Пышна

Пышна
лац. Pyšna
	Пышна; лац. Pyšna
	Населены пункт
Краіна	Беларусь
Вобласьць	Віцебская
Раён	Лепельскі
Сельсавет	Стайскі
Часавы пас	UTC+3;
Каардынаты	54°57′31″ пн. ш. 28°29′07″ у. д.HGЯO
Насельніцтва
Колькасьць	292 чал. (2010)
Лічбавыя ідэнтыфікатары
Тэлефонны код	+375 2132
Паштовы індэкс	211177
Нумарны знак	2
	Пышна на мапе Беларусі ± Пышна

Пы́шна^[1] — вёска ў Беларусі, каля ракі Ўшачы. Уваходзіць у склад Стайскага сельсавету Лепельскага раёну Віцебскай вобласьці. Насельніцтва на 2010 год — 292 чалавекі. Знаходзіцца за 18 км на паўночны захад ад места і чыгуначнай станцыі Лепель, на аўтамабільнай дарозе Лепель — Докшыцы.

Пышна — даўняе мястэчка гістарычнай Полаччыны. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаўся сядзіба Сяляваў, помнік архітэктуры XIX ст.

Гісторыя

Вялікае Княства Літоўскае

Упершыню Пышна ўпамінаецца ў XVIII ст. як мястэчка Полацкага ваяводзтва, уладаньне Храптовічаў.

У 1767 годзе Яўхім Храптовіч прадаў яго Фабіяну Кашчыцу. Пазьней маёнткам валодалі Сялявы.

Пад уладай Расейскай імпэрыі

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) Пышна апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе стала цэнтрам воласьці Лепельскага павету Віцебскай губэрні. У пачатку 1836 году мястэчка перайшло да Шчытаў. На 1886 год у Пышне было 14 двароў, дзеялі царква і юдэйскі малітоўны дом, працавалі пачатковая школа, валасная ўправа, гарбарня і крама.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў лютым 1918 году Пышна занялі войскі Нямецкай імпэрыі^[2].

Найноўшы час

25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Пышна абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яно ўвайшло ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала мястэчка разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 году Пышна вярнулі БССР, дзе яно стала цэнтрам сельсавету Лепельскага раёну. Статус паселішча панізілі да вёскі.

На 1999 год у Пышне было 136 двароў, на 2001 год — 139. 10 кастрычніка 2013 году ў зьвязку зь ліквідацыяй Пышнянскага сельсавету вёску перадалі ў склад Стайскага сельсавету^[3].

Мястэчка на старых здымках
Сядзіба, каля 1914 г.
Палац, каля 1914 г.
Парк, каля 1914 г.

Насельніцтва

Дэмаграфія

XIX стагодзьдзе: 1838 год — 165 чал. (71 муж. і 94 жан.), зь іх шляхты 1 муж. і 1 жан., духоўнага стану праваслаўнага 2 муж. і 2 жан., мяшчанаў-юдэяў 40 муж. і 61 жан., сялянаў зямянскіх 10 муж. і 12 жан., сялянаў скарбовых 16 муж. і 18 жан., аднадворцаў 1 муж., адстаўных салдатаў 1 муж.^[4]; 1886 год — 128 чал. (228 муж. і 221 жан.); 1888 год — 157 чал.^[5]
XX стагодзьдзе: 1999 год — 335 чал.^[6]
XXI стагодзьдзе: 2001 год — 355 чал.^[7]; 2010 год — 292 чал.

Інфраструктура

У Пышна працуюць школа, лякарня, клюб, бібліятэка, пошта.

Турыстычная інфармацыя

Славутасьці

Могілкі юдэйскія

Страчаная спадчына

Капліца рымска-каталіцкая (XIX ст.)
Сядзіба Сяляваў (XVIII ст.)
Царква Ўшэсьця Гасподняга (1841)

Крыніцы

↑ Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Віцебская вобласць: нарматыўны даведнік / У. М. Генкін, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2009. — 668 с. ISBN 978-985-458-192-7. (pdf) С. 285.
↑ Вялікі гістарычны атлас Беларусі. У 4 т. Т. 4. — Мінск, 2018. С. 19.
↑ «Об изменении административно-территориального устройства некоторых районов Витебской области». Решение Витебского областного Совета депутатов от 10 октября 2013 г. № 292 (рас.)
↑ Соркіна І. Мястэчкі Беларусі... — Вільня, 2010. С. 415.
↑ Łopaciński A. Pyszno // Słownik geograficzny... T. IX. — Warszawa, 1888. S. 331.
↑ Януш І. Пышна // ЭГБ. — Мн.: 2001 Т. 6. Кн. 1. С. 14.
↑ БЭ. — Мн.: 2001 Т. 13. С. 153.

Літаратура

Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 13: Праміле — Рэлаксін. — 576 с. — ISBN 985-11-0216-4
Соркіна І. Мястэчкі Беларусі ў канцы ХVІІІ — першай палове ХІХ ст. — Вільня: ЕГУ, 2010. — 488 с. ISBN 978-9955-773-33-7.
Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — 591 с. — ISBN 985-11-0214-8
Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom IX: Poźajście — Ruksze. — Warszawa, 1888.

Вонкавыя спасылкі

Пышна, Radzima.org

[1] Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Віцебская вобласць: нарматыўны даведнік / У. М. Генкін, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2009. — 668 с. ISBN 978-985-458-192-7. (pdf) С. 285.

[VHAB-19-2] Вялікі гістарычны атлас Беларусі. У 4 т. Т. 4. — Мінск, 2018. С. 19.

[3] «Об изменении административно-территориального устройства некоторых районов Витебской области». Решение Витебского областного Совета депутатов от 10 октября 2013 г. № 292 (рас.)

[4] Соркіна І. Мястэчкі Беларусі... — Вільня, 2010. С. 415.

[5] Łopaciński A. Pyszno // Słownik geograficzny... T. IX. — Warszawa, 1888. S. 331.

[6] Януш І. Пышна // ЭГБ. — Мн.: 2001 Т. 6. Кн. 1. С. 14.

[7] БЭ. — Мн.: 2001 Т. 13. С. 153.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]