Дзівін

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Дзівін
трансьліт. Dzivin
Царква Сьвятой Параскевы Пятніцы
Царква Сьвятой Параскевы Пятніцы
Першыя згадкі: 1466
Магдэбурскае права: 1642
Краіна: Беларусь
Вобласьць: Берасьцейская
Раён: Кобрынскі
Сельсавет: Дывінскі
Вышыня: 147 м н. у. м.
Насельніцтва: 3130 чал. (2010)
Часавы пас: UTC+3
Тэлефонны код: +375 1642
Паштовы індэкс: 225876
Нумарны знак: 1
Геаграфічныя каардынаты: 51°57′27″ пн. ш. 24°34′30″ у. д. / 51.9575° пн. ш. 24.575° у. д. / 51.9575; 24.575Каардынаты: 51°57′27″ пн. ш. 24°34′30″ у. д. / 51.9575° пн. ш. 24.575° у. д. / 51.9575; 24.575
Дзівін на мапе Беларусі ±
Дзівін
Дзівін
Дзівін
Дзівін
Дзівін
Дзівін
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы

Дзі́він, Дыві́н — вёска ў Беларусі, каля возера Любані. Цэнтар сельсавету Кобрынскага раёну Берасьцейскай вобласьці. Насельніцтва 3130 чал. (2010). Знаходзіцца за 33 км на паўднёвы ўсход ад Кобрыня, за 78 км ад Берасьця. Аўтамабільныя дарогі на Берасьце і Дарагічын.

Дывін — даўняе магдэбурскае места гістарычнай Берасьцейшчыны. Да нашага часу тут захавалася царква Сьвятой Параскевы Пятніцы, помнік архітэктуры драўлянага барока 1-й паловы XVIII ст.

Назва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

На думку географа В. Жучкевіча, тапонім «Дзівін» утварыўся ад асноваў «дзівіцца», «дзіва» ў значэньні цуд[1]. Цяперашняя афіцыйная назва паселішча — Дзі́він[2], аднак мясцовыя жыхары ўжываюць назву Дыві́н[3]. Таксама сустракаюцца варыянты Дывы́н і Дывэ́н[2].

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Асноўны артыкул: Гісторыя Дзівіна

Вялікае Княства Літоўскае[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Першы пісьмовы ўпамін пра Дывін датуецца 1466. Пад 1546 ён значыцца як мястэчка, цэнтар воласьці Берасьцейскага павету. З 1566 — цэнтар Дывінскага войтаўства і Палескай воласьці. Паводле рэестру ў гэты час у мястэчку было 184 двары, пляц Рынак (квадратны ў пляне) і 5 вуліцаў: Павіцкая (на в. Павіцьце), Кобрынская, Берасьцейская, Ратманская[4], Крывая. На Кобрынскай вуліцы існавала Пятніцкая царква.

У 1629 кароль і вялікі князь Жыгімонт Ваза пацьвердзіў Дывіну права на штотыднёвы кірмаш у чацьвяргі. 28 ліпеня 1634 кароль і вялікі князь Уладзіслаў Ваза надаў мястэчку Магдэбурскае права, аднак права прызначаць войта зь ліку шляхты засталося за каралём і вялікім князем. 7 сакавіка 1642 Магдэбургскае права пацьвердзіў кароль і вялікі князь Ян Казімер, а 9 сьнежня 1749 — кароль і вялікі князь Аўгуст Сас[5].

У 1668 Дывін упамінаецца як места ў складзе Палескага ключа Берасьцейскай эканоміі, на гэты час тут было 53 валокі зямлі, 2 царквы, 2 млыны, агароды, карчма. На 1682 існавалі 2 царквы, касьцёл, ратуша, 2 млыны, карчма. У 1776 кароль і вялікі князь Станіслаў Аўгуст Панятоўскі скасаваў самакіраваньне (у межах рэформаў у Рэчы Паспалітай). У 1789 упамінаюцца аднайменныя места і двор у Дывінскім ключы Берасьцейскай эканоміі. У гэты час у месьце існавалі пляц Рынак, 4 вуліцы, 194 гаспадаркі (зь іх 173 хрысьціянскія); у двары — жылы дом, бровар, студня і іншыя гаспадарчыя пабудовы.

Пад уладай Расейскай імпэрыі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Дывін апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыяй, у Кобрынскім павеце Гарадзенскай губэрні1801). У 1797 царскія ўлады падаравалі мястэчка разам зь ягонымі жыхарамі П. Румянцаву-Задунайскаму.

У 1819 сяляне і местачкоўцы (больш за 200 двароў, 1000 жыхароў) адмовіліся выконваць павіннасьці на карысьць уладальніка да канчатковага разгляду справы аб іх вольнасьці. 20 жніўня 1819 у Дзівін прыбыло 300 узброеных расейскіх салдатаў. Жыхары мястэчка вызвалілі арыштаваных. Уладаў вымусілі дазволіць местачкоўцам выбраць 10 прадстаўнікоў да перамоваў. Асэсар Гарадзенскага губэрнскага кіраваньня і кобрынскі земскі аканом у прысутнасьці салдатаў зачыталі сялянам Указ губэрнскага кіраваньня, у якім яны прасілі вайсковай дапамогі ў губэрнатара і адзначалі, што духавенства падтрымлівае сялянскі пратэст. У 1862 з мэтаю маскалізацыі краю расейскія ўлады адкрылі ў Дывіне народную вучэльню. На 1878 існавалі 2 царквы, сынагога, праводзіліся 2 кірмашы. У 1886 — валасная ўправа, 3 царквы, сынагога, школа, 5 крамаў, заезны двор, 2 карчмы, праводзіліся 3 кірмашы. Каля мястэчка знаходзіўся маёнтак пана А. Ягміна, вятрак. Паводле вынікаў перапісу (1897) — 3 цэрквы, сынагога, юдэйскі малітоўны дом, народная вучэльня, лякарня, валасная ўправа, пошта, 2 хлебазапасныя магазыны, 15 крамаў, алейня, 14 млыноў, карчма; штогод праводзілася 6 аднадзённых кірмашоў. У 1915 паселішча занялі нямецкія войскі.

Найноўшы час[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

25 сакавіка 1918 згодна з Трэцяй Устаўной граматай Дывін абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 у адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі ён увайшоў у склад Беларускай ССР, у Берасьцейскі павет («падраён») Баранавіцкага раёну[6]. Паводле Рыскай мірнай дамовы (1921) мястэчка апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе стала цэнтрам гміны Кобрынскага павету Палескага ваяводзтва. У гэты час існавалі аднайменныя мястэчка (373 дамы), фальварак, хутары і калёнія (разам 71 двор). На 1931 дзейнічалі жыдоўская бібліятэка, тэатральны і харавы гурткі.

У 1939 Дывін увайшоў у БССР, дзе з 15 студзеня 1940 да 8 жніўня 1959 быў цэнтрам раёну. Статус паселішча панізілі да вёскі. На 1940 у Дывіне працавалі пошта, 7-гадовая школа (400 вучняў), аптэка, лякарня з амбуляторыяй, вэтэрынарны пункт, народны дом, 20 прыватных крамаў, хлебная крама і кнігарня, 2 маторныя млыны, 3 пякарні, бойня, рэстарацыя, шавецкая і кавальская арцелі, завод ахаладжальных напояў, маслазавод. У Другую сусьветную вайну з 24 чэрвеня 1941 да 21 ліпеня 1944 мястэчка знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.

На 1971 у Дывіне было 1407 будынкаў, на 1997 — 1591 двор, на 2005 — 1460 двароў. У 2000-я паселішча атрымала афіцыйны статус аграгарадку.

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дэмаграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • XVIII стагодзьдзе: 1789 — 872 чал.
  • XIX стагодзьдзе: 1830 — 717 муж., зь іх шляхты 23, духоўнага стану 3, мяшчанаў-юдэяў 164, мяшчанаў-хрысьціянаў і сялянаў 527[7]; 1878 — 2490 чал. (1201 муж. і 1289 жан.), у тым ліку 998 юдэяў[8]; 1886 — 1644 чал. у мястэчку Дывіне, 60 чал. у маёнтку Дывіне; 1888 — 2516 чал.; 1897 — 3796 чал. у мястэчку Дывіне, 76 чал. у маёнтку Дывіне
  • XX стагодзьдзе: 1905 — 3967 чал.; 1921 — 2299 чал. у мястэчку Дывіне, 43 чал. у фальварку, хутарах і калёніі Дывіне; 1940 — 4187 чал. у мястэчку Дывіне, 64 чал. у асадзе вайсковай Дывіне; 1959 — 3489 чал.; 1970 — 4677 чал.; 1994 — 4,4 тыс. чал.[9]; 1997 — 4295 чал.[10]; 1999 — 4293 чал.
  • XXI стагодзьдзе: 2005 — 3532 чал.[11]; 2010 — 3130 чал.

Інфраструктура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Дывіне працуюць сярэдняя, музычная і спартовая школы, школа-інтэрнат, 2 дашкольныя ўстановы, лякарня, вэтэрынарная лякарня, дом культуры, клюб, 3 бібліятэкі, пошта.

Забудова[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вуліцы і пляцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Афіцыйная назва Гістарычная назва
Леніна вуліца Кобрынская вуліца
Савецкая вуліца Павіцкая вуліца (частка)
Берасьцейская вуліца (частка)
Бяз назвы Рынак пляц
? Крывая вуліца
? Ратманская вуліца

Эканоміка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Працуюць маслазавод, пякарня, філія Кобрынскай мэблевай фабрыкі, аддзяленьне «Сельгастэхнікі», 2 лесьнікоўствы.

Турыстычная інфармацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Царква Покрыва Багародзіцы

Выдатныя мясьціны[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Страчаная спадчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Сынагога (XIX ст.)

Вядомыя выхадцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Сергій Гардун — протаярэй, клірык Сьвята-Духава катэдральнага сабору ў Менску, перакладчык богаслужбовых тэкстаў на беларускую мову, кандыдат багаслоўя
  • Віталь Курашык — дыплямат

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Краткий топонимический словарь Белоруссии / В.А. Жучкевич. — Мн.: Изд-во БГУ, 1974. — 448 с. С. 99.
  2. ^ а б Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010. — 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (pdf)
  3. ^ Як «бульбашы» Дзівін кантралявалі, змагаючыся з НКВД і нацыстамі, Радыё Свабода
  4. ^ Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Кобрынскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 2002.
  5. ^ Акты, издаваемые Виленскою археографическою комиссиею. — Т. 5. Акты Брестского и Гродненского гродских судов с присовокуплением привилегий на землевладение в Брестской и Кобринской экономиях. — Вильна, 1871. С. 373—378. [1]
  6. ^ 150 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі / Уклад. Іван Саверчанка, Зьміцер Санько. — Вільня: Наша Будучыня, 2002. — 238 с. ISBN 9986-9229-6-1.
  7. ^ Соркіна І. Мястэчкі Беларусі... — Вільня, 2010. С. 413.
  8. ^ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom II: Derenek — Gżack. — Warszawa, 1881. S. 258—259.
  9. ^ Пярвышын У. Дзівін // ЭГБ. Т. 3. — Менск, 1996. С. 229.
  10. ^ БЭ. Т. 6. — Менск, 1998. С. 111.
  11. ^ Гарады і вёскі Беларусі. Энцыкл. Т. 3. Кн. 1. — Менск, 2006. С. 139.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg Дзівінсховішча мультымэдыйных матэрыялаў