Ізабелін

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Ізабелін
Вобласьць: Гарадзенская
Раён: Ваўкавыскі
Сельсавет: Ізабелінскі
Насельніцтва: 608 (2007)
Тэлефонны код: +375 1512
Аўтамабільны код: 4
Геаграфічныя каардынаты: 53°5′40″ пн. ш. 24°33′6″ у. д. / 53.09444° пн. ш. 24.55167° у. д. / 53.09444; 24.55167Каардынаты: 53°5′40″ пн. ш. 24°33′6″ у. д. / 53.09444° пн. ш. 24.55167° у. д. / 53.09444; 24.55167
Ізабелін на мапе Беларусі
Ізабелін
Ізабелін
Ізабелін
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Wikimedia Commons

Ізабе́лін — вёска ў Беларусі, на рацэ Росі. Цэнтар сельсавету Ваўкавыскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Насельніцтва 608 чал. (2007). Знаходзіцца за 13 км на паўднёвы ўсход ад Ваўкавыску, за 12 км ад чыгуначнай станцыі Ваўкавыск; на шашы Ваўкавыск — Ружаны.

Ізабелін — даўняе мястэчка гістарычнай Ваўкавышчыны (частка Наваградчыны). Да нашага часу тут захаваліся былы кальвінскі збор, царква Сьвятога Міхала Арханёла і сынагога, помнікі архітэктуры барока.

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вялікае Княства Літоўскае[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Упершыню паселішча ўпамінаецца ў 1-й пал. XVI ст. пад назвай Петуховічы (пазьней Петухова) у складзе Гарадзенскага, потым Ваўкавыскага павету. У 1516 маёнтак знаходзіўся ў валоданьні ўдавы маршалка Войцеха Яновіча Марыны Глебаўны. У 1557 Петуховам валодалі Клочкі. У XVII ст. паселішча перайшло да Дарагастайскіх і Сапегаў, існаваў касьцёл.

У 1690 Петухова атрымала статус мястэчка ў валоданьні ваяводы берасьцейскага Стэфана Курча, тут было 30 двароў, млын і карчма. У XVIII ст. паселішчам валодалі Флемінгі і Грабоўскія. У сярэдзіне XVIII ст. падскарбі Ян Флемінг перайменаваў Петухова ў гонар сваёй дачкі Ізабэлы (у шлюбе Чартарыйская). Ён таксама пасяліў тут нямецкіх рамесьнікаў з прозьвішчамі Рунгэ, Вэквэрт, Зомэр, Тум. У 1778 Грабоўскія заснавалі ў Ізабеліне кальвінскі збор. Мястэчка было месцам правядзеньня правінцыйных сынодаў кальвінскай Літоўскай Еднасьці ў 1780, 1788, 1796, 1802, 1822, 1838, 1842, 1846, 1850 і 1858.

Пад уладай Расейскай імпэрыі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Ізабелін апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе стаў цэнтрам воласьці Ваўкавыскага павету Гарадзенскай губэрні. Па вайне 1812, у якой згарэў Ваўкавыск, Iзабэлін стаў цэнтрам павету. На 1836 тут было 60 двароў, кальвінскі збор, царква, сынагога. Маёнтак знаходзіўся ў валоданьні Стравінскіх.

У сяр. XIX ст. у Ізабеліне было 42 двары, працавалі 2 суконныя фабрыкі. Паводле вынікаў перапісу (1897) — 105 двароў, царква, кальвінскі збор, сынагога, вучэльня, 5 крамаў, карчма, штогод праводзіліся 4 кірмашы. На 1914 — 119 двароў, цагельны завод Шмуля Гельмана.

Найноўшы час[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

25 сакавіка 1918 згодна з Трэцяй Устаўной граматай Ізабелін абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 у адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі ён увайшоў у склад Беларускай ССР[1]. Згодна з Рыскай мірнай дамовай (1921) Ізабелін апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе стаў цэнтрам гміны Ваўкавыскага павету Беластоцкага ваяводзтва. У 1934 пачалося будаваньне касьцёла, які згарэў у 1941.

У 1939 Ізабелін увайшоў у БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 стаў цэнтрам сельсавету. Статус паселішча панізілі да вёскі. На 1971 тут было 195 двароў, на 1994 — 257, на 1 студзеня 2004 — 245. У 2000-я Ізабелін атрымаў афіцыйны статус аграгарадку.

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дэмаграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Інфраструктура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Ізабеліне працуюць сярэдняя і музычная школы, дашкольная ўстанова, дом культуры, бібліятэка.

Эканоміка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Цэнтар СВК «Ізабелін».

Турыстычная інфармацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Выдатныя мясьціны[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Кальвінскі збор (1778; цяпер касьцёл Сьвятых апосталаў Пятра й Паўла)
  • Могілкі: старыя каталіцкія; юдэйскія
  • Сынагога (XVIII ст.)
  • Царква Сьвятога Міхала Арханёла (XVIII ст.; Кіеўская, галіцкая і ўсяе Русі мітраполія, цяпер у валоданьні БЭМП)
  • Фальварак (XIX ст.)

Страчаная спадчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Касьцёл (1934)

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ 150 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі / Уклад. Іван Саверчанка, Зьміцер Санько. — Вільня: Наша Будучыня, 2002. — 238 с. ISBN 9986-9229-6-1.
  2. ^ Соркіна І. Мястэчкі Беларусі... — Вільня, 2010. С. 412.
  3. ^ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom III: Haag — Kępy. — Warszawa, 1882. S. 328.
  4. ^ Шаблюк В. Ізабелін // ЭГБ. Т. 3. — Менск, 1996. С. 474.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg Ізабелінсховішча мультымэдыйных матэрыялаў