Перайсьці да зьместу

Інстытут фізыка-арганічнай хіміі

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
(Перанакіравана з «Інстытут хіміі»)

53°55′11″ пн. ш. 27°36′07″ з. д.HGЯO

Інстытут фізыка-арганічнай хіміі
рас. Институт физико-органической химии

2019 год
Абрэвіятура ІФАХ
Дата ўтварэньня 18 сьнежня 1929 (96 гадоў таму)[1]
Тып навуковая
Юрыдычны статус дзяржаўная навуковая ўстанова
Месцазнаходжаньне Менск, вул. Сурганава, д. 13[2]
Афіцыйныя мовы расейская
Кіраўнік Аляксандар Більдзюкевіч
Намесьнік па навуковай і інавацыйнай працы Тацяна Невар
Навуковая сакратарка Сьвятлана Працэнка
Матчына кампанія Нацыянальная акадэмія навук Беларусі
Сайт ifoch.by
Колішняя назва Інстытут хіміі (да 1959 году)

Інстыту́т фі́зыка-аргані́чнай хі́міі (наркам. Інстытут фізіка-арганічнай хіміі, анг. Institute of Physical Organic Chemistry) — дасьледчая ўстанова Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (НАНБ), заснаваная 18 сьнежня 1929 году.

Інстытут уваходзіць у склад Аддзяленьня хіміі і навук аб Зямлі НАНБ[2]. Месьціцца ў Першамайскім раёне Менску па вуліцы Сурганава, 13[2]. Асноўнай мэтай Інстытуту зьяўляецца правядзеньне навуковых дасьледаваньняў у вобласьці хіміі і фізіка-хіміі спэцыяльных палімэраў, лекавых сродкаў, арганічнага сынтэзу, атрыманьня, дасьледаваньня і дастасаваньня новых рэчываў і матэрыялаў (мэмбран, валаконных сарбэнтаў, амінакісьляў, каталізатараў, дапаможных матэрыялаў) і распрацоўка матэрыялаў, мэтадаў для абароны навакольнага асяродзьдзя і здароўя чалавека[2]. У асьпірантуру і дактарантуру набірае па 3 спэцыяльнасьцях: 1) арганічная хімія, 2) фізычная хімія, 3) высокамалекулярныя злучэньні[3]. Інстытут аказваў паслугі арганічнага сынтэзу і сынтэзу зьмененых ДНК-зонда, сынтэтычных РНК алігануклеатыдаў[4]. У Інстытуце выпускалі: 1) ахоўныя касьцюмы «Фібан»[5], хімічна актыўныя валокны для ачысткі паветраных і водных асяроддзяў у розных тэкстыльных формах (штапель, іглапрабіўное і вязальна-прашыўное нятканыя валокны, ніці, тэхнічныя тканіны) зь іянітаў, у тым ліку тыпу сарбэнтаў і каталізатараў[6]; 2) іёнаабменныя субстраты, якія замяняюць глебы, «Біяна» для вырошчваньня расьлінаў[7]; 3) мэмбраны «Міфіл» для раздзяленьня водных асяроддзяў, у тым ліку нанафільтрацыі[8]; 4) лекавыя рэчывы на аснове вытворных амінакісьляў; 5) харчовыя дадаткі; 6) мікарэлемэнтны прэпарат «Нанаплянт» для аграпрамыслёвага комплекса[9]; 7) біялягічна актыўныя дадаткі «Ніка» для харчаваньня спартоўцаў[10].

Падразьдзяленьні

[рэдагаваць | рэдагаваць код]

На пачатак 2025 году Інстытут фізыка-арганічнай хіміі ўлучаў лябараторыю фізыка-хімічных мэтадаў дасьледаваньняў, адзін аддзел.

  • лябараторыі мэмбранных працэсаў, іённага абмену і сорбцыі, сынтэзу і дасьледаваньня ўласьцівасьцяў іёнаабменных валокнаў;
  • аддзел лекавых рэчываў — лябараторыя сынтэзу і дасьледаваньня ўласьцівасьцяў біялягічна актыўных рэчываў, а таксама 2 тэматычныя групы: 1) тэхналёгіі біялягічна актыўных рэчываў, 2) мікрабіялягічнага сынтэзу;
  • лябараторыі хіміі гэтэрацыклічных злучэньняў, хіміі біякан’югатаў.

Мінуўшчына

[рэдагаваць | рэдагаваць код]
Уваход у ІФАХ (2019 г.)

18 сьнежня 1929 году Беларуская акадэмія навук зацьвердзіла Пастанову аб стварэньні Інстытуту хіміі[2] на базе катэдры хіміі Беларускай акадэміі навук[11]. 3 1936 году Інстытут увайшоў у склад Аддзяленьня матэматычных і прыродазнаўчых навук Акадэміі навук БССР. З 1940 году — у Аддзяленьні тэхнічных навук АН БССР. З 1947 году — у Аддзяленьні фізыка-матэматычных і тэхнічных навук. У 1956 годзе ў Інстытуце правялі дасьледаваньне хімізму і кінэтыкі вадкафазнага аўтаакісьленьня прыродных і сынтэтычных вуглевадародаў і іншых арганічных рэчываў. У выніку дасьледаваньня Савет міністраў БССР пастанавіў стварыць Наваполацкі нафтаперапрацоўчы завод (Віцебская вобласьць), які адчынілі ў 1963 годзе. У 1958 годзе ажыцьцявілі фізыка-хімічнае дасьледаваньне прыродных соляў і іх выкарыстаньня ў народнай гаспадарцы. У выніку ў 1963 годзе стварылі Салігорскі калійны камбінат (Менская вобласьць). 21 лістапада 1958 году Прэзыдыюм Акадэміі навук БССР пастанавіў з 1 студзеня 1959 году вылучыць Інстытут агульнай і неарганічнай хіміі са складу Інстытуту хіміі, які ў сваю чаргу зьмяніў назву на Інстытут фізыка-арганічнай хіміі (ІФАХ)[12]. Улетку 1959 году абодва інстытуты ўвайшлі ў склад Аддзяленьня фізыка-матэматычных, хімічных і геалягічных навук АН БССР. 10 студзеня 1974 году Прэзыдыюм Акадэміі навук БССР зацьвердзіў Пастанову № 8 аб стварэньні Інстытуту біяарганічнай хіміі на аснове Аддзелу біяарганічнай хіміі ІФАХ, які ўтварылі ў 1972 годзе. У інстытуце працавалі акадэмікі Апанас Ахрэм, Барыс Ерафееў, Мікалай Казлоў, Канстанцін Караткоў, Сяргей Ліпатаў, Мікалай Міцкевіч, Яраслаў Павушкін, Міхаіл Паўлючэнка, Мікалай Прыляжаеў, Уладзімер Шкатэлаў і Мікалай Ярмоленка. Таксама працавалі сябры-карэспандэнты Юры Альдэкоп, Іван Бардышаў і Пётар Бялькевіч[13].

Таблічка ІФАХ (2019 г.)

У 1993 годзе стварылі Хіміка-тэхналягічны цэнтар Акадэміі навук Беларусі на аснове аддзелу мадэльных установак ІФАХ. У 1998 годзе Нацыянальная акадэмія навук Беларусі ўтварыла Інстытут хіміі новых матэрыялаў на аснове Аддзелу кінэтыкі і рэакцыйнай здольнасьці ІФАХ і Хіміка-тэхналягічнага цэнтру НАНБ. На 1998 год у ІФАХ было 4 аддзелы і 1 лябараторыя. У інстытуце распрацавалі: антыблёчную кампазыцыю для вырабу цэляфану; антыстатык «Тэтрамікс»; штучныя глебы для расьлінаў; радыёхімічныя спосабы вырабу заменьнікаў крыві (Рандэкс і Нэарандэкс); спосабы атрыманьня лесахімічных вырабаў (політэрпен, лыжная мазь, садовы вар, клей, бактэрыцыдныя сродкі і рэгулятары росту расьлінаў) і дапаможных матэрыялаў для электроннай і радыёпрамысловасьці (фотарэзыстар, паляроідная стужка, кантрастузмацняльнікі і электравізуалізатар); каталізатары вырабу капраляктаму, элемэнтарнай серы і працэсу рыфромінгу; спосаб вырабу з бульбы рэагенту дэпрэсарту і вылучэньня біялягічна актыўных рэчываў з воднага асяродзьдзя і прадуктаў мікробнага сынтэзу; спосабы сынтэзу бэнзахіналінаў, амінаў, пірыдзінаў, іртутнаарганічных злучэньняў, аліфатычных і гетэрацыклічных полігалягенарганічных злучэньняў, арганічных пэраксыдаў; электрахімічныя спосабы атрыманьня пі-комплексаў пераходных мэталаў. На аснове распрацовак наладзілі выраб мікрафільтрацыйных мэмбранаў і мэмбраннага абсталяваньня, хімічна актыўных тэкстыльных матэрыялаў і фільтрацыйнага абсталяваньня для ачысткі паветра прадпрыемстваў ад атрутных дамешкаў. Асвоілі выпуск лекаў на аснове чыстых амінакісьляў. Ад 1963 да 1999 году ў ІФАХ працаваў Уладзімер Агабекаў (ад 1996 сябар-карэспандэнт НАН Беларусі)[14]. Ад 1956 да 2003 году ў ІФАХ працаваў Мікалай Маер (ад 1991 сябар-карэспандэнт НАН Беларусі)[15]. У 1981 годзе дырэктарам інстытута стаў чалец-карэспандэнт Акадэміі навук БССР Уладзімер Салдатаў[16], пад ягоным кіраўніцтвам ў інстытуце распачаліся дасьледаваньні тэрмадынамікі іённага абмену[17].

У 2005 годзе ў Інстытуце стварылі досьледную вытворчасьць такіх харчовых дадаткаў, як цытрат калю, цытрат натру і ляктат вапну, якімі забясьпечылі малаказаводы. Асноўным спажыўцом стала ААТ «Беллакт» (Ваўкавыск, Гарадзенская вобласьць). На прадпрыемстве «Унітэхпрам БДУ» наладзілі выпуск селенамэтыёна для даданьня ў хлеб. У 2007 годзе ІФАХ стаў пераможцам па выніковасьці дзейнасьці сярод навуковых установаў Беларусі. У 2007 годзе Інстытут улучылі ў склад дзяржаўнага навукова-вытворчага аб’яднаньня «Хімічныя прадукты і тэхналёгіі»[11]. У 2011 годзе ў якасьці пераемніка групы малекулярнай біятэхнаёгіі была створаная лябараторыя хіміі біякан’югатаў[18].

Дырэктары

[рэдагаваць | рэдагаваць код]

Крыніцы

[рэдагаваць | рэдагаваць код]
  1. ↑ Пра Інстытут (рас.) // Інстытут фізыка-арганічнай хіміі, 2018 г. Праверана 11 сьнежня 2018 г.
  2. 1 2 3 4 5 Статут дзяржаўнай навуковай установы «Інстытут фізіка-арганічнай хіміі Нацыянальнай Акадэміі навук Беларусі» (новая рэдакцыя) (рас.)
  3. ↑ Докторантура, аспирантура (рас.). Государственное научное учреждение «Институт физико-органической химии Национальной академии наук Беларуси». Праверана 16 лютага 2025 г.
  4. ↑ Лаборатория химии биоконъюгатов (рас.). Государственное научное учреждение «Институт физико-органической химии Национальной академии наук Беларуси». Праверана 22 лютага 2025 г.
  5. ↑ Разработки (рас.). Государственное научное учреждение «Институт физико-органической химии Национальной академии наук Беларуси». Праверана 22 лютага 2025 г.
  6. ↑ химически активные волокна для очистки воздушных и водных сред ФИБАН (рас.). Государственное научное учреждение «Институт физико-органической химии Национальной академии наук Беларуси». Праверана 22 лютага 2025 г.
  7. ↑ Ионитные субстраты для выращивания растений БИОНА (рас.) Праверана 22 лютага 2025 г.
  8. ↑ полимерные мембраны для разделения водных сред МИФИЛ (рас.). Государственное научное учреждение «Институт физико-органической химии Национальной академии наук Беларуси». Праверана 22 лютага 2025 г.
  9. ↑ Вещества и композиции для применения в сельском хозяйстве (рас.). Государственное научное учреждение «Институт физико-органической химии Национальной академии наук Беларуси». Праверана 24 лютага 2025 г.
  10. ↑ Биологически активные добавки к пище «Ника» (рас.) // Государственное научное учреждение «Институт физико-органической химии Национальной академии наук Беларуси» Праверана 24 лютага 2025 г.
  11. 1 2 История (рас.). Государственное научное учреждение «Институт физико-органической химии Национальной академии наук Беларуси». Праверана 22 лютага 2025 г.
  12. ↑ Государственное научное учреждение «Институт физико-органической химии Национальной академии наук Беларуси»
  13. ↑ Людміла Гладкіх. Інстытут фізыка-арганічнай хіміі // БЭ. — Мн.: 1998 Т. 7. С. 273.
  14. ↑ Биография Агабекова Владимира Еноковича (рас.). РНТБ. Праверана 22 лютана 2025 г.
  15. ↑ Майер Николай Артемьевич (рас.). Национальная академия наук Беларуси. Праверана 22 лютага 2025 г.
  16. ↑ Имя в белорусской науке: Солдатов Владимир Сергеевич. ЦНБ НАН Беларуси
  17. ↑ Бильдюкевич А. В. , Мартинович В. И., Праценко С. А. Институту физико-органической химии Национальной академии наук Беларуси – 85 лет // Весці Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Серыя хімічных навук. — 2014. — № 4. — С. 5. — ISSN 2524-2342.
  18. ↑ О лаборатории (рас.). Лаборатория химии биоконъюгатов (3 лютага 2014).
  19. ↑ Акадэмік Більдзюкевіч Аляксандар Віктаравіч // Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, 12 ліпеня 2015 г. Праверана 11 сьнежня 2018 г.

Вонкавыя спасылкі

[рэдагаваць | рэдагаваць код]
Атрымана з «https://be-tarask.wikipedia.org/w/index.php?title=Інстытут_фізыка-арганічнай_хіміі&oldid=2607142»