Аб’яднаны інстытут энэргетычных і ядзерных дасьледаваньняў «Сосны»

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Інстытут «Сосны»
Аб’яднаны інстытут энэргетычных і ядзерных дасьледаваньняў «Сосны»
Абрэвіятура АІЭЯД «Сосны»
Дата ўтварэньня 22 чэрвеня 1965 (54 гады таму)
Тып навуковая
Юрыдычны статус дзяржаўная ўстанова
Мэта досьледы ў галіне ядзернай фізыкі
Штаб-кватэра Менск, вул. Красіна, д. 99
В. а. кіраўніка Андрэй Кузьмін[1]
Навуковая сакратарка Арцём Радкевіч[1]
Матчына кампанія Нацыянальная акадэмія навук Беларусі
Колькасьць супрацоўнікаў 396 (2012)
Сайт sosny.bas-net.by
Колішняя назва Інстытут ядзернай энэргетыкі

Аб’яднаны інстытут энэргетычных і ядзерных дасьледаваньняў «Сосны» (АІЭЯД «Сосны») — дзяржаўная навуковая ўстанова, якая знаходзіцца ў менскім мікрараёне Сосны. Зьяўляецца пераемнікам Інстытуту ядзернай энэргетыкі АН БССР.

Напрамкі дасьледаваньняў[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Энэргетыка (у тым ліку ядравая)
  • Забесьпячэньне бясьпекі атамных электрастанцыяў, якія распрацоўваюцца і эксплюатуюцца
  • Энэргаплянаваньне
  • Энэргетычная бясьпека
  • Энэргазьберажэньне
  • Выкарыстаньне другасных энэргарэсурсаў
  • Тэхналёгія і стратэгія выкарыстаньня аднаўляльных крыніц энэргіі ў краіне, у тым ліку на забруджаных радыёнуклідамі тэрыторыях.
  • Тэхналёгіі мінімізацыі тэхнагеннай рызыкі.
  • Фізыка і хімія ўзаемадзеяньня выпрамяненьня з рэчывам
  • Фізычныя, хімічныя, біялягічныя мэтады дасьледаваньня і тэхналёгіі атрыманьня новых рэчываў і матэрыялаў з выкарыстаньнем радыяацыйнага ўзьдзеяньня.
  • Ядравая фізыка і радыяацыйныя тэхналёгіі.

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Інстытут быў створаны ў 1965 годзе як НДІ ядзернай энэргетыкі АН БССР. Першым дырэктарам Істытуту быў акадэмік Андрэй Капітонавіч Красін, адзін са стваральнікаў першай у сьвеце АЭС у Обнінску. У 1962 годзе на навукова-дасьледчай пляцоўцы быў уведзены ў эксплюатацыю атамны рэактар ІРТ-2000. Аб’ект лічыўся стратэгічным, таму яго ахову забясьпечваў КДБ. Недалёка ад інстытуту разьмесьціліся вайсковыя часткі Памежных войскаў. Ад 2001 да 2004 генэральным дырэктарам аб’яднанага інстытуту быў Аляксандар Міхалевіч[2]. У 2002 годзе Інстытут праблем энэргетыкі НАН Беларусі, Інстытут радыяцыйных фізыка-хімічных праблем, Інстытут радыёэкалягічных праблем і прадпрыемства «ИТЦ-Сосны» увайшлі ў склад Аб’яднанага інстытуту энэргетычных і ядзерных дасьледаваньняў[3].

Распрацоўкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Цягам 1965—1992 гадоў АІЭЯД «Сосны» працаваў над двума асноўнымі праектамі: «Памір» і рэактар на хуткіх нэўтронах БРІГ-300. БРІГ-300 прызначаўся для выкарыстаньня на атамнай станцыі.[4] Замоўнікам абодвух праектаў было міністэрства абароны СССР.[5]

«Памір»[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Адным з галоўных праектаў была распрацоўка мабільнай АЭС на колавым шасі. Рэактарная ўстаноўка атрымала назву «Памір». Галоўным канструктарам праекту быў Васіль Несьцярэнка[6]. Усяго было сабрана два камплекты мабільнай АЭС, адзін зь якіх пасьпеў цалкам прайсьці выпрабаваньні.

Памір прызначаўся для электразабесьпячэньня пускавых ракетных установак у Сыбіры.[5] Рэактарны і турбагенэратарны блёкі былі разьмешчаныя на шасі двух цягачоў МАЗ-537. Пульт кіраваньня і памяшканьні для пэрсаналу былі разьмешчаныя яшчэ на двух аўтамабілях. Усяго станцыю абслугоўвала 28 чалавек. Устаноўка была разьлічаная на перавозку чыгуначным, марскім і авіяцыйным транспартам — самым цяжкім кампанэнтам быў рэактарны аўтамабіль, які важыў 60 тон.

Распрацоўка «Паміру» перапыніліся ўвосень 1986 году.[5] Абодва існыя на той момант камплекты «Паміру» былі зьнішчаныя. Паводле намесьніка дырэктара АІЭЯД «Сосны» па навуковай працы Анатоля Якушава, адмова ад праекту зьвязваюць з палітыкай раззбраеньня СССР.[5] Адзіная дэталь, якая захавалася дагэтуль, — мэталічная канструкцыя актыўнай зоны рэактару, усталяваная на тэрыторыі інстытуту ў выглядзе часткі манумэнту «Паміру». Акрамя гэтага клюб «Рэактар», які знаходзіўся ў Менску, меў некалькі элемэнтаў, якія выкарыстоўваліся для выпрабаваньняў «Паміру» ў Соснах.[5]

У выніку Інстытут зараз мае некаторыя запасы ўзбагачанага ўрану, які выкарыстоўваецца ў навуковых мэтах.

Сучасныя распрацоўкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

На гэты момант сярод праектаў Істытуту варта адзначыць дасьледваньні па пераўтварэньні доўгажывучых радыяактыўных ядраў у стабільныя з дапамогай нэўтронаў. Навукоўцы спрабуюць дамагчыся таго, каб радыяактыўныя элемэнты, напрыклад, элемэнты адпрацаванага паліва атамных станцыяў, якія застаюцца небясьпечнымі на працягу некалькіх сотняў або тысячаў гадоў, перапрацоўваць у элемэнты, якія распадаюцца на працягу гадзін або нават сэкундаў.

Для гэтага ў Інстытуце быў збудаваны «падкрытычны» рэактар малой магутнасьці. Гэта значыць, што ў ім маса радыяактыўнага матэрыялу менш крытычнай масы, пры якой ідзе актыўнае вылучэньне энэргіі.

Пры гэтым рэактар загружаны ўранам-235 агульнай масай 70 кг.

Лябараторыя мае статус міжнароднай, і ў праекце прымаюць удзел навукоўцы зь іншых краінаў.

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б Контакты — ГНУ «ОИЭЯИ-Сосны» НАН Беларуси(рас.)
  2. ^ Лаборатория Энергобезопасность. Сайт института энергетики(рас.)
  3. ^ Хроника Минска: 60 лет после Победы. Вечерний Минск(рас.)
  4. ^ Кувшинов В. И. Национальная академия наук Беларуси. Прэзентацыя Дата прагляду 12.03.2016.
  5. ^ а б в г д «Памир» укрыли в «Соснах» Российская газета. Дата прагляду 12.03.2016.
  6. ^ НЕСЦЯРЭНКА Васіль Барысавіч Памяці вучонага — Нацыянальная акадэмія навук Беларусі

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]