берасьцейская вобласьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. Белін астра, Дарагічынскі раён
  2. Опаль, Янаўскі раён
  3. Безьдзеж, Дарагічынскі раён
  4. Гаць, Івацэвіцкі раён
  5. Марынус, Івацэвіцкі раён
  6. Івацэвічы (52°43′28.0560″ пн. ш. 25°19′15.0240″ у. д. / 52.72446° пн. ш. 25.32084° у. д. / 52.72446; 25.32084)

Малдова[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Самы паўднёвы пункт Дугі Струвэ ў вёсцы Старая Някрасаўка (Адэская вобласьць), Украіна

Сяло Рудзь 48°19′05″ пн. ш. 27°52′35″ у. д. / 48.31806° пн. ш. 27.87639° у. д. / 48.31806; 27.87639 на поўначы Малдовы ўваходзіць у лік аб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО, бо празь яго праходзіць Дуга Струвэ. Раней у Малдове было 27 стаяначных пунктаў, па якіх праводзіліся абмеры для складаньня міжнародных мапаў. У цяперашні час у краіне застаўся толькі адзін пункт у сяле Рудзь. Ён знаходзіцца ў яблыневым садзе, за 300 мэтраў ад аўтатрасы Сарокі — Атакі.

Украіна[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дуга Струвэ ў нумізматыцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Беларусь[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Манэта «Дуга Струвэ». Авэрс

29 сьнежня 2006 году Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь увёў у абарачэньне памятную манэту «Дуга Струвэ» наміналам 1 і 20 беларускіх рублёў. Выпуск памятных манэтаў быў прымеркаваны да важнай падзеі для Рэспублікі Беларусь: у 2005 годзе 5 з выяўленых 19 пунктаў дугі былі ўнесеныя ў сьпіс сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО. Манэты вылучаюцца арыгінальнай формай. На авэрсным баку манэтаў выяўленыя: уверсе зьлева — рэльефная выява дзяржаўнага гербу Рэспублікі Беларусь; справа — надпіс «Рэспубліка Беларусь»; у цэнтры — контурная выява Рэспублікі Беларусь і схема пунктаў Дугі Струвэ на яе тэрыторыі; унізе ўказаныя проба сплаву і намінал — «20 рублёў» на срэбнай і «1 рубель» на медна-нікелевай, а таксама на кожнай з манэтаў — год чаканкі.

Глядзіце таксама[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Histvalue sign export.svg Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь, шыфр  410Д000001

Commons-logo.svg Дуга Струвэсховішча мультымэдыйных матэрыялаў