Яўнут

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Яўнут
Jaŭnut. Яўнут (A. Tarasievič, 1675).jpg
Яўнут (уяўны партрэт)
вялікі князь літоўскі
1341 — 1345
Папярэднік Гедзімін
Наступнік Альгерд
Асабістыя зьвесткі
Нарадзіўся 1300
Памёр 1366
Бацька Гедзімін
Маці Еўна Полацкая

Яўнут (у праваслаўі Іван; каля 1308 — па 1366) — вялікі князь літоўскі (1341—1345). Пачынальнік роду князёў Заслаўскіх.

Імя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Гісторык Павал Урбан у сваёй кнізе «Старажытныя ліцьвіны» адзначае, што імя Яўнут складаецца з двух фармантаў: -еў-, які адпавядае старагерм. êwa 'закон', і -нунд-, які адпавядае герм. nand (nund, -nad, -nud, -nut) 'адважны', 'дужы', 'моцны', 'сьмелы', 'стойкі'. Такім парадкам, Яўнут, відаць, значыла «Моцны дабрынёй» або «Дабрамір»[1].

Менскі дасьледнік Алёхна Дайліда, які адзначае імавернасьць повязі ліцьвінаў з палабскімі люцічамі, аднак больш імаверным лічыць іх германскае паходжаньне, зьвяртае ўвагу на тое, што імя Яўнут (як і Кейстут, Гердут) мае ўласьцівы для германскіх імёнаў канчатак -ут, якога няма ў балтыйскіх мовах[2].

Формы імя князя ў гістарычных крыніцах: Евнутей (1341 год), Евнутей Геднмановичь (1345 год), Оже я князь Еоунутий, и Кистютии, и Любарть (1352 год), Печять князя Міхалова Евнютевича (1386 год), князь Михайло Евнутевич (1392 год), Symeon filis Jawnuthi (1411 год)[1].

Біяграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Сын Гедзіміна і палачанкі Евы (Еўны). Атрымаў ад бацькі ва ўдзел Ашмяны, Браслаў і Вількамір. Паводле тэстамэнту Гедзіміна, стаў вялікім князем па ягонай сьмерці ў канцы 1341 году. Знайшоў падтрымку толькі ў вялікай княгіні Евы і брата князя пінскага Нарымонта, большасьць братоў ігнаравалі яго і праводзілі самастойную палітыку.

Па сьмерці ў 1345 годзе Евы Альгерд і Кейстут зладзілі супраць Яўнута змову, у выніку чаго ён трапіў у палон[3]. Пазьней Яўнут уцёк з-пад варты і праз Смаленск прыбыў у Маскву да свайго швагра Сямёна Гордага, дзе прыняў праваслаўе. Быў першым князем-уцекачом, які шукаў падтрымку ў Маскве.

У 1347 годзе памірыўся з братамі, вярнуўся і атрымаў ва ўдзел Заслаўскае княства, у склад якога некаторы час уваходзіў Менск[4].

Галерэя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Папярэднік
Гедзімін
Вялікі князь літоўскі
1341—1345
Наступнік
Альгерд

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]