Дваістасьць сымболікі Беларусі

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку

Дваістасьць сымболікі Беларусі — унікальная беларуская грамадзка-праўная зьява, якая характарызуецца падзелам сымболікі Беларусі на нацыянальную (неафіцыйную) і дзяржаўную (афіцыйную). Такі падзел адбыўся па рэфэрэндуме 1995 году і выкліканы ў першую чаргу яго юрыдычнымі супярэчнасьцямі.

У выніку гэтага падзелу афіцыйная дзяржаўная сымболіка Рэспублікі Беларусь не супадае з нацыянальнай сымболікай беларусаў і асацыюецца найперш з асобай Аляксандра Лукашэнкі і той палітычнай і сацыяльна-эканамічнай мадэльлю, якую ён увасабляе[1].

Супярэчнасьці[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Неадпаведнасьць Канстытуцыі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Згодна з артыкулам 148 Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь не дазвалялася зьмяняць або дапаўняць Канстытуцыю на працягу апошніх шасьці месяцаў паўнамоцтваў парлямэнту[a].

Неадпаведнасьць заканадаўству[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • У адпаведнасьці з «Законам аб усенародным галасаваньні (рэфэрэндуме)» на ўсенароднае галасаваньне забаранялася выносіць пытаньні, што «парушаюць неад’емнае права народа Рэспублікі Беларусь на дзяржаўныя гарантыі існаваньня беларускай нацыянальнай культуры і мовы» (артыкул 3).

Першы пункт плебісцыту фармуляваўся так: «Ці згодны Вы з наданьнем расейскай мове роўнага стутусу з беларускай?». На той час у юрыдычнай практыцы Беларусі існаваў прэцэдэнт: ініцыятыўнай групе грамадзянаў з Народнага руху Беларусі ўвосень 1994 году было адмоўлена ў правядзеньні рэфэрэндуму з аналягічным пытаньнем менавіта на падставе дадзенга артыкула «Закону аб усенародным галасаваньні (рэфэрэндуме)». Заява гэтай групы аб ініцыяваньні рэфэрэндуму была разгледжаная ў шасьці парлямэнцкіх камісіях і ў Міністэрстве юстыцыі. Усе яны, як паведамлялася ў друку, «зрабілі прыблізна аднолькавую матывіроўку адмовы ў правядзеньні рэфэрэндуму». Грунтуючыся на атрыманых заключэньнях і спасылаючыся на артыкул 3 «Закону аб усенародным галасаваньні (рэфэрэндуме)», Цэнтральная камісія па выбарах і правядзеньні рэспубліканскіх рэфэрэндумаў растлумачыла падаўцам заявы, што пытаньне аб наданьні расейскай мове дзяржаўнага статусу «прама забаронена заканадаўствам рэспублікі»[2].

  • Пры ўтварэньні камісіяў па рэфэрэндуме былі парушаныя нормы артыкулаў 18 і 20 «Закону аб усенародным галасаваньні (рэфэрэндуме)», ў частцы спосабу фармаваньня камісіяў[3].

Іншыя праўныя супярэчнасьці[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Прызначэньне рэфэрэндуму адбылася з парушэньнем рэглямэнту Вярхоўнага Савету[4].
  • На вядзеньне агітацыі супраць вынесеных на рэфэрэндум прапановаў накладаліся істотныя абмежаваньні[4].
  • Мелі месца зафіксаваныя назіральнікамі фальсыфікацыі на ўчастках беспасярэдне 14 траўня[4].
  • Парлямэнцкая асамблея АБСЭ зрабіла выснову, што парлямэнцкія выбары і рэфэрэндум ў Беларусі не адпавядалі ўсім міжнародным нормам свабоднага і справядлівага галасаваньня. Адзначаўся кантроль з боку ўрада за СМІ (што прыводзіла да недахопу або скажэньня інфармацыі), умяшаньне выканаўчай улады ў выбарчы працэс, падаўленьне дзейнасьці палітычных партыяў і інш. Заяву наконт выбараў і рэфэрэндуму ў Беларусі зрабіў Дзяржаўны дэпартамэнт ЗША, у якой выказвалася шкадаваньне з нагоды таго, «якім чынам і ў якой абстаноўцы кіраўніцтва Беларусі правяло выбары і рэфэрэндум»[5].

Фальсыфікацыі пры падліку галасоў[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Адначасна з рэфэрэндумам у тых жа памяшканьнях праходзілі выбары ў Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 13-га скліканьня, якія не адбыліся ў 141 акругах з 260 празь нізкую яўку (прыйшло менш за палову выбарнікаў), пры гэтым паводле афіцыйных зьвестак, ува ўсіх гэтых акругах у рэфэрэндуме прыняла ўдзел больш за палову выбарнікаў[6].

Сутнасьць падзелу сымболікі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Прыведзеныя вышэй супярэчнасьці сталі прычынай таго, что частка грамадзкіх і палітычных рухаў Беларусі не прызналі вынікаў рэфэрэндуму, назваўшы яго незаконным, антынацыянальным і антыбеларускім.

Ад гэтага часу беларуская дзяржаўная сымболіка падзяляецца на нацыянальныя сымбалі, якія зьяўляюцца дзяржаўнымі de iure:

і на цяперашнія de facto дзяржаўныя сымбалі:

Пры гэтым абвяшчэньне конкурсу на стварэньне разгорнутага апісаньня і тлумачэньня сэнсу і значэньня новых афіцыйных дзяржаўных сымбаляў адбылося ўжо па замене афіцыйнай дзяржаўнай сымболікі — толькі 21 сьнежня 1995 году — па падпісаньні Лукашэнкам указаў № 213 «Аб зацвярджэньні эталёна Дзяржаўнага гербу Рэспублікі Беларусь і Палажэньня аб Дзяржаўным гербе Рэспублікі Беларусь» і № 214 «Аб зацвярджэньні Палажэньня аб Дзяржаўным сьцягу Рэспублікі Беларусь» ад 7 чэрвеня і 21 сьнежня 1995 году адпаведна. Гэты конкурс скончыўся ў траўні 1996 году, а канчатковыя вынікі падвялі 25 верасьня таго ж году[1].

Тым часам аўтар новага гербу кіраўнік адміністрацыі Лукашэнкі Леанід Сініцын[7][6], расеец паводле нацыянальнасьці і прыхільнік далучэньня Беларусі да Расеі[8], пазьней апавядаў беларускаму дэпутату Валянціну Голубеву[8]:

« Справа ж не ў геральдыцы. Таму што калі прыгадаць, навошта ўвогуле трэба было мяняць сымболіку, дык зразумела, што чым яна горш атрымалася, тым лепей. Бо яе замена была толькі правакуючым выпадам, прычым толькі адным — у камбінацыі зь некалькіх удараў. »

Праявы такога падзелу выяўляюцца перш за ўсё пры правядзеньні беларускіх спартовых, палітычных, культурных і іншых імпрэзаў па-за межамі Беларусі[b].

Заўвагі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Паўнамоцтвы Вярхоўнага Савету 12-га скліканьня сканчаліся толькі праз 30 дзён па правядзеньні Рэфэрэндуму
  2. ^ У Беларусі нацыянальная сымболіка кваліфікуецца як незарэгістраваная, у адпаведнасьці зь дзейнымі законамі забараняецца ўсякае публічнае выкарыстаньне незарэгістраванай сымболікі

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б Шаланда А. Кароткі нарыс гісторыі беларускай нацыянальнай і дзяржаўнай сімволікі // Герольд Litherland. № 21, 2019. С. 10.
  2. ^ Усенародны рэферэндум не адбудзецца // Народная газета, 22—24 кастрычніка 1994 г.
  3. ^ Запрудзкі С. Грамадзкае сьцьвярджэньне беларускай мовы і парушэньні правоў беларускамоўных людзей // Аняменне. З кронікі знішчэння беларускай мовы. — Вільня: Gudas, 2000. ISBN 998-6951-82-7.
  4. ^ а б в Навумчык С. Парушэньні ў часе рэфэрэндуму — 1995, Радыё Свабода, 14 траўня 2009 г.
  5. ^ Парламентские выборы в Беларуси; Заявление госдепартамента США по поводу выборов и референдума в Республике Беларусь // Белорусская деловая газета, 22 траўня 1995 г.
  6. ^ а б Мартинович Д. Без исторической символики, но с русским языком. Как 25 лет назад в Беларуси прошел референдум, TUT.BY, 14.05.2020 г.
  7. ^ Толкачева Е. «Сел и нарисовал». Как в 1995 году БЧБ-флаг сменили на красно-зеленый, а «Пагоню» — на герб БССР, TUT.BY, 12.05.2019 г.
  8. ^ а б Навумчык С. «Маўр» Лукашэнкі, або той, хто зьмяніў герб і сьцяг, Радыё Свабода, 18 красавіка 2014 г.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]