Дзьвінск

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Дзьвінск
лат. Daugavpils
Лютэранскі і каталіцкі храмы
Лютэранскі і каталіцкі храмы
Coat of arms of Daugavpils.svg Bandera Daugavpils.png
Герб Дзьвінску Сьцяг Дзьвінску
Першыя згадкі: 1275
Магдэбурскае права: 1582
Былыя назвы: Дынабург, Барысаглебск
Краіна: Латвія
Мэр: Rihards Eigims[d]
Плошча: 72,48 км²
Вышыня: 105 м н. у. м.
Насельніцтва (2016)
колькасьць: 95 467 чал.[1]
шчыльнасьць: 1317,15 чал./км²
Часавы пас: UTC+2
летні час: UTC+3
Тэлефонны код: +371
Паштовыя індэксы: LV-540(1-22); LV-5465
Геаграфічныя каардынаты: 55°53′ пн. ш. 26°32′ у. д. / 55.883° пн. ш. 26.533° у. д. / 55.883; 26.533Каардынаты: 55°53′ пн. ш. 26°32′ у. д. / 55.883° пн. ш. 26.533° у. д. / 55.883; 26.533
Дзьвінск на мапе Латвіі
Дзьвінск
Дзьвінск
Дзьвінск
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы
http://www.daugavpils.lv/

Дзьвінск, Дынабург (па-латыску: Daugavpils) — места на паўднёвым усходзе Латвіі, на рацэ Дзьвіне. Адміністрацыйны цэнтар Дзьвінскага краю (не ўваходзіць у ягоны склад). Насельніцтва на 2009 год — 104 857 жыхароў. Знаходзіцца за 232 км на паўднёвы ўсход ад Рыгі, побач зь межамі Беларусі (33 км) і Летувы (25 км). Буйны чыгуначны вузел.

Дзьвінск — культурны, адукацыйны, прамысловы цэнтар гістарычнага рэґіёну Латгалія, другое па велічыні места краіны.

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • 1275: першы летапісны ўспамін, крыжацкая фартэцыя Дынабург
  • 1278: войскі пад кіраўніцтвам Трайдзеня безвынікова спрабавалі ўзяць умацаваньне.
  • 1315: вялікі князь Віцень разбурыў замак, але ў хуткім часе ён зноў быў адбудаваны.
  • 1403: места захапіў і зьнішчыў Вітаўт ды ўзяў шмат здабычы і палонных.
Гістарычны герб места (1582 год)
  • 30 жніўня 1559: ратуючыся ад Масковіі, Ордэн перайшоў пад пратэктарат Вялікага Княства Літоўскага і адпаведна з дамоваю замак і места Дынабург былі перададзеныя ВКЛ як кампэнсацыя вайсковых стратаў на абарону супраць маскоўскіх войскаў[2]. Дынабург зрабіўся адміністрацыйным цэнтрам Інфляндзкаага (Задзьвінскага) княства. Кіраваў гэтай калёніяй губэрнатар, які прызначаўся вялікім князем літоўскім[3][4].
  • 1569: у зьвязку з утварэньнем Рэчы Паспалітай Абодвух Народаў, Інфлянты (разам з Дынабургам) абвясьцілі супольным уладаньнем (канданіміюмам) Вялікага Княства Літоўскага і Каралеўства Польскага[5].
  • 1577: у ходзе Лівонскай вайны маскоўскі цар Іван Жахлівы захапіў Дынабург; як толькі маскоўскія войскі адышлі, пакінуўшы невялікую залогу, мясцовыя жыхары пад кіраўніцтвам В. Плятэра перабілі акупантаў і вызвалілі места[2].
  • 1582: у зьвязку з моцнымі разбурэньнямі, па загадзе Стафана Баторы Дынабург перанесьлі на новае месца, а 26 сакавіка места атрымала Магдэбурскае права і герб «у блакітным полі тры скрыжаваныя сьпіжы» (герб «Еліта»).
  • 1625: швэдзкі кароль Густаў Адольф падпарадкаваў Дынабург, але праз год смаленскі ваявода Аляксандар Гансеўскі вярнуў яго.
Мескі герб з Пагоняй (1781 год)
  • 1635—1655: знаходзіўся пад швэдзкай акупацыяй, а ў 1656—1667 гадах — пад маскоўскай, на гэты час маскоўскі цар Аляксей Міхайлавіч перайменаваў места ў Барысаглебск.
  • 1677: адміністрацыйны цэнтар Інфлянцкага ваяводзтва.
  • 1772: у выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Дзьвінскай правінцыі.
  • 1778: у Полацкім намесьніцтве, потым у Беларускай губэрні (1796), а з 1802 году — у Віцебскай губэрні.
  • 1799: у месьце было два касьцёлы — адзін мураваны, а другі драўляны, кляштар, езуіцкая вучэльня.
  • 1893: перайменаваны ў Дзьвінск.
  • 1918: увайшоў у склад абвешчанай Беларускае Народнае Рэспублікі, у 1919 годзе — у складзе Беларускай ССР[2].
  • 11 жніўня 1920: бальшавікі перадалі места Латвіі.
  • 25 сакавіка 1921: у Дзьвінску было створанае беларускае культурна-асьветніцкае таварыства «Бацькаўшчына»; сярод вынікаў працы таварыства было заснаваньне Дзьвінскай беларускай гімназіі.
  • 1924—1925: латвійская паліцыя сфабрыкавала матэрыялы пра «спробы далучэньня Латгаліі да БССР», пасьля чаго былі арыштаваныя ды зьвінавачаныя ў дзяржаўнай здрадзе многія настаўнікі, сябры таварыства «Бацькаўшчына». Хоць суд і апраўдаў беларусаў, але пасьля гэтага былі ліквідаваныя многія беларускія культурніцка-адукацыйныя ўстановы[6]. Неўзабаве латвійскі ўрад зачыніў усе беларускія адукацыйныя ўстановы Дзьвіншчыны[2].
  • 1940: у складзе Латвійскай ССР.
  • 26 ліпеня 1941 — 27 ліпеня 1944: знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй.

Места на старых фатаздымках[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Зьмяненьне колькасьці насельніцтва места

Рэґіён вакол Дзьвінску мае найменшую ў Латвіі долю этнічнага латыскага насельніцтва. Расейскамоўныя (у асноўным беларусы і расейцы) складаюць да 70—80% насельніцтва краю.

  • XVIII стагодзьдзе: 1799 год — 1603 чал., у тым ліку 1262 вайскоўцаў расейскага гарнізону, 15 духоўнага стану.[2]
  • XIX стагодзьдзе: 1880 год — 52 173 чал. (28 985 мужчынаў і 23 188 жанчын), зь іх паводле стану — купцоў 553, мяшчанаў 34 723, вайскоўцаў 9679, жонак і дачок вайскоўцаў 1952, замежны падданых 748, ганаровых грамадзянаў 209, сялянаў 323, асабоўцаў 856, шляхты 631, праваслаўнага духавенства 19, каталіцкіх ксяндзоў 3, пратэстанцкіх сьвятароў 1, сьвятароў-стараабрадцаў 2, юдаісцкіх рабінаў 16, іншых 439; паводле вызнаньня — 10 799 праваслаўных, 10 320 каталікоў, 6245 пратэстантаў, 1135 стараабрадцаў, сэктантаў 4500, юдаістаў 19 163, караімаў 7, магамэтанаў 4.[7]; 1892 год — 73 177 чал., у тым ліку 10 511 праваслаўных, 24 580 каталікоў, 5447 пратэстантаў, 3385 стараабрадцаў, 29 191 юдаістаў.[8]
  • XX стагодзьдзе: 1913 год — 112 848 чал.[9]
  • XXI стагодзьдзе: 2006 год — 108 260 чал., зь іх паводле нацыянальнасьці: расейцы — 53,96% (58 414), латышы — 17,3% (18 725), палякі — 14,9% (16 126), беларусы — 8,22% (8897), украінцы — 2,23% (2417), летувісы — 0,96% (1041), габрэі — 0,45% (492), эстонцы — 0,03% (30), іншыя — 1,96% (2118).

Эканоміка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

ПА «Хімвалакно»; заводы: «Электраінструмэнт», прывадных ланцугоў і інш.; лёгкая, харчовая прамысловасьць, мэблевы камбінат; вытворчасьць будаўнічых матэрыялаў.

Беларускі кансулят[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Будынак кансуляту Беларусі

Адрас: вуліца 18 лістапада, 44.

Адкрыўся 7 кастрычніка 1994 году. Пачаткова месьціўся ў мескай Думе, кабінэт № 203.

Галерэя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месты-сябры[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Асобы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Глядзіце таксама[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ «Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās pagastu dalījumā»
  2. ^ а б в г д Дзьвінск // Цітоў А. Геральдыка Беларускіх местаў / Маст. А. Бажэнаў. — Менск: «Полымя», 1998. — 287 с.: іл. ISBN 985-07-0131-5.
  3. ^ Беларускія калёніі на беразе Балтыйскага мора — Інфляндзкае княства і Курляндыя // «Радыё Свабода», 22 лютага 2005.
  4. ^ Алег Трусаў. Беларускія калоніі // «Наша Слова» № 37 (773), 13 верасня 2006 г.
  5. ^ Уладзіслаў Вяроўкін-Шэлюта. Інфлянты // ВКЛ. Энцыкл. Т. 1. — Менск, 2005. С. 669.
  6. ^ Гісторыя // Латвійскае таварыства беларускай культуры «Сьвітанак»
  7. ^ Dyneburg // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom II: Derenek — Gżack. — Warszawa, 1881. S. 254
  8. ^ Двинск // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб, 1890—1907.
  9. ^ Экскурс у гісторыю места Дзьвінска

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg Дзьвінсксховішча мультымэдыйных матэрыялаў