Экімань

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Экімань
трансьліт. Ekimań
Połacak, Dźvina-Ekimań. Полацак, Дзьвіна-Экімань (1901-17).jpg
Краіна: Беларусь
Вобласьць: Віцебская
Раён: Полацкі
Сельсавет: Экіманскі
Насельніцтва: 296 чал. (2010)
Часавы пас: UTC+3
Тэлефонны код: +375 214
Нумарны знак: 2
Геаграфічныя каардынаты: 55°29′5″ пн. ш. 28°43′52″ у. д. / 55.48472° пн. ш. 28.73111° у. д. / 55.48472; 28.73111Каардынаты: 55°29′5″ пн. ш. 28°43′52″ у. д. / 55.48472° пн. ш. 28.73111° у. д. / 55.48472; 28.73111
Экімань на мапе Беларусі ±
Экімань
Экімань
Экімань
Экімань
Экімань
Экімань
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы

Экіма́нь (сучасная назва — Экіма́нь 1[1]) — вёска ў Беларусі, на левым беразе Дзьвіны. Цэнтар сельсавету Полацкага раёну Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца каля Полацку; на аўтамабільнай дарозе Полацак — Наваполацак.

Экімань — даўняе мястэчка гістарычнай Полаччыны, насупраць прадмесьця Запалоцьця.

Назва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Паводле паданьня, сваю пазву паселішча атрымала ад старажытнай царквы Сьвятых Яўхіма і Ганны.

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вялікае Княства Літоўскае[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Абраз «Узьнясеньне Ісуса Хрыста» з Экімані

Упершыню Экімань упамінаецца ў XVI ст. у Полацкай рэвізіі:

« На земли Екиманской мещан сто сорок девят, с которых на тую церков позма прыходит четыры копы петдесят един грошей… »

Паводле зьвестак з «Рэвізіі» 1552 году, у Экіманскім пасадзе Полацку было 269 мяшчанскіх двароў. Зь пяці мескіх пасадаў ён быў другім колькасьцю двароў пасьля Вялікага (уласна Полацку). Гэтыя землі знаходзіліся ў валоданьні манастыра Яна Прадцечы, разьмешчанага на тэрыторыі пасаду Востраў.

У 1582 годзе на загад караля і вялікага князя Стэфана Баторыя Экімань перайшла да Полацкага езуіцкага калегіюму. У 1600 годзе езуіты заснавалі тут парафіяльную школу.

Экімань неаднаразова цярпела ад маскоўскіх захопнікаў. У выніку вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) насельніцтва мястэчка зьменшылася на 90%.

У 2-й палове XVIII ст. Экімань знаходзілася ў валоданьні езуітаў, тут існаваў драўляны касьцёл без плябаніі, царква і заезны дом з памяшканьнямі і цагляным сутарэньнем і сьвірнамі. У 1728 годзе езуіты збудавалі цагельню. Па ліквідацыі ордэна (1773 год) мястэчка перайшло да Баляслава Бісьпінга, маршалка старадубскага.

Пад уладай Расейскай імпэрыі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) Экімань апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, у Полацкім павеце[2] Віцебскай губэрні.

У 1848 годзе мястэчка знаходзілася ў валоданьні Беліковічаў, пазьней Мальчэўскіх, і лічылася адным з цэнтраў ганчарства. У гэты час тут дзейнічала паромная пераправа, існавалі млын, бровар, школа пры царкве.

Найноўшы час[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Экімань абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала мястэчка разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе Экімань вярнулі БССР, дзе яна стала цэнтрам сельсавету. Статус паселішча панізілі да вёскі.

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дэмаграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • XIX стагодзьдзе: 1838 год — 290 чал. (148 муж. і 142 жан.), зь іх шляхты 3 муж. і 3 жан., духоўнага стану каталіцкага 1 муж., духоўнага стану праваслаўнага 3 муж. і 1 жан., мяшчанаў-хрысьціянаў 9 муж. і 10 жан., мяшчанаў-юдэяў 28 муж. і 25 жан., сялянаў зямянскіх 93 муж. і 95 жан., аднадворцаў 9 муж. і 8 жан., адстаўных салдатаў 2 муж.[3]
  • XX стагодзьдзе: 1999 год — 361 чал.
  • XXI стагодзьдзе: 2010 год — 296 чал.

Інфраструктура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Экімані працуюць школа, бібліятэка, пошта.

Турыстычная інфармацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Славутасьці[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Могілкі старыя хрысьціянскія

Страчаная спадчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Капліца рымска-каталіцкая (1819)
  • Сядзіба Беліковічаў (XIX ст.)
  • Царква Сьвятога Юрыя (1737)

У літаратуры[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Маёнтак Экімань упамінаецца ў кнізе Яна Баршчэўскага «Шляхціц Завальня»

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Віцебская вобласць: нарматыўны даведнік / У. М. Генкін, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2009. — 668 с. ISBN 978-985-458-192-7. (pdf) С. 388
  2. ^ Słownik geograficzny... T. III. — Warszawa, 1882. S. 324.
  3. ^ Соркіна І. Мястэчкі Беларусі... — Вільня, 2010. С. 416.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg Экіманьсховішча мультымэдыйных матэрыялаў