Іван Луцкевіч

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Іван Луцкевіч
Ян Герман Луцкевіч
Ivan Lutskevich.jpg
Дата нараджэньня 9 чэрвеня 1881
Месца нараджэньня Romanov Flag.svg Шаўлі, Расейская імпэрыя
Дата сьмерці 20 жніўня 1919
Месца сьмерці Сьцяг Польшчы Закапанэ, Польшча
Бацька Ян Баляслаў Луцкевіч
Ян Герман Луцкевіч
Herb Nowina.PNG
герб «Навіна»
Асабістыя зьвесткі
Род: Луцкевічы
Бацькі: Ян Баляслаў
Зоф’я Эмерыкава з Лычкоўскіх
Рэлігія: рыма-каталік

Іва́н Луцке́віч, Ян Герман Луцкевіч гербу «Навіна» (9 чэрвеня 1881, Шаўлі Ковенскай губэрні, Расейская імпэрыя20 жніўня 1919, Закапанэ, Польшча; псэўданімы: Ян Міхальчык; Нашанівец; Шчасны; Palissander Нев.) — беларускі палітычны і грамадзкі дзяяч, публіцыст, археоляг. Пачынальнік беларускага нацыянальнага руху. Брат Антона Луцкевіча.

Жыцьцяпіс[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Нарадзіўся 9 чэрвеня [ст. ст. 28 траўня] 1881 ў сям’і ўдзельніка паўстаньня Кастуся Каліноўскага, змагара за Рэч Паспалітую Абодвух Народаў.

У 1890 пачаў вучобу ў Лібаўскай гімназіі, у 1897—1902 — у Менскай гімназіі. У 1905 скончыў юрыдычны факультэт Пецярбурскага ўнівэрсытэта, адначасова ў 1902 — маскоўскі Археалягічны інстытут.

У 1903 быў адным з заснавальнікаў Беларускай рэвалюцыйнай грамады (пазьней Беларуская сацыялістычная грамада). За палітычную дзейнасьць у 1903 трапіў у астрог. У 19041905 працягваў вучобу ў Венскім унівэрсытэце.

Актыўна ўдзельнічаў у рэвалюцыйных падзеях 1905 року ў Менску. Пад пагрозай арышту выехаў у пачатку 1906 у Вільню, дзе да 1908 знаходзіўся на нелегальным становішчы.

Паводле яго ініцыятывы былі выдадзеныя беларускія газэты «Наша доля» і «Наша Ніва», створаныя кнігавыдавецкія суполкі «Наша хата» (1908) і Беларускае выдавецкае таварыства (1913), а ў 19161918 выходзіла газэта «Гоман». У 19161920 гг. зь яго ініцыятывы ў Вільні адкрываецца Беларускі клюб, вакол якога гуртуецца аматарская драматычная дружына пад кіраўніцтвам Францішка Аляхновіча. У 1919 паводле ініцыятывы Івана Луцкевіча ў Вільні адбылося адкрыцьцё першай беларускай гімназіі, дзе ён выкладаў краязнаўства і беларусазнаўства.

Цяжка хварэў на сухоты. Каханая Юліяна Мэнке ў 1919 змагла завезьці яго на курорт у польскае Закапанэ, але было ўжо позна. Памёр у Закапаным (Польшча). Магілу Івана Луцкевіча выкрасьлілі з рэестраў прыблізна ў 1963. Прах Івана Луцкевіча, прывезены з Польшчы ў 1991, быў перазахаваны на віленскіх могілках Росы.

Палітычная дзейнасьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Іван Луцкевіч — змагар за незалежную Беларусь. Быў адным зь першых, хто зразумеў неабходнасьць дзяржаўнай незалежнасьці Бацькаўшчыны і разам з братам Антонам стаў ініцыятарам абвяшчэньня Беларускай Народнай Рэспублікі.

Выступаў за аднаўленьне на Беларусі царкоўнай уніі дзеля паяднаньня рэлігійнага і грамадзка-палітычнага рухаў у адзіным нацыянальна-адраджэнскім працэсе.

Навуковая дзейнасьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Аўтар навукова-публіцыстычных прац па гісторыі, мастацтве, кніжнай культуры Беларусі. Аўтар аповесьці «Дым і попел» — апісаньня знойдзенай ім рукапіснай кнігі беларускіх татараў «Аль-Кітаб» — помніку старабеларускай літаратуры XVI ст., пісаны арабскай графікай.

У калекцыях Івана Луцкевіча былі рэдкія экспанаты, якія пазьней сталі асновай створанага ў 1921 року першага Беларускага нацыянальнага музэю ў Вільні.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]