Яўнут

	Еўнут; лац. Jeŭnut
	Еўнут (уяўны партрэт)
вялікі князь літоўскі
	1341 — 1345
Папярэднік	Гедзімін
Наступнік	Альгерд
Асабістыя зьвесткі
Нарадзіўся	1301
Памёр	па 1366
Бацька	Гедзімін
Маці	Еўна Полацкая

Еўнут Гедзімінавіч, (у праваслаўі Іван; 1301 — па 1366) — вялікі князь літоўскі (1341—1345). Пачынальнік роду князёў Заслаўскіх.

Імя

Еўнат (Eunat) — імя германскага паходжаньня^[1]. Іменная аснова аўн- (еўн-) ёсьць пашыранай суфіксам з элемэнтам -н- (-n-) асновай еў- (аў-)^[2], якая паходзіць ад гоцкага aiws 'час, эпоха' або стараверхненямецкага ewi, eo 'закон'^[3]^[4].

З апавяданьня Раўданскага рукапісу можна зразумець, што Еўнут быў названы ад імя сваёй маці Еўны Полацкай, як і Альгерд — ад імя сваёй маці Вольгі.

Варыянты імя князя ў гістарычных крыніцах: Оже я князь Еоунутий, и Кистютии, и Любарть (1352 год)^[5]; ducis Jawnutonis (14 жніўня 1358 году)^[6]; vnd treib Jawnuten dorvs (Jawnut; Мэмарыял Вітаўта, 1390 год)^[7]; Iwenynti, Jewynthi^[a] або Евнутіи^[b] (Летапісец вялікіх князёў літоўскіх); Евнутій (Наўгародзкі чацьверты летапіс)^[8]; Евнутей (Сафійскі першы летапіс)^[9]; Евнутей Гедимановичь^[10] (Ніканаўскі летапіс); Евнут (Хроніка літоўская і жамойцкая)^[11].

Жыцьцяпіс

Паводле Раўданскага рукапісу, Еўнут нарадзіўся ў 1301 годзе і быў другім сынам Гедзіміна ад трэцяй жонкі Еўны Полацкай. Атрымаў ад бацькі ва ўдзел Ашмяны, Браслаў і Вількамір. Паводле тэстамэнту Гедзіміна, стаў вялікім князем па ягонай сьмерці ў канцы 1341 году. Знайшоў падтрымку толькі ў вялікай княгіні Еўвы і брата князя пінскага Нарымонта, большасьць братоў ігнаравалі яго і праводзілі самастойную палітыку.

Па сьмерці ў 1345 годзе Еўвы Альгерд і Кейстут учынілі супраць Еўнута змову, у выніку чаго ён трапіў у палон^[12]. Пазьней Еўнут уцёк з-пад варты і праз Смаленск прыбыў у Маскву да свайго швагра Сямёна Гордага, дзе прыняў праваслаўе. Быў першым князем-уцекачом, які шукаў падтрымку ў Маскве.

У 1347 годзе замірыўся з братамі, вярнуўся і атрымаў ва ўдзел Заслаўскае княства, у склад якога некаторы час уваходзіў Менск^[13].

Галерэя

Уяўныя партрэты Еўнута
З радаводу Палубінскіх. А. Тарасевіч, 1675 г.
І. Гердзееўскі, каля 1850 г.
М. Барвіцкі, 1908 г.

Папярэднік Гедзімін	Вялікі князь літоўскі 1341—1345	Наступнік Альгерд

Заўвагі

↑ Паводле Origo regis Jagyelo et Wytholdi ducum Lithuanie
↑ Паводле Віленскага сьпісу

Крыніцы

↑ Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. S. 490.
↑ Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. S. 207.
↑ Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. S. 49—50.
↑ Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 86.
↑ Грамоти XIV ст. — Київ, 1974. С. 30.
↑ Kodeks dyplomatyczny Księstwa Mazowieckiego. — Warszawa, 1863. S. 73.
↑ Лицкевич О. В. «Летописец великих князей литовских» и «Повесть о Подолье»: опыт комплексного критического разбора. — СПб., 2019. С. 263.
↑ ПСРЛ. Т. 4. — СПб., 1848. С. 57, 72.
↑ ПСРЛ. Т. 5. — СПб., 1851. С. 224, 235.
↑ ПСРЛ. Т. 10. — СПб., 1885. С. 216.
↑ ПСРЛ. Т. 32. — М., 1975. С. 41—42.
↑ Арлоў У. Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае. — KALLIGRAM, 2012. С. 46.
↑ Грыцкевіч А. Яўнут // ВКЛ. Энцыкл. — Мн.: 2005 Т. 2. С. 786.

Літаратура

Арлоў У., Герасімовіч З. Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае / Рэц. А. Грыцкевіч, У. Ляхоўскі; рэд. З. Санько; картограф В. Цемушаў. — KALLIGRAM, spol s r.o., 2012. — 400 с. : іл. ISBN 978-985-6919-82-7.
Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 788 с. — ISBN 985-11-0378-0
Дайліда А. Пачаткі Вялікага княства Літоўскага: ад стварэння да Крэўскай уніі / Рэц. С. Тарасаў. Аўтарскае выданне. — Менск, 2019. — 459 с. — (сьціслая вэрсія кнігі: Вытокі Вялікае Літвы. — Менск, 2021. — 89 с.)
Урбан П. Старажытныя ліцьвіны: мова, паходжаньне, этнічная прыналежнасьць. — Менск: Тэхналогія, 2001. — 216 с. — 500 ас. — ISBN 978-985-458-050-4

[8] Паводле Origo regis Jagyelo et Wytholdi ducum Lithuanie

[9] Паводле Віленскага сьпісу

[1] Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. S. 490.

[2] Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. S. 207.

[3] Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. S. 49—50.

[4] Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 86.

[5] Грамоти XIV ст. — Київ, 1974. С. 30.

[6] Kodeks dyplomatyczny Księstwa Mazowieckiego. — Warszawa, 1863. S. 73.

[7] Лицкевич О. В. «Летописец великих князей литовских» и «Повесть о Подолье»: опыт комплексного критического разбора. — СПб., 2019. С. 263.

[10] ПСРЛ. Т. 4. — СПб., 1848. С. 57, 72.

[11] ПСРЛ. Т. 5. — СПб., 1851. С. 224, 235.

[12] ПСРЛ. Т. 10. — СПб., 1885. С. 216.

[13] ПСРЛ. Т. 32. — М., 1975. С. 41—42.

[14] Арлоў У. Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае. — KALLIGRAM, 2012. С. 46.

[15] Грыцкевіч А. Яўнут // ВКЛ. Энцыкл. — Мн.: 2005 Т. 2. С. 786.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[a]

[b]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]